Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının mahkeme sürecindeki “savunma stratejisi” üzerine yaşanan görüş ayrılığı, Türk siyasi tarihinin ve devrimci literatürün gözlerden kaçan bahislerinden biri. Bu ayrılık, davanın hukuki bir çerçevede mi yoksa siyasi bir tavırla mı yürütüleceği noktasında düğümleniyor.
Dönemin şahitleri ortasında ‘fısıltıyla konuşulan’ argümanlara nazaran 1971 yılında Mamak Askeri Cezaevi’nde, savunmalar hazırlanırken farklı noktalar öne çıkıyor.
Yargılama sürecinde 20’den fazla avukat savunma grubuna dahil oldu. Halit Çelenk ve Mükerrem Erdoğan dava sürecinde öne çıktı. İdam kararlarının infaz anına şahitlik ettiler ve o günü kayıt altına aldılar.
Savunma stratejisi belirlenirken, lisana getirilen farklı görüşler, bir mühlet sonra ‘davanın ziyan görmemesi‘ için üzerinde pek konuşulmayan bir mevzu olarak kaldı. Bu açıdan en değerli nokta Av. Mükerrem Erdoğan’ın görüşleriydi.
Mükerrem Erdoğan, tüzel ve teknik bir savunma stratejisi izlenmesini önerdi. Erdoğan, Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının hareketlerinin Türk Ceza Kanunu‘nun 146/1. hususunda düzenlenen “Anayasa’yı cebren ilga” kabahatinin yasal ögelerini taşımadığını savundu. Bu cürmün oluşması için gerekli olan “cebir” ve “elverişlilik” ögelerinin eksik olduğunu, bu nedenle idam cezasının hukuken verilemeyeceğini ileri sürdü.
Dönemin öteki avukatları savunmayı daha çok siyasi bir eksene oturtma eğilimindeyken, Mükerrem Erdoğan savunmanın mahkemeyi ikna edecek teknik hukuk kuralları üzerine inşa edilmesi gerektiğini savundu.
Diğer avukatlarla birlikte hemfikir oldukları noktalar da şöyleydi: Hareketler şahsi bir çıkar yahut anayasal nizamı yıkma emeli gütmedi; bilakis Anayasa’nın ruhuna uygun biçimde “Tam Bağımsız Türkiye” ülküsünü gerçekleştirmek emeliyle yapıldı ve sanıkların niyeti cürmün manevi ögesiyle bağdaşmadı…
Savunma stratejisinde, davanın üzerindeki siyasi baskıya ve TBMM’deki “üçe üç” (Menderes ve arkadaşlarının idamına misilleme) anlayışına karşı, yargı bağımsızlığını ve üniversal hukuk unsurlarını hatırlatan bir duruş sergilenmesi de belirlenen vurgulardan biriydi.
Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının ‘savunma stratejisi’yle ilgili olarak Erdal Öz’ün Gülünün Solduğu Akşam kitabında verdiği bilgiler kıymetli. Öz, Denizler’in savunmalarını tüzel hudutlar içinde tutmaktan fazla adeta “Türkiye’nin sıkıntılarını inceleyen bir kitap” üzere hazırladığı belirtiyor.
İdam sürecinin son evresinde “af/pişmanlık” sıkıntısı büyük bir stratejik tartışma haline geliyor. 13 Mart 1972’de Mamak’ta yapılan son görüşmede Deniz Gezmiş, kendisi, Yusuf ve Hüseyin ismine Halit Çelenk’e birtakım hususlar aktarıyor. Bunlardan biri, asılma sırasında avukatların bulunması; oburu ise kesin biçimde “af dilememek.” Deniz, Başbakan Nihat Erim’in pişmanlık/af beklentisine karşı, “Af dilemeyi düşünmüyoruz” çizgisini ortaya koyuyor ve ailelerin de kendileri ismine af dilememesini istiyor. Denizler “savunmanın siyasi eksende yapılması” konusunda ısrarcı oluyor.
Bu nedenle savunma stratejisinde “pişmanlık gösterip ceza indirimi alma” sınırı yok. Aksine, sanıkların siyasi kimliğini inkâr etmeyen lakin 146. maddeyi hukuken reddeden bir çizgi var. Bu da avukatların son kademedeki manevra alanını daraltıyor: Teknik hukuk yolları, itirazlar, Meclis/Senato süreci ve infazın durdurulmasına dönük teşebbüsler sürüyor; lakin sanıkların vasiyeti gereği “af talebi” çizgisine girilmiyor.
Hazırlanan 136 sayfalık yazılı ortak savunmanın sonunda Halit Çelenk’le Mükerrem Erdoğan’ın birlikte imzası bulunsa da “savunmada strateji farklılığı” kulaktan kulağa aktarılıyor…
Cemile Y. Çetin
Odatv.com
