İntiharın tetikleyicisi nedir? Maddi korkular, terk edilme, gelecek tasası… Ya da yalnızca bir “anlaşılmama” hissi mi? Son periyotta kamuoyuna yansıyan üzücü olaylar, ruh sıhhatinin yalnızca kişisel değil, toplumsal bir sorun olduğunu bir sefer daha hatırlattı.
Prof. Dr. Hakan Türkçapar, özellikle dijital dünyada daima göz önünde olmanın, prestij kaybetme kaygısının ve özdeğeri yalnızca “beğeni” sayısına bağlamanın getirdiği ağır ruhsal yüke dikkat çekiyor. Türkçapar, toplumsal medyanın tek başına bir neden olmadığını lakin siber zorbalık ve yalnızlık hissiyle birleştiğinde süreci hızlandırabildiğini belirtti.
“Kusursuz” görünen hayatların her vakit “iyi bir ruh sağlığı” manasına gelmediğini vurgulayan uzman isim, çağdaş çağın getirdiği yalnızlık ve toplumsal kopukluk karşısında, yardım arama sürecini geciktiren o “mükemmel görünme” baskısı ve tahlil yollarını anlattı.
Prof. Dr. Hakan Türkçapar son günlerde fenomen topluluğunda yaşanan intiharların “özel bir sebebi var” demenin gerçek olmayacağını ve intihar riskini artıran etkenlerin her kısımdan insan için birebir olabildiğini söylüyor. Depresyon, ümitsizlik, yalnızlık, münasebet problemleri, travmalar, kronik hastalıklar, ekonomik baskı ve unsur kulanımı üzere birçok sorunun risk etkeni olduğunu ve intihara sebebiyet verebileceğini anlatan Türkçapar, şöyle devam ediyor:
“Sürekli izlenme, göz önünde olma, daima değerlendirilme, prestij kaybetme korkusu, çevrim içi linç, mahremiyet yokluğu ve tahminen de en kıymetlisi: kendi bedelini takipçi sayısına, beğeniye, görünürlüğe bağlamak çok ağır bir yük.”
Kamuoyunda sorulan “Görünürde hoş ilerleyen hayatlar neden intiharla son buluyor?” sorusu üzerine Türkçapar; ün, muvaffakiyet, tanınırlık üzere ögelerin mental sıkıntılara engelleyici bir güç olmadığını belirtiyor. İntiharın art perdesindeki emelin “hayatı bitirmek” değil de “yaşanan ezayı bitirmek yahut yaşanacak zahmetten kaçmak” olduğunu söyleyen uzman isim, bu kararı veren insanların da dışarıdan gündelik hayatına meselesiz devam ettiği formunda izlenimler verebildiğini, iç dünyasında da ağır mental problemler yaşayabileceğini ekledi.
Kamuoyunda tanınmış bireyler tarafından mevzuyu yorumlayan Prof. Dr. Türkçapar, şöyle ekliyor:
“’Benim makus görünmeye hakkım yok’, ‘zayıf görünürsem her şey çöker’, ‘yardım istersem imajım bozulur’ üzere inançlar, yardım aramayı geciktiriyor. Bazen aylarca, bazen yıllarca. Ve yardım alamamak riski önemli biçimde artırıyor.”
Türkçapar, yapılan araştırmalardan yola çıkarak toplumsal medyanın tek başına bir intihara yol açmayacağını lakin birtakım şahıslarda, ”uyku meselelerini artırarak, daima kendini başkalarıyla karşılaştırma ortamı yaratarak, siber zorbalığa yer hazırlayarak ve yalnızlık hissini derinleştirerek” intihar riskini büyüttüğünü belirtiyor.
Kişilerin toplumsal medyayı vakit zaman dayanak bulmak ve yardım aramak için kullandığına da dikkat çeken uzman isim, toplumsal medya kullanımında dikkat edilmesi gereken noktaların; ekran müddeti, tüketilen içerik, kullanma hedefi ve kullanılan vakitteki mental durumun nasıl olduğunu belirtti.
Sosyal medyanın tek başına bir intihar nedeni olmadığına değinen Hakan Türkçapar, karşılaştırma ortamı, görünüş baskısı, siber zorbalık, dışlanma kriz anında ziyanlı içeriğe maruz kalma üzere durumlarda intihara güçlü bir hızlandırıcı olduğunu söz ediyor.
Görünürde “Güzel hayat”lardaki; konfor, görünür muvaffakiyet ve uygun imajın “iyi hayat” manasına gelmediğinin altını çizen uzman isim, değerli olan noktanın ruh sıhhati olduğunu ve ruh sıhhatinin; mana, aidiyet duygusu, anlaşılma hissi ve özdeğer hissiyle ayakta kalabileceğini ekliyor.
Türkçapar, bir kişinin milyonlarca insan tarafından tanınıp ancak kendini yetersiz ve yalnız hissedebileceğini, “Yalnızlık ve toplumsal kopukluk çağımızın en bariz ruh sıhhati meselelerinden biri haline geldi” diyerek tabir ediyor.
Hakan Türkçapar, “o hayatın içinde kişi kendini ne kadar yalnız, baskı altında, bedelsiz ve çaresiz hissediyordu?” sorusunun sorulması gerektiğine dikkat çekiyor ve “klinik kanaatim” diyerek şöyle konuşuyor:
“Bugünün insanı, bilhassa de gençler ve görünür şahıslar, iki farklı baskıyı birebir anda yaşıyor. Bir yanda süratle değişen, daima ölçen, karşılaştıran ve sergileyen bir dijital dünya. Öte yanda gerçek bağların, mahrem alanın ve dayanma kapasitesinin zayıflaması. Bu türlü bir yerde kişi dışarıdan parlıyor görünürken içeride sorun yaşayabiliyor.”
Prof. Dr. Hakan Türkçapar, bu meselelerle baş etmek ve mümkün bir durumun önüne geçmek için de en başta ruh sıhhati problemlerinin ciddiye alınması ve hisleri anlamaya çalışmak gerektiğini söylüyor. “Kendimi uygun hissetmiyorum” niyetinin küçümsenmemesi gerektiğine dikkat çeken Türkçapar, intihar riskini artıran en güçlü etkenlerin “yalnızlık ve kopukluk” hissi olduğunu belirtiyor.
Bu üzere durumlarda ise kişinin kendi kabuğuna çekilmemesi gerektiğinin altını çizen uzman isim, şahısların yalnız kalmamaya itina göstermesini ve ruhsal dayanak almak gerektiğinin de değerli olduğuna dikkat çekiyor. Bireyde intihar kanısı oluşmuşsa ve uyku ve iştah bozulması üzere durumlar da beraberinde gelmişse, kesinlikle profesyonel dayanak alınması gerektiğinin de altını çiziyor.
“ÖLMEK İSTEMEKTEN ÇOK BU FORMDA YAŞAMAYA DEVAM EDEMEMEK”
Ruhsal istikrarın korunacağı aktiviteler yapılmasının kişinin mental sıhhatini da ayakta tutacağını anlatan Türkçapar, yapılması gerekenleri, “Yürüyüş yapmak, sinema izlemek, müzik dinlemek, toplumsal medyada karşılaştırma yapan içeriklerden ve olumsuz tartışmalardan uzak durmak, uylu saatinden evvel ekran kullanmamak, uyku sistemi oluşturmak” biçiminde sıralıyor.
Uzman isim son olarak kelamlarına şunları ekliyor:
“İntihar fikri, birden fazla vakit ‘ölmek istemek’ten çok, ‘bu formda yaşamaya devam edememek’ algısından doğar. Bu nedenle tahlil, hayatı sonlandırmak değil; o sıkışmışlığı birlikte çözebilecek dayanak yollarını bulmaktır.”
