1-7 Nisan Asbest Farkındalık Haftası kapsamında Cumhuriyet’e konuşan Türk Tabipleri Birliği Merkez Kurul Üyesi Dr. Ali Kanatlı, asbetin ölümcül tesirine dikkat çekti. Asbestin kimyasal aşınmaya güçlü ve ince lifli bir mineral olduğunu anımsatan Kanatlı, “Bu özellikleri nedeniyle de inşaat ve otomotiv kesiminde yaygın biçimde kullanılmıştır” dedi. İnşaatlarda asbest kullanımının 2010’da yasaklandığını belirten Kanatlı, buna rağmen ülke genelinde 2010 öncesi yapılan bina stokunun da yüksek olduğunun altını çizdi.
Yine 2010 öncesi yapılan su borularında da asbest kullanıldığını söyledi. Asbestin insan bedenine teneffüs yoluyla girdiğini belirten Kanatlı, “Asbest, akciğer, kalp ve karın zarına yerleşip orada çok uzun mühlet tutunabiliyor. Astım üzere teneffüs hastalıklarına yol açabilirken, orta vadede bulunduğu bölgede kronik iltihap yaratarak rahatsızlık kansere evrilebiliyor” ihtarında bulundu.
Kanatlı, asbeste maruz kalan şahıslardaki hastalık belirtilerinin öksürük, nefes darlığı ve göğüs ağrısı olduğunu söylerken sigara tüketiminin asbestin tesirini artırdığını vurguladı. Asbeste ait en riskli alan ise sarsıntı bölgesi.
Hatay Valisi Mustafa Masatlı’nın 2025’teki açıklamasına nazaran sırf Hatay’dan 19 milyon metreküp enkaz kaldırıldığını anımsatan CHP Hatay Milletvekili Nermin Yıldırım Kara, “Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı tarafından hazırlanan rapora nazaran tüm bölgede 120 ila 210 milyon ton ortasında enkaz kaldırıldı. Strateji ve Bütçe Başkanlığı ise 100 ila 120 milyon metreküp yıkıntı atığı oluştuğunu hesaplamıştı” dedi.
‘HİÇ BİTMEYEN ARTÇI GİBİ’
Bu ölçekte bir enkazın havaya, toprağa ve suya olan tesiri yıllar içinde, geri dönüşü olmayan biçimde çıkacağına dikkat çeken Kara, kelamlarına şöyle devam etti: “Enkazlarda ne kadar asbestin olduğu, bu asbestin bertarafı için özel bir tedbir alınıp alınmadığı bugüne kadar netleşmedi. Asbest kaynaklı hastalıkların bir bilgi tabanı tutuluyor mu, bilmiyoruz. Asbest, zelzelenin hiç bitmeyecek bir artçısı üzere görülebilir. Bu nedenle uzun yıllara yayılan bir sıhhat siyaseti gerektirir. Ne yazık ki iktidarın ‘Deprem bitti, herkes evine’ diye özetlenecek tavrı, gereksinim duyduğumuz hassasiyete ve planlamaya uygun değil.”
Ülke genelinde hava kirliliği sırf asbest ile hudutlu değil. Türkiye’deki yüksek kirlilik, fosil yakıt kullanımının yoğunluğu, sanayi kaynaklı emisyonlar, ağır trafik üzere birden fazla faktörden de kaynaklanıyor. Öte yandan Türkiye’de bilhassa kömürle çalışan güç santralları, düşük kaliteli kömür ve odun kullanılan meskenler ile verimsiz sobalar da bu sorunu derinleştiriyor.
KİRLİLİKTE TEPEDEYİZ
Türkiye, Avrupa’daki havası en kirli kentler listesinde öne çıktı. 2025 bilgilerine nazaran, Iğdır yıllık ortalama 64.4 µg/m³ (mikrogram/metreküp) PM2.5 düzeyleriyle Avrupa’nın havası en kirli kenti olurken Buca (İzmir) 51.5 µg/m³ ile ikinci sırayı aldı. Konya ve Düzce ise birinci 10’da yer alan başka kentler oldu. Bu düzeyler, Dünya Sıhhat Örgütü’nün (WHO) inançlı olarak kabul ettiği 5 µg/m³’ün çok üzerinde bulunuyor.
