Son periyotta DNA ve köken tahliline yönelik artan ilgiye, İsrail merkezli global firmalara karşı duyulan bilgi güvenliği telaşları de eklenince kullanıcılar alternatif marka arayışına yöneldi. Bu boşlukla birlikte toplumsal medya üzerinden “yerli DNA analizi” yaptığını öne süren çeşitli kurumlar ortaya çıktı. DNA kitlerini 89 Euro (yaklaşık 4 bin 750 TL) üzere bir bedelle piyasaya süren bu oluşumlar, türel güvenilirlik tartışmasını da beraberinde getirdi.
SAĞLIK BAKANLIĞI ODATV’YE ANLATTI
Söz konusu firmalara ait Odatv’ye konuşan Sağlık Bakanlığı yetkilileri, DNA analizi içeren soy ağacı, köken tahlili, genetik pasaport, genetik yakınlık, babalık, akrabalık yahut gibisi hizmetlerin bireye mahsus genetik bilgi üretimi manasına geldiğinden, yetkili laboratuvar/merkez dışında ticari hizmet olarak sunulmasının yetkisiz sıhhat hizmet sunumu kapsamında değerlendirildiğini paylaştılar.
Bir firmanın ticaret sicili kaydı yahut marka tescili olmasının, insan DNA’sı üzerinde tahlil yapma yetkisi vermediğini vurgulayan yetkililer, Ekim 2025’te çıkan Tıbbi Laboratuvar Hizmetleri ve İleri Teknoloji Tıbbi Laboratuvar Uygulamaları Hakkındaki Yönetmeliğe de işaret ettiler.
BAKANLIK ONAYI OLMADAN DNA TAHLİLİ YAPILAMAZ
Bakanlık ruhsatı yahut faaliyet müsaade evrakı olmadan tıbbi laboratuvar hizmeti ya da genetik hastalıklar teşhis ve kıymetlendirme hizmeti sunulamayacağını paylaşan yetkililer ilgili kurumların laboratuvar adresi, Bakanlık ruhsat/faaliyet müsaade evrakı, sorumlu uzman, testlerin nerede çalışıldığı, numune ve bilgi sürece süreci, yurt dışına numune/veri transferi olup olmadığı ve tanıtım içeriklerini oluşturan bir kimlik belgesi olması gerektiğini kaydettiler.
Söz konusu DNA tahlil sürecinin 2024/2 sayılı Soybağının Tespiti Testi Genelgesi kapsamında sadece Bakanlıkça yetkilendirilmiş ruhsatlı merkezlerde yapılabildiğini ve 2021/14 sayılı Genetik Data Paylaşımı Genelgesi ve KVKK kapsamında özel nitelikli ferdî data niteliğinde olduğunu kaydeden yetkililer, kelam konusu eserlere karşı dikkatli olunması tarafında davette bulundu.
Zeynep Çakır
