Gürcistan’da kilisenin yeni başkanını belirleyecek seçim, Tiflis’in hudutlarını aşan bir güç gayretine dönüştü. Ulusal Gazete’nin haberine nazaran, Gürcistan Ortodoks Kilisesi’nin uzun yıllar boyunca manevî liderliğini yapan Patrik II. Ilia’nın vefatının akabinde başlayan süreç, Fener Rum Patrikhanesi ile Moskova Patrikhanesi ortasındaki eski hesaplaşmayı tekrar gündeme taşıdı.
Dosya Türkiye açısından da yakından izleniyor. Gürcistan; Karadeniz’e açılan pozisyonu, Kafkasya’daki istikrarlar, güç çizgileri, Orta Koridor, Azerbaycan kontağı ve Rusya’nın bölgedeki tesiri nedeniyle Ankara’nın stratejik öncelikleri ortasında yer alıyor. Tiflis’teki patrik seçiminin bu nedenle Ankara’da da dikkatle takip edildiği belirtiliyor.
II. ILIA’NIN AKABİNDE KİLİSEDE YENİ DÖNEM
Gürcistan Ortodoks Kilisesi’nin en tesirli isimlerinden Patrik II. Ilia, 17 Mart 2026’da 93 yaşında hayatını kaybetti. II. Ilia, Sovyetler Birliği devrinden çıkan Gürcü Kilisesi’ni ülkenin en güçlü kurumlarından biri haline getiren önder olarak görülüyordu.
Patriğin vefatının akabinde kilise idaresi süreksiz olarak Metropolit Şio Mujiri’ye geçti. Gürcü Kilisesi’nin iç kurallarına nazaran yeni patriğin belirlenmesi için 40 ila 60 günlük bir takvim işletiliyor. Seçim sürecinde son kelamı 39 üst seviye din adamından oluşan Kutsal Sinod söyleyecek.
Tiflis’teki asıl tartışma ise takvimden çok daha geniş. II. Ilia sonrası kilisenin hangi çizgide duracağı, Gürcistan’ın iç siyasetinde ve Ortodoks dünyasındaki dengelerde belirleyici olacak.
ÜÇ İSİM ÖNE ÇIKTI
Gürcü Ortodoks Kilisesi Kutsal Sinodu, patriklik için üç ismi öne çıkardı: Metropolit Şio Mujiri, Metropolit Iob Akiaşvili ve Metropolit Grigori Berbiçaşvili.
Kilise kulislerinde en güçlü adayın Şio Mujiri olduğu belirtiliyor. Mujiri, II. Ilia’nın sıhhatinin bozulduğu devirde idarede daha görünür hale gelmiş, patriklik makamına vekalet etmesiyle de doğal favori pozisyonuna yerleşmişti.
Iob Akiaşvili ve Grigori Berbiçaşvili’nin ise farklı istikrarlar üzerinden okunduğu tabir ediliyor. Fener Rum Patrikhanesi’nin bu iki isme daha sıcak baktığı tarafındaki tezler, seçim sürecini daha da tartışmalı hale getirdi.
MOSKOVA’DAN FENER’E AĞIR SUÇLAMA
Sürecin milletlerarası boyut kazanmasında Rusya’dan gelen açıklama tesirli oldu. Rusya Dış İstihbarat Servisi SVR, 31 Mart’ta yaptığı açıklamada Fener Rum Patriği Bartholomeos’u Gürcistan Ortodoks Kilisesi’nin yeni önderinin seçimine müdahale etmeye çalışmakla suçladı.
SVR’ye nazaran Bartholomeos, Gürcü Kilisesi’ni kendi tesir alanına çekmek ve birtakım adayları desteklemek için kulis yürütüyordu. Moskova’nın bu çıkışı, Fener’in Tiflis’te tesirli olmaya çalıştığı istikametindeki tezleri büyüttü.
Ancak bu suçlamalar tartışmasız kabul görmedi. Gürcü Patrikhanesi, Rus istihbaratının Fener Patrikhanesi’nin seçim sürecine müdahil olduğu tarafındaki argümanlarını reddetti.
UKRAYNA KRİZİNİN GÖLGESİ
Gürcistan’daki patrik seçiminin Ortodoks dünyasında bu kadar yakından izlenmesinin gerisinde Ukrayna krizi var.
Fener Rum Patrikhanesi’nin Ukrayna Ortodoks Kilisesi’ne bağımsızlık sürecinde verdiği dayanak, Moskova Patrikhanesi ile alakaları kopma noktasına taşımıştı. Rus Ortodoks Kilisesi, Ukrayna’yı tarihî ve dini nüfuz alanı içinde görüyor. Fener’in atılımı Moskova tarafından direkt müdahale olarak değerlendirildi.
Bu nedenle Gürcistan’da seçilecek yeni patrik, Moskova açısından kritik görülüyor. Rus Ortodoks Kilisesi, Tiflis’in Ukrayna konusunda Fener çizgisine yaklaşmasını istemiyor. Moskova Patriği Kirill’in yeni Gürcü patriğinin Ukrayna sorununda Fener’i desteklememesini umduğunu açıkça söylemesi, bu tasayı ortaya koydu.
FENER’İN KAFKASYA ATILIMI İDDİASI
Türkiye’deki birtakım yayın organları ve Patrikhane’ye uzaklıklı çevreler, süreci Fener Rum Patrikhanesi’nin Kafkasya’da tesir alanı açma teşebbüsü olarak okuyor.
Bu görüşe nazaran Fener, “ekümenik” sıfatı üzerinden Gürcü Kilisesi üzerinde nüfuz kurmaya çalışıyor. Bu türlü bir tablo, Türkiye-Gürcistan alakaları açısından da riskli bir başlık olarak bedellendiriliyor.
Patrikhane’ye yönelik tenkitlerde Ayasofya, Kıbrıs, Ege ve Pontus argümanları üzere başlıklar öne çıkıyor. Fener’in bu evraklarda Yunan tezlerine yakın durduğu savunuluyor. Gürcü Kilisesi’nin Fener çizgisine yaklaşması halinde, Patrikhane’nin Türkiye aksisi telaffuzlarda yeni bir destekçi kazanacağı ileri sürülüyor.
Ancak bu noktada dikkatli bir ayrım gerekiyor. Fener Rum Patrikhanesi’nin Gürcistan’daki seçime direkt müdahale ettiğine dair bağımsız kaynaklarla doğrulanmış kesin bir bulgu bulunmuyor. Tezler daha çok Rusya merkezli açıklamalar, Türkiye’deki Patrikhane aksisi yayınlar ve kilise etraflarında dolaşan kulis bilgileri üzerinden gündeme geliyor.
Buna karşılık Fener’in Gürcistan’daki süreci yakından izlediği açık. Bartholomeos’un II. Ilia’nın cenazesine katılması da bu ilginin sembolik göstergelerinden biri oldu.
CENAZE MERASİMİ GÜÇ GÖSTERİSİNE DÖNÜŞTÜ
II. Ilia’nın Tiflis’teki cenaze merasimi, Ortodoks dünyasındaki rekabetin de vitrini oldu. Merasime farklı kilise merkezlerinden temsilciler katıldı. Fener Rum Patrikhanesi de oradaydı, Moskova Patrikhanesi de.
Bu imaj, Gürcistan Kilisesi’nin Ortodoks dünyasındaki tartısını bir sefer daha ortaya koydu. Gürcü Kilisesi, tarihi meşruiyeti, ulusal kimlikle kurduğu bağ ve Kafkasya’daki pozisyonu nedeniyle Fener-Moskova sınırında özel bir yere sahip.
Yeni patrik seçimi bu nedenle sadece kilise içi bir prosedür olarak görülmüyor. Seçilecek ismin Ukrayna, Rusya, Batı ve Fener’le ilgilerde nasıl bir çizgi izleyeceği merak ediliyor.
BARTHOLOMEOS’A TİFLİS’TE PROTESTO
Fener Rum Patriği Bartholomeos’a yönelik reaksiyonlar daha evvel Gürcistan’da da gündeme gelmişti. Tiflis’teki Türk Büyükelçiliği önünde düzenlenen protestolarda birtakım Gürcü vatandaşlar, Bartholomeos’un Ortodoks dünyasında ayrışma yarattığını tabir etti.
Protestolarda Bartholomeos’un ABD ve İsrail’le bağlantıları de amaç alındı. Patrikhane’ye reaksiyon gösteren kümeler, Fener’in Ortodoks dünyasında Batı eksenli bir siyaset yürüttüğünü belirtti.
Bu yansıların Gürcü kamuoyunun tamamını temsil ettiğini söylemek mümkün değil. Lakin Fener’e yönelik rahatsızlığın Moskova etraflarıyla hudutlu kalmadığı, Gürcistan içindeki kimi kümeler tarafından da paylaşıldığı görülüyor.
TÜRKİYE AÇISINDAN NEDEN ÖNEMLİ
Gürcistan, Ankara için Kafkasya’ya açılan en kritik kapılardan biri. Bakü-Tiflis-Ceyhan petrol boru sınırı, Bakü-Tiflis-Erzurum doğal gaz çizgisi, Bakü-Tiflis-Kars demiryolu ve Orta Koridor projeleri Türkiye-Gürcistan çizgisini stratejik hale getiriyor.
Tiflis tıpkı vakitte Rusya, Ermenistan, Azerbaycan ve Türkiye ortasında hassas bir noktada duruyor. Karadeniz’e kıyısı olması, Gürcistan’ı NATO-Rusya tansiyonunda de değerli bir aktör haline getiriyor.
Bu nedenle Gürcü Kilisesi’nin yeni başkanının hangi dış çizgiyle yakınlaşacağı Ankara açısından da değer taşıyor. Fener’in Kafkasya’da daha tesirli hale gelmesi tarafındaki argümanlar, Türkiye’de Patrikhane’nin statüsü ve dış kontakları tartışmasını yine ısıtabilir.
ATİNA-TİFLİS ÇİZGİSİ TARTIŞMASI
Fener Rum Patrikhanesi’ne yönelik tenkitlerde Atina kontağı da tartışma mevzularından biri. Türkiye’de Patrikhane’ye uzaklıklı çevreler, Fener’in “ekümeniklik” tezini dini bir statü tartışmasından çok daha geniş bir siyasi başlık olarak görüyor.
Buna nazaran Fener’in Gürcistan’da tesir kazanması, Yunan tezlerinin Kafkasya’ya taşınması manasına gelebilir. Ayasofya, Kıbrıs, Ege ve Pontus tezleri üzerinden kurulan bu kıymetlendirme, Türkiye’deki Patrikhane tartışmalarının Gürcistan evrakıyla neden birleştiğini açıklıyor.
Fakat Tiflis’te şimdi katılaşmış bir istikamet değişikliği yok. Gürcü Kilisesi’nin kurumsal olarak Fener çizgisine geçtiği söylenemez. Sürecin tarafını belirleyecek olan, yeni patriğin kim olacağı ve seçimin akabinde vereceği birinci iletiler olacak.
GÜRCÜ KİLİSESİ YOL AYRIMINDA
II. Ilia devrinde Gürcü Ortodoks Kilisesi, ülkenin en tesirli kurumlarından biri haline geldi. Kilise, Gürcü kimliğiyle iç içe geçti; toplum üzerindeki yükünü korudu; devletle münasebetlerde de belirleyici bir pozisyon kazandı.
Şimdi bu mirasın kime devredileceği tartışılıyor. Şio Mujiri’nin seçilmesi halinde kilisenin daha muhafazakar bir çizgide ilerleyeceği yorumları yapılıyor, Iob Akiaşvili ve Grigori Berbiçaşvili ise farklı güç istikrarlarıyla anılıyor.
Yeni patriğin ilk sınavı, Moskova-Fener tansiyonunda alacağı konum olacak. Ukrayna belgesinde sessiz mi kalacak, Moskova’ya mı yakın duracak, Fener’le mi temas artıracak? Gürcü hükümetiyle alakalarda bağımsızlığını ne ölçüde koruyacak?
Bu soruların cevabı Tiflis’te verilecek. Tesiri ise Kafkasya’nın tamamına yayılacak.
ANKARA’NIN SESSİZ TAKİBİ
Türkiye, Gürcistan’daki patrik seçimine açıktan taraf değil. Buna karşın belge Ankara açısından sessiz geçilecek tipten görünmüyor.
Bir tarafta Rusya’nın Gürcistan üzerindeki tarihî baskısı, öteki tarafta Batı’nın Tiflis’i kendi çizgisinde tutma eforu var. Fener Rum Patrikhanesi’nin seçim sürecinde tesirli olmaya çalıştığı istikametindeki tezler da bu denkleme Türkiye boyutunu ekliyor.
