Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, “Çatışmalardan uzak, siyasi istikrarı ve siyaset öngörülebilirliği ile Türkiye bölgesinde adeta bir istikrar adası pozisyonundadır ve ‘güvenli liman’ vasfıyla ortaya çıkmaktadır. Bugün Türkiye, Avrupa, Asya ve Afrika’nın kesişim noktasında yer alan, dinamik ve süratle büyüyen, yani ‘dünyanın temas noktası’ pozisyonunda olan bir iktisattır.” dedi.
Yılmaz, Vizyon 100 Platformunca Mandarin Oriental Bosphorus’ta gerçekleştirilen Vizyon 100 İstanbul Doruğu’nda yaptığı konuşmada, bu yıl tepenin ana teması olarak belirlenen “Küresel İktisadın Geleceği” başlığını son derece yerinde bulduğunu söyledi.
İçinden geçilen devirde global iktisadın, üretimden ticarete, finansmandan işgücü piyasalarına kadar esaslı bir değişim sürecinden geçtiğini belirten Yılmaz, bu dönüşümün tarafını yanlışsız okumanın, riskleri sağlıklı değerlendirmenin ve ortaya çıkan imkanları vaktinde yakalayabilmenin tüm ülkeler ve firmalar için son derece belirleyici hale geldiğini söz etti.
Yılmaz, platformun, bu çerçevede yapılacak değerlendirmelerle güçlü bir perspektif ortaya koyacağına inandığını vurguladı.
Normal vakitlerde dünyadaki iktisat hiyerarşisinin değişmesinin kolay olmadığını lisana getiren Yılmaz, “Normal vakitlerde herkes bir manada mevcut nizamı tekrar üretir. Lakin güç vakitlerde, dönüşümün, değişimin hızlandığı vakitlerde buna uygun hareket edebilenler, bunun gereklerini yapabilenler dünya ekonomik hiyerarşisinde pozisyonlarını üst noktalara taşıyabilirler. Bu imkana sahiptirler. Ben de ülkemizin ve firmalarımızın bundan en üst seviyede istifade edeceklerine inanıyorum.” diye konuştu.
Yılmaz, Türkiye’nin iktisat alanında bu vakte kadar çok muvaffakiyetler elde ettiğini, bundan sonra da dünyanın ve bölgenin sıkıntı kaidelerini aşarak çok daha güzel bir noktaya geleceğine inandığını vurguladı.
İçinden geçilen periyoda bakıldığında, global iktisadın tahminen de son on yılların en karmaşık ve en kırılgan olduğu periyotta olduğuna işaret eden Yılmaz, “Bu süreçte sıradan bir konjonktürel dalgalanmanın ötesinde, global ekonomik mimarinin tekrar formlandığı, yapısal birtakım dönüşümlerin yaşandığı tarihi eşikte olduğumuzu söyleyebilirim. Jeopolitik tansiyonlar derinleşirken ticaret nizamının tekrar formlandığı, yapay zekanın üretim ve emek piyasalarını dönüştürdüğü, iklim değişikliğinin ekonomik maliyetlerinin giderek somutlaştığı, demografik dönüşümün eş vakitli baskı oluşturduğu bir eşikteyiz.” sözlerini kullandı.
Yılmaz, bilhassa son altı yılda global iktisadın ardışık şoklarla karşı karşıya kaldığını belirterek, pandemi sürecinde düşük maliyete odaklı global tedarik zincirinde önemli kırılmalar meydana geldiğine işaret etti.
Ardından gelen bilhassa Rusya-Ukrayna Savaşı başta olmak üzere yaşanan jeopolitik tansiyonların, güç ve besin güvenliğini ön plana çıkardığına dikkati çeken Yılmaz, “Bu gelişmelerin üzerine global ölçekte yaşanan enflasyon dalgası, para siyasetlerini sıkılaşmaya zorladı, böylelikle enflasyon ve büyüme ortasında son derece hassas bir istikrar ortaya çıktı.” değerlendirmesini yaptı.
Yılmaz, global büyümenin bu gelişmelere paralel olarak hala dayanıklılık gösterdiğini, son üç yıla bakıldığında ortalama yüzde 3 civarında büyüme görüldüğünü kaydetti.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, 2000-2019 periyodunda bu oranın yüzde 3,7 olduğunu vurgulayarak, kelam konusu yüzde 3’lük büyümenin tarihî ortalamanın altında olduğunun altını çizdi.
Yılmaz, global mal ve hizmet ticaretinin yıllık ortalama büyüme suratının 2000-2019 periyodunda yüzde 4,8 olduğunu belirterek, 2020-2025 periyodunda büyüme oranının yüzde 3’lere gerilediğini hatırlattı.
“Yükselen fiyatlar, güç ithalatçısı olan ülkemizi etkiliyor”
Bölgede yaşanan tansiyonların bu kırılgan yapıya yeni riskler eklediğini bildiren Yılmaz, “Orta Doğu’da yaşanan savaş, güç fiyatlarından ulaşım maliyetlerine, finansal piyasalardan para siyaseti beklentilerine kadar geniş bir alanda tesirini hissettiriyor. Hürmüz Boğazı’nda yaşanan aksamalar petrol ve LNG arzını olumsuz etkileyerek güç fiyatlarını yükseltmiş, artan güvenlik riskleri sigorta primlerini ve navlun maliyetlerini artırmıştır.” halinde konuştu.
Yılmaz, petrolün yüzde 20’sinin, sıvılaştırılmış gazın (LNG) yüzde 25’inin Hürmüz Boğazı’ndan dünyaya sevk edildiğini vurgulayarak, Boğaz’ın gübre üzere birtakım girdilerde kıymetli oranlarda rol oynadığını tabir etti.
Türkiye’nin de bu süreçten etkilendiğini lisana getiren Yılmaz, şunları söyledi:
“Özellikle yükselen fiyatlar, güç ithalatçısı olan ülkemizi etkiliyor. Lakin şunun da altını çizmek isterim, Türkiye bu süreçte arz sorunu yaşamadı. En kıymetli güç olmayan güçtür. Elbette fiyat tesirini yaşıyoruz lakin son 23 yılda yaptığımız birtakım projelerle, attığımız adımlarla Türkiye tedarik sistemini çok çeşitlendirdi. Depolama kapasitesini arttırdı, yerli üretimini geliştirdi. Münasebetiyle bu süreçlerde bir arz sorunu yaşamadık.”
Yılmaz, doğal gaz fiyatlarındaki yükselişin gübre maliyetleri üzerinden besin fiyatları için üst istikametli risk oluştururken, bu gelişmelerin global enflasyon beklentilerini bozarak fiyatlar üzerinde ek baskı meydana getirdiğini aktardı.
Jeopolitik risk algısındaki artışın, risk primlerini ve borçlanma maliyetlerini yükselttiğini, finansal şartları sıkılaştırdığını anlatan Yılmaz, “IMF’nin şimdiki varsayımlarına nazaran, 2026 yılı global büyüme beklentisi yüzde 3,1. Enflasyon beklentisi ise 4,4 civarında. En olumsuz senaryo dediğimiz, karamsar senaryonun gerçekleşmesi halinde ise bu yıl büyümenin yüzde 2’ye gerilemesi, global enflasyonun ise yüzde 5,8’e kadar yükselmesi öngörülmekte.” dedi.
Yılmaz, tüm bu güçlü global konjonktürle birlikte global iktisatta üç temel dönüşüm sürecinin ön plana çıktığını gördüklerini aktararak, şöyle konuştu:
“Birincisi, dijitalleşme. Dijitalleşme ve yapay zeka odaklı teknolojik dönüşüm, iklim değişikliğiyle uğraş ve yeşil dönüşüm ile çok taraflı ticaret sisteminin zayıflamasıyla birlikte artan jeopolitik bloklaşmalar. Burada da yapay zekanın ön plana çıktığını görüyoruz. Yapay zeka teknolojilerden bir teknoloji değil, yatay bir teknoloji. Hasebiyle tüm alanları etkileyen, dönüştüren bir tesirde bulunuyor. Kamudaki yönetişim yapılanmasından eğitime, sıhhate, sanayideki dönüşüme varıncaya kadar birçok alanı esaslı bir halde etkiliyor. Münasebetiyle üretim faktörleri ortasındaki bağlar yine tanımlanıyor. Bilgi ve teknolojisi ağır kesimlerin global iktisattaki hissesi artıyor.
İkinci dönüşüm alanı, iklim değişikliğiyle çaba ve yeşil dönüşüm. Düzenleyici çerçeveler ve sürdürülebilirlik standartları, üretim süreçlerini ve global ticaretin kurallarını yine şekillendirmekte. Üçüncü olarak, çok taraflı ticaret sisteminin zayıflaması, jeopolitik bloklaşma ve stratejik dallarda artan korumacılık eğilimleri, global ticaretin yapısını eskisine nazaran çok daha kesimli hale getirmiştir. Bu süreçte tedarik zincirlerinin yine yapılandırılması kritik değer kazanmış durumda. Kısa vadede maliyetleri artırsa da orta ve uzun vadede dayanıklılığı ön plana aldığımızı görüyoruz tüm dünya olarak. Sonuç olarak, bu eş vakitli dönüşümlere ahenk kapasitesinin artırılması, ülkelerin ve firmaların rekabet gücü açısından belirleyici hale gelmektedir.”
“Ekonomimizin dış şoklara karşı direnci önemli ölçüde artmıştır”
Böylesine kırılgan ve belirsizliklerin arttığı global ortamda, Türkiye iktisadının güçlü bir dayanıklılık ortaya koyduğunu ve birçok alanda müspet ayrıştığını kaydeden Yılmaz, kelamlarını şöyle sürdürdü:
“Son periyotlarda uyguladığımız iktisat programı sayesinde makroekonomik ve finansal istikrar bariz formda güçlenmiş, ekonomimizin dış şoklara karşı direnci önemli ölçüde artmıştır. Bunu son yıllardaki birçok şokta yaşadık. Pandemide, geçen yıl yaşanan İran-İsrail savaşında, bu yıl yaşadığımız süreçlerde, birçok alanda bu dayanıklılığını Türkiye iktisadı ispat etti, testlerden geçti diyebiliriz. Elbette bunun süreksiz tesirleri oldu, elbette yönetmemiz gereken birtakım riskler oldu lakin sonuçta ekonomimiz yoluna devam ediyor.”
Yılmaz, 2020-2025 periyodunda dünya iktisadının yüzde 19, Türkiye iktisadının yüzde 35 büyüme gerçekleştirdiğini belirtti.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, 2025 yılında ulusal gelirin 1,6 trilyon dolara ulaştığını, kişi başı gelirin ise 18 bin doları aştığını kaydederek, “İlk kere Dünya Bankası sınıflandırmasına nazaran Türkiye orta gelirli ülkeler liginden yüksek gelirli ülkeler ligine adım atıyor bu sene. Bu manada kritik. Hasebiyle yalnızca artık nicel büyümeleri değil, nitel gelişmeleri de çok dikkatle pahalandırmak durumundayız.” formunda konuştu.
Yılmaz, bu tablonun Türkiye’nin global dalgalanmalara karşın büyüme kapasitesini koruduğunu ve güçlendirdiğini açık biçimde ortaya koyduğunu kaydetti.
“Türkiye ‘dünyanın irtibat noktası’ pozisyonunda olan bir ekonomidir”
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, güçlü makro yerin üzerine kararlılıkla inşa edilen alanlardan birinin yatırım ortamı olduğunu belirterek, şöyle devam etti:
“Çatışmalardan uzak, siyasi istikrarı ve siyaset öngörülebilirliği ile Türkiye bölgesinde adeta bir istikrar adası pozisyonundadır ve ‘güvenli liman’ vasfıyla ortaya çıkmaktadır. Bugün Türkiye, Avrupa, Asya ve Afrika’nın kesişim noktasında yer alan, dinamik ve süratle büyüyen, yani ‘dünyanın ilişki noktası’ pozisyonunda olan bir iktisattır. Bu çerçevede şunun altını tekrar çizmek istiyorum. Bölgemizde bu çatışmalar, bu istikrarsızlıklar var ancak Türkiye Cumhuriyeti olarak biz bir taraftan caydırıcı gücümüzü arttırırken öbür taraftan diplomasiyi her halükarda savaşın, çatışmanın önüne koyuyoruz. Türkiye’yi bu ateş çemberinden koruyup istikrarlı biçimde gelişmesi için her türlü çabayı sarf ediyoruz.”
“Türkiye’yi global ölçekte güçlü üretim üssü haline getirmeyi hedefliyoruz”
Yılmaz, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın geçen ay açıkladığı, Türkiye Yüzyılı Yatırım İçin Güçlü Merkez Programı’nın TBMM’ye sunulduğunu, Kurban Bayramı öncesinde Meclis’ten geçmesini beklediklerini söyledi.
Bu program ile bilhassa üretim ve ihracat odaklı firmalar için son derece rekabetçi bir vergi yapısı oluşturulacağını lisana getiren Yılmaz, şunları kaydetti:
“İhracat yapan imalatçı firmalar için kurumlar vergisini değerli ölçüde indirerek Türkiye’yi global ölçekte güçlü üretim üssü haline getirmeyi hedefliyoruz. Bu yapacağımız indirim bir taraftan sanayi kapasitemizi destekleyici, mevcut imalat endüstrisini destekleyici, öteki taraftan da direkt memleketler arası sermayeyi daha cezbedici bir nitelik arz ediyor. Tekrar transit ticaret manasında çok güçlü avantajlar ortaya koyuyoruz. Türkiye dışında ülkeler ortasında yapılan ticaretten elde edilen gelirlerin Türkiye’ye getirilmesi halinde bunlardan neredeyse hiç vergi alınmayacak bir yeni yaklaşım geliştiriyoruz. Hizmetler alanında hayata geçirdiğimiz ‘Nitelikli Hizmet Merkezi’ modeli ile de yüksek katma bedelli hizmet ihracatına yeni bir ölçek kazandırmaya çalışıyoruz. Nitelikli insan kaynağını ülkemize çekmeye yönelik teşviklerle, Türkiye’yi yatırımcılar açısından üretim ve kıymet oluşturma bakımından çok daha güçlü bir merkez pozisyonuna taşımayı hedefliyoruz.”
Yılmaz, İstanbul Finans Merkezi’ni global ölçekte aktif bir finans üssü olarak pozisyonlandırma amacı doğrultusunda, finansal piyasaların derinliğini arttırarak, milletlerarası sermaye ile entegrasyonu güçlendirdiklerini kelamlarına ekledi.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz’a konuşmasının akabinde armağan verildi, program kapsamında aile fotoğrafı çektirildi.
Program, konuşmaların akabinde panellerle devam etti.
