Senarist ve direktör Ömer Yıldırım, yazıp yönettiği “Sessiz Plan” sinemasının senaryo ve hazırlık sürecine ait, “Sağır beşerlerle oturdum, bağlantı kurmaya çalıştım ve o kadar bilmediğim şey vardı ki, bu beni daima motive etti.” dedi.
Yıldırım, Anadolu Ajansı (AA) Akademi uyumunda, AA İstanbul Memleketler arası Haber Merkezi’nde düzenlenen, ödüllü kısa sinema “Sessiz Plan” ile kamera gerisi manzaraların de gösterildiği “Sinemada ‘Engel’leri Aşmak” temalı Sinema Atölyesi’ne katıldı.
AA Dış ve İktisat Haberleri Yayın Müdürü Barışkan Ünal, AA tarafından işitme engelli bireylerin muteber habere süratli ve kolay erişimini sağlamak emeliyle hayata geçirilen “Eller Konuşur” projesinden bahsetti.
Ünal, sağır bireyleri ya da öteki engelli bireyleri husus alan sinemalar yapmanın çok değerli olduğunu belirterek, “Sizin sinemanızda benim hoşuma giden şu oldu, sağır bireyler oynamasına karşın, husus onların duymasıyla alakalı olmasına karşın, bir mahzur değil de bir sinemanın akışındaki, olması gereken doğal bir süreçmiş üzere izledik.” değerlendirmesini yaptı.
“Filmin başrolünde sağır gençler olsun istedim”
Senarist ve direktör Yıldırım da sineması yazana kadar kendi etrafında hiçbir sağır bireyin olmadığını aktararak, “Bir kıssa yazarken uzun uzunluklu, kısa uzunluklu, yaşlı, çocuk, kör, sağır diye bir ayrım aslında hiç aklıma gelmedi. ‘Ben bir sinema yapacağım ve o sinemanın başrolünde sağır gençler olsun.’ dedim, yalnızca bu.” tabirini kullandı.
Başlangıçta senaryosunda engelli tabirini çok kullandığını lisana getiren Yıldırım, “Biz aslında engelli sözünün kullanılmaması gerektiği konusunda uyarıldık. Kibarlaştırmak için bu kelimeyi kullanırken, aslında ne kadar rahatsız edici bir söz olduğunu öğrendim. Sonra senaryoda bunu değiştirdik ve sağır tabirini bilhassa kullanmamız gerektiğini anlamış olduk.” diye konuştu.
Yıldırım, sinemanın öyküsünü yazdıktan sonra pek çok bireye danıştığını da söyleyerek, “Sağır beşerlerle oturdum, irtibat kurmaya çalıştım. O kadar bilmediğim şey vardı ki, bu beni daima motive etti. Senaryo, çok fazla kademeden geçti ve çok şey değişti. Son olarak bu noktaya geldi.” dedi.
“Temel motivasyon herkesin eşit şartlarla izleyebileceği bir öykü olması”
Filmi yapmasındaki ana motivasyon kaynaklarından birinin, sinemada Müslüm Tamer’in oynadığı karakterin bir repliği olduğunu vurgulayan Ömer Yıldırım, şunları anlattı:
“Ona, ‘Siz aygıtla duymayı mı yoksa ömür uzunluğu bir aygıta bağımlı kalmayı mı vaat ediyorsunuz?’ sorusu yöneltiliyor. O ise ‘hayır’ diyerek, aslında hepimizin aygıtlar aracılığıyla bağlantı kurduğunu hatırlatıyor. Telefonla konuşuyoruz, sesimizi mikrofonlar ve hoparlörler aracılığıyla duyuruyoruz. Bu fikir benim için güçlü bir çıkış noktası oldu. Aslında hepimizin bir manada aygıtlarla duyduğunu fark ettim ve burada bir eşitlik olduğunu düşündüm. Akabinde sinemanın giriş cümlesi olan ‘Bir gün tüm sesler kaybolsa en çok hangisini arardınız?’ sorusu üzerine ağırlaştım. Dört sağır gencin sevdiklerinin sesini saklama fikri de buradan doğdu. Sinemanın temeli bu iki cümleye dayanıyor. Temel motivasyonumuz ise herkesin eşit şartlarda izleyebileceği bir öykü anlatmaktı. Sinemanın yüzde 60’ında sağır oyuncular yer alıyor ve bu kısımları izlerken altyazı kullanılıyor. Böylelikle dünyanın neresinde olursa olsun izleyiciler birebir şartlarda sineması deneyimliyor.”
Yıldırım, teknik çekim sürecinde kadraj seçimlerinin bile değiştiğinden bahsederek, “Sağır arkadaşlarımızla irtibat kurarken kadrajımızı onlara uygun belirlemek durumundaydık. Biz yakın plan düşünürken, onlar elleriyle konuştukları için fotoğrafları özel seçmeliydik.” dedi.
“Metnin sade ve duru olması lazım ki çevrilirken akıcı olsun”
AA Ayrımcılık Haberleri Müdürü Tufan Aktaş ise işaret lisanıyla sunulan haberlerde metnin kıymetine değinerek, işitme engelli bireyler için hayata geçirilen “Eller Konuşur” projesine ait ayrıntıları paylaştı.
Sağır bireyler için hazırlanan içeriklerde devrik cümlelerin kullanılmaması gerektiğine dikkati çeken Aktaş, şunları kaydetti:
“Metnin o kadar sade ve duru olması lazım ki, çevrilirken süratli ve akıcı olsun. Devrik cümleler, sözler, sözler kullandığımız vakit baş karışıklığı oluyor. Kimi sözlerin manalarıyla ilgili sağırlar ortasında da bir baş karışıklığı olabiliyor. ‘O o denli mi anlatılıyor, bu bu türlü mi anlatılıyor?’ bizde de birkaç defa yaşandı. İşaret lisanı haber kanalı projemiz aslında bizim Türkçede yaptığımız işin tam karşılığına tekabül ediyor. Biz bir kelimeyi Türkçeleştiririz, yurt dışından yeni bir kelime gelmiştir, Anadolu Ajansı yayın takımı ona bir Türkçe karşılık belirler ve ondan sonra bütün haber kanalları, televizyonlar, gazeteler bu kelimeyi kullanmaya başlar. Artık bizim işaret lisanında de misal bir rolü üstlendik.”
Aktaş, proje sayesinde sözlerin işaret lisanındaki karşılıkları için bir temel oluşmaya başladığını aktararak, “Şu an aslında gördüğümüz şey çok küçük bir proje. Yani günde 3-5 haber anlatılıyor, röportajlar çevriliyor, YouTube’da da birkaç şey olacak. Aslında bir ekosistemin temelini atıyoruz. Yıllar içerisinde bir birikim, uzun görüntüler, belgeseller olacak. Sonra yetişen öğrenciler, akademisyenler bunları izleyecekler ve izleye izleye aslında biz bir lisanın oluşmasına da katkıda bulunmuş olacağız.” görüşlerini paylaştı.
İşaret lisanı haber projesinin teknik bir çeviriden fazla maksat kitleye özel bir yayıncılık anlayışıyla geliştirildiğini söyleyen Aktaş, izleyicilerden gelecek geri bildirimlerin lisanın gelişimine ve temellerinin sağlamlaşmasına değerli katkı sunacağını tabir etti.
İşaret lisanıyla eş vakitli çevrilen programda, sinemanın oyuncuları ve grubu de çekimler sırasında yaşadıkları his ve niyetleri izleyicilerle paylaştı.
