Afrika Enerji Odası Başkanı NJ Ayuk ve Güç Siyasetleri Uzmanı Dr. Gökhan Kahraman, Hürmüz Boğazı’ndaki krizin Afrika ülkelerinde güç arzı, fiyatlar ve günlük hayat üzerinde önemli baskı oluşturduğunu söyledi.
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a başlattığı atakların akabinde Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması, Afrika’da güç, besin ve ulaşımdaki zincirleme tesiriyle jeopolitik krizden çok daha fazlasını tabir ediyor.
Hürmüz Boğazı’ndan deniz ticaretinin aksaması, güç arzına yönelik kaygıları artırırken fiyatlarda keskin yükselişlere yol açtı.
Uzmanlara nazaran petrol fiyatlarında yaşanabilecek yüzde 10’luk artışın, jet yakıtı ve gaz yağı ithalatının yaklaşık yüzde 70’ini Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiren Afrika’da enflasyonu yaklaşık yüzde 2 artırabileceği kestirim ediliyor.
Nijerya’daki Dangote mega rafinerisi, Orta Doğu’daki savaşın global petrol fiyatlarını yükseltmesinin akabinde başka Afrika ülkelerine yakıt ihracatına başladığını duyurdu.
Kenya Airways, Orta Doğu’daki duruma bağlı aksaklıkların global seyahat alışkanlıklarını tekrar şekillendirdiğini ve son haftalarda uçuş rezervasyonlarında keskin artış yaşandığını açıkladı.
Afrika Enerji Odası Başkanı Ayuk, “Afrika, bir kere daha kendi yaratmadığı bir krizin bedelini ödemek zorunda kalıyor. Sorun sadece ham petrol fiyatları değil rafine yakıtlar, gaz, nakliye, sigorta, gübre ve emniyetli tedarik imkanlarını kapsayan tüm zinciri etkiliyor.” tabirlerini kullandı.
Kıtada ithalat bağımlısı ülkelerin daha fazla baskı altında olduğuna dikkati çeken Ayuk, artan yakıt maliyetleri, yükselen ulaşım sarfiyatları ve kırılgan bütçeler üzerindeki yükün krizin en somut sonuçları ortasında yer aldığını vurguladı.
Ayuk, krizden en fazla etkilenen ülkelerin büyük net güç ithalatçıları olduklarını belirterek, zayıf para ünitesine sahip, sübvansiyon yükü yüksek ve mali alanı hudutlu iktisatların daha kırılgan olduğunu vurguladı.
Mısır’ın ithal güce yüksek bağımlılığı nedeniyle önemli risk altında bulunduğuna işaret eden Ayuk, “Kenya ve başka büyük yakıt ithalatçı pazarları da bilhassa tedarik zincirlerinin kısıtlı olduğu ve tüketicilerin fiyat artışlarına hassas olduğu durumlarda bundan kolaylıkla etkilenebilir. Daha genel bir bakış açısıyla, yerli rafineri faaliyetleri yerine ithal rafine eserlere bağımlı olan her ülke, bu şoku süratle hissedecektir.” değerlendirmesinde bulundu.
İthalat maliyetleri artıyor, avantaj sonlu kalıyor
Ayuk, krizle birlikte ithalatçı ülkelerin yakıt ve gaz maliyetlerinin süratle arttığını söyledi.
İhracatçı ülkelerin yükselen ham petrol fiyatlarından yarar sağlayabildiklerini lakin birçok Afrika ülkesinin rafine eserleri ithal etmeyi sürdürmesi nedeniyle bu avantajı tam olarak kullanamadığını anlatan Ayuk, bunun kıtanın yapısal problemlerinden olduğunu vurguladı.
Ayuk, Afrika’nın güç üretmesine karşın katma pahalı eserleri yüksek maliyetle ithal etmek zorunda kaldığına dikkati çekti.
Kısa vadede krizin en besbelli tesirinin günlük hayat maliyetlerindeki artış olduğunu belirten Ayuk, “Yakıt fiyatlarındaki yükseliş, ulaşım, besin, elektrik ve lojistik maliyetlerine direkt yansıyor. Bu da konut bütçeleri üzerinde baskı oluşturarak enflasyonu artırıyor.” tabirlerini kullandı.
Mevcut durumun Afrika için “uyarı” niteliği taşıdığını lisana getiren Ayuk, kıtanın ithal rafine yakıtlara ve dış tedarik zincirlerine bağımlılığını azaltması gerektiğini, mahallî üretim, rafineri kapasitesi ve güç altyapısı yatırımlarının güç güvenliği ve egemenliği açısından kritik değer taşıdığını vurguladı.
Kriz, global güç zincirini sarstı
Enerji Siyasetleri Uzmanı Kahraman da 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik taarruzuyla başlayan sürecin global ölçekte önemli güç krizine yol açtığını söyledi.
Kahraman, İran’ın güç ihracatında kritik rol oynayan Hark Adası’nın maksat alınması ve İran’ın Körfez’deki güç alanlarına misillemede bulunmasının akabinde Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerin kısıtlanmasıyla krizin derinleştiğini söz etti.
Petrol alanları ve LNG terminallerinde oluşan hasar ile boğazdaki kesintilerin global güç tedarikinde büyük aksamalara neden olduğunu belirten Kahraman, “Savaş öncesinde varili 73 dolar düzeyinde seyreden petrol fiyatları, kısa müddetli 119 dolar düzeyine yükseldi.” dedi.
Kahraman, krizin sırf güçle hudutlu kalmadığını, jet yakıtı ve ziraî girdilerdeki tedarik zinciri nedeniyle ulaşım, tarım ve besin kesimlerinde de risklerin arttığını vurguladı.
Enerji kaynaklarında dışa bağımlı Afrika ülkelerinin krizden en fazla etkilenenlerin ortasında yer aldığına işaret eden Kahraman, şunları kaydetti:
“Afrika, global ham petrol üretiminin yaklaşık yüzde 8’ini, doğal gaz üretiminin ise yaklaşık yüzde 7’sini gerçekleştirmektedir. Buna karşın kıtanın rafineri kapasitesi son 20 yılda gerilemiş, bu durum ülkelerin ithalata olan bağımlılığını artırmıştır. Memleketler arası Güç Ajansının bilgilerine nazaran Afrika, Orta Doğu’dan günlük yaklaşık 600 bin varil petrol tedarik etmektedir. Hürmüz Boğazı’ndaki kesintiler nedeniyle bu tedarik, önemli biçimde sekteye uğramaktadır.”
Kahraman, stok yetersizliği sebebiyle kıta ülkelerinin ilerleyen periyotta şiddetli bir süreçle karşı karşıya kalabileceklerine işaret etti.
Bölgesel farklılıklar dikkati çekiyor
Batı Afrika’da Angola ve Nijerya üzere üretici ülkelerin arz fazlası verdiklerini belirten Kahraman, Doğu ve Güney Afrika’da ise dışa bağımlılık nedeniyle kırılganlığın daha fazla olduğunu söyledi.
Kahraman, Kenya’nın yakıt gereksinimini büyük ölçüde ithalatla karşıladığını ve sevkiyat gecikmelerinin risk oluşturduğunu, Güney Afrika’nın ise azalan rafineri kapasitesi nedeniyle dışa bağımlılığının arttığını belirtti.
Afrika’da esasen hudutlu olan güce erişimin krizle daha da zorlaştığına işaret eden Kahraman, Mısır’ın elektrik tüketimini azaltmak için çalışma saatlerinin düzenlenmesi, uzaktan çalışma ve aydınlatmanın azaltılması üzere tedbirler aldığını söyledi.
Kahraman, Etiyopya’da yakıt kullanımının azaltılması davetlerinin yapıldığını, Kenya’da ise sonlu yakıt dağıtımına ait haberlerin gündeme geldiğini anlattı.
Küresel güç arzındaki daralmanın varlıklı ülkelerin rekabet gücünü artırdığına ve Afrika’nın bu rekabette zorlanabileceğine işaret eden Kahraman, Avrupa’nın Afrika’nın güç kaynaklarına ilgisinin artabileceğini, bunun kıta içi güç ticaretini geliştirme fırsatı yaratabileceğini lisana getirdi.
Kahraman, Afrika ülkelerinin hidrokarbon üretimini artırma ve yenilenebilir güce yatırım yapma istikametinde adımlarını hızlandırabileceklerini vurgulayarak, krizin güç arz güvenliği açısından bir dönüm noktası olabileceğini kelamlarına ekledi.
