İstanbul‘da son yıllarda sürat kazanan yapılaşma, bilhassa beton ve asfalt yüzeylerin yaygınlaşmasıyla birlikte güneşten gelen ısının daha fazla tutulmasına neden oluyor.
Yeşil alanların azalması ise bu ısının dengelenmesini zorlaştırırken, kent merkezlerinde sıcaklıkların etrafa nazaran daha yüksek düzeylere çıkmasına yol açıyor.
Yüksek katlı binalar hava akımlarını keserek doğal hava deveranını zayıflatıyor, bu da biriken sıcaklığın kent içinde hapsolmasına neden oluyor.
Artan nüfus ve buna bağlı olarak ağırlaşan insan faaliyetleri de güç tüketimini ve atık ısıyı yükselterek kent ısı adasını besliyor. Tüm bu faktörler bir ortaya geldiğinde sırf sıcaklık artışı değil, birebir vakitte atmosferdeki dikey hareketlerin güçlenmesiyle ani ve kısa vadeli şiddetli yağışların daha sık görülmesi üzere sonuçlar ortaya çıkıyor.
“ÖZELLİKLE KENT MERKEZİNİN AĞIR OLDUĞU YERLERDE ISI ADASI DAHA FAZLALAŞIYOR”
Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Zelzele Araştırma Enstitüsü Meteoroloji Laboratuvarı’nda vazifeli meteoroloji mühendisi Adil Tek, İstanbul’da kent ısı adasının artık çok daha besbelli hale geldiğini söyledi.
Şehirleşmenin bilhassa dikey yapılaşma üzerinden tesirini artırdığını belirten Tek, “İstanbul’da yapılaşma fazlalaştı ve bilhassa de binaların dikey yükselmesi gelen güneş ışınlarını üzerinde çok daha fazla biriktiriyor. Bilhassa kent merkezinin ağır olduğu yerlerde bu ısı adası daha fazlalaşıyor” dedi.
Tek, ağır yapılaşmanın olduğu bölgelerde yeşil alanların azalmasının da bu durumda tesirli olduğunu vurgulayarak, kent merkezlerinde sıcaklık artışının etrafa nazaran çok daha yüksek düzeylere ulaştığını, sıcaklık artışlarının 3 dereceye kadar çıkabildiğini kaydetti.
Isı adasının tesirinin sırf muhakkak noktalarla hudutlu kalmadığını aktaran Tek, kent merkezinde oluşan sıcaklığın etraf bölgelere yanlışsız yayıldığını, bu durumun İstanbul genelinde hissedilen bir iklim değişimi yarattığını lisana getirdi.
Tek, bilhassa Avrupa Yakası’nda yapılaşmanın ağır olduğu bölgelerde ısı adası tesirinin daha güçlü hissedildiğini anlatarak, “Avrupa Yakası’nda yeniden Esenler, Bağcılar, Güngören ve Bahçelievler üzere ilçelerde ısı yükünün tartısı ve oradaki faaliyetlerin fazlalığı, binaların ağır olması, yeşil alanların az olması, buradaki ısı adasını daha da kuvvetlendiriyor.” diye konuştu.
“KISA VADELİ KONVEKTİF YAĞIŞLARI ARTIRIYOR”
Kent ısı adasının hava sirkülasyonunu da olumsuz etkilediğine dikkati çeken Tek, betonlaşmanın kent içi hava sirkülasyonunu zayıflattığını lakin İstanbul Boğazı’nın oluşturduğu doğal hava koridorunun bu etkiyi kısmen dengelediğini söz etti.
Tek, kent ısı adasının lokal atmosferik süreçleri değiştirdiğini, bunun bulut oluşumu ve yağışlar üzerinde direkt tesirli olduğunu vurgulayarak, şunları söyledi:
“Kent ısı adası yalnızca sıcaklığı artıran bir şey değildir. Birebir vakitte lokal dolanımı da değiştiriyor ve bu bir atmosferik tesirdir. Kent yüzeyi daha çok ısındığında, kentin alt düzeyindeki hava atmosferinin üst düzeylerine hakikat daha süratli formda yürüyor. Şayet burada nem de mevcutsa bu sefer konvektif hareketler kuvvetleniyor ve yağışlar daha da güçleniyor, üste hakikat atmosferik ısı akışları daha da kuvvetlenmiş oluyor.”
İstanbul’da bilhassa kuzey kısımlarda ve Karadeniz’e yakın bölgelerde bu tesirin daha bariz görüldüğü bilgisini paylaşan Tek, “Poyraz, karayel ve yıldız üzere kuzeyli rüzgarlar Karadeniz üzerinden nemli havayı getiriyor. Bu da kentteki ısı adasıyla birleştiğinde kuvvetli konvektif yağışları oluşturuyor.” dedi.
“HAVA KORİDORLARININ KORUNMASI GEREKİYOR”
Adil Tek, İstanbul’daki ısı adasının yağışların üzerinde tesiri olduğunun altını çizerek, şunları kaydetti:
“İstanbul’da ısı adası tesiri konvektif yağışların ölçüsünü artırıyor. Isı adası aslında olağanda düşük, zayıf yağışları azaltıyor, hatta vakit zaman hiç düşmemesine sebep oluyor. İstanbul’daki kar yağışlarının azalmasının sebeplerinden bir tanesi de ısı adası diyebiliriz. Örneğin, Çatalca’ya kadar geliyor, kar yağışı var. Çatalca’dan sonra o konvektif ısı adası tesirinden ötürü sistem biraz bozuluyor. Şayet çok kuvvetli değilse tekrar İzmit’ten, Düzce’den sonra yağış başlıyor. Biz, İstanbul’da karla karışık yağmur formunda gördüğümüz yağışı, Çatalca’ya geçtiğimizde kar yağışı biçiminde, Düzce’ye geçtiğimizde tekrar kar yağışı halinde görüyoruz.”
Çok kuvvetli olmayan o zayıf sistemlerin de yağışın tesirini azalttığını belirten Tek, “Ama kuvvetli ve bilhassa yaz aylarında gelen o kuzeyli serin havalar ansızın girdiği vakit, deniz suyu sıcaklığı beraberinde ve Karadeniz üzerinden gelen nem, kentin ısı adasıyla birleşince kuvvetli bir konvektif tesir oluşturuyor. Tıpkı vakitte kent ısı adası etraftan daha fazla sıcak olduğu için etraftaki havanın da içeriye hakikat akmasına sebebiyet veriyor. Bu da bilhassa kısa periyodik konvektif yağışları artırıyor” diye konuştu.
Kent ısı adası tesirinin azaltılması için kent planlamasında iklim odaklı yaklaşımın benimsenmesi gerektiğini vurgulayan Tek, “Yoğun beton ve asfalt yüzeylerin azaltılması, yeşil alanların artırılması, ağaçlandırmanın yaygınlaştırılması, geçirimsiz yüzeylerin düşürülmesi ve hava koridorlarının korunması gerekiyor.” dedi.
Tek, kent planlamasının artık sırf yapılaşma üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini kelamlarına ekledi.
“METROPOLÜN TAMAMINDA BİR ISI ADASI VAR”
İstanbul Aydın Üniversitesi Dr. Öğretim Üyesi ve meteoroloji mühendisi İtimat Özdemir ise dünyada kullanılan yakıtların büyük kısmının fosil yakıt olduğunu anlattı.
Fosil yakıtların atmosfere sera gazı saldığını belirten Özdemir, “Bu sera gazlarının tesiri atmosferde bir cam küre üzere, bir sera üzere kendini gösteriyor. Atmosferde biriktikçe de güneşten gelen ısıyı absorbe edip o bölgedeki hava sıcaklığını artırıyor” bilgisini verdi.
Özdemir, İstanbul’un tamamında ısı adası tesirinin görüldüğünü vurgulayarak, “Metropolün tamamında bir ısı adası var. Bölgelerde etrafına nazaran en az 4-5 derece sıcaklık farkı oluşuyor. Isı adası tesiri kentleşmenin, betonlaşmanın en yüksek olduğu, endüstrinin yüksek olduğu yerlerde, ormanlaşmanın ve yeşil alanın en az olduğu bölgelerde en ağır. Koca Mustafa Paşa’dan tutun, Gaziosmanpaşa’ya kadar büyük bir alanı kapsayan alanlarda ısı adası en ağır düzeyinde oluyor. Boğaz sınırı ve ormanlık alanlarda ise tesir daha düşük” formunda konuştu.
Isı adalarının meteorolojik olayları da etkilediğini bildiren Özdemir, şöyle devam etti:
“İstanbul’da denizden gelen nemli hava akımları konvektif hareketlerle yükselmeye başlıyor. Yüksekteki soğuk havayla da karşılaştığında süratli biçimde ağırlaşma meydana geliyor, çok yağışlar oluşabiliyor. Bunun yanı sıra sıcaklığın artmasından ötürü yaz aylarında büyük kuraklık gözüküyor zira yer yüzeyi ısınıyor. Havadaki sera gazlarından ötürü güneş gücünü absorbe ettiği için atmosfer ısınıyor.
Bu en çok yüksek basınç alanları oluştuğu vakitlerde meydana geliyor. Konvektif hareketlerde Marmara Denizi, Boğaz tesiri, Karadeniz tesiri konvektif hareketlerle süratli biçimde yükselen hava etrafına yağış olarak geliyor. Sel biçiminde çok ani yağışlar, kuvvetli fırtına, hortum üzere olaylar kelam konusu oluyor. Bunun da yıkıcı tesirleri var.”
Kentleşmenin yağışın mekansal dağılımını etkilediğini belirten Özdemir, bilhassa yüksek katlı yapılaşmanın rüzgar sirkülasyonunu engellediğini kaydetti.
Özdemir, sanayi, trafik ve egzoz gazlarının da hava kalitesini olumsuz etkilediğini, bunun çarpık kentleşmenin temel meselelerden biri olduğunu lisana getirdi.
Çözüm olarak yeşil alanların artırılması gerektiğini vurgulayan Özdemir, yapılan binaların etrafı, üst kısımları ve çatılarının yeşillendirilmesi, otoban kenarlarının da ağaç ekilerek, yeşil alan olarak kazanılması gerektiğini tabir etti.
