Karahan, Körfez bölgesindeki savaşın Türkiye iktisadı ve piyasalara tesirleri ile alınan önlemlere ait değerlendirmede bulundu.
Gelişmelerin enflasyondan büyümeye, güçten ticarete, cari açıktan turizme kadar çeşitli alanlarda tesirini gösterdiğine dikkati çeken Karahan, kendilerinin de enflasyonist tesirleri azaltıcı tedbirler aldıklarını söyledi.
Karahan, bu kapsamda, artan güç fiyatlarına karşı uygulamaya alınan eşel taşınabilir sisteminin enflasyonist etkiyi düşürdüğünü bildirdi.
Artan belirsizliğin yatırım iştahı ve özel tüketim üzerinde de tesirlerinin olacağını vurgulayan Karahan, cari istikrardaki muhtemel bozulmanın yönetilebilir düzeyde kalmasını beklediklerini lisana getirdi.
“VADESİ GELDİĞİNDE ALTINLAR REZERVLERİMİZE DÖNECEK”
Karahan, döviz likiditesinin desteklenmesi gereken periyotlarda altın kaynaklı süreçlerin kullanılmasının son derece doğal bir tercih olduğunu söz ederek, “İşlemlerin değerli bir kısmı vadeli altın-döviz takası niteliğinde yani vadesi geldiğinde kelam konusu altınlar tekrar rezervlerimize geri dönecek.” diye konuştu.
Bankaların Merkez Bankası ile swap süreçlerine tekrar yöneldiği bilgisini veren Karahan, “Bu durum, sistemde bir döviz likiditesi düşüncesi olmadığını ve uyguladığımız kur rejiminin sağlıklı bir formda işlediğini gösteriyor.” değerlendirmesinde bulundu.
İzledikleri proaktif, esnek ve denetimli yaklaşıma vurgu yapan Karahan, hedefin fiyat istikrarını destekleyerek finansal istikrarı güçlendirmek olduğunu kaydetti.
“GELİŞMELERİN ENFLASYONİST TESİRLERİNİ SINIRLAMAK İÇİN GEREKEN SIKILIĞI SAĞLAYACAĞIZ”
Merkez Bankası Başkanı Karahan, sorularımıza şu karşılıkları verdi:
SORU: Bölgemizde yaşanan savaşın neden olduğu petrol ve güç fiyatlarındaki artış Türkiye’de enflasyonu nasıl etkiliyor? Kısa ve orta vadeye ait Merkez Bankasının hesaplamaları ne gösteriyor?
CEVAP: Yaşanan savaş güç fiyatlarında besbelli bir yükselişe yol açtı. Bu durum enflasyon üzerinde maliyet kaynaklı baskı yaratıyor. Güç fiyatlarının direkt tesirlerinin yanında farklı bölümlerde dolaylı enflasyonist tesirlerini de görebiliriz. Yaptığımız tahliller, petrol fiyatlarında yüzde 10’luk kalıcı bir artışın tüketici enflasyonunu bir sene içinde yaklaşık 1,1 puan artırdığını gösteriyor. Uygulamaya konulan eşel taşınabilir sistemi bu tesirin tüketici fiyatlarına yansımasını değerli ölçüde sınırlıyor. Hesaplamalarımıza nazaran eşel taşınabilir sistemi petrol fiyatlarının enflasyon üzerindeki tesirini üçte teğe düşürüyor. Savaşın orta vadede, enflasyon üzerinde hem arz hem de talep taraflı tesirleri olacak. Maliyet ve tedarik istikametli aksamalar halihazırda arz taraflı baskı oluşturmaya başladı. Talep taraflı tesirler ise bu süreçte izlenecek iç ve dış siyasetlere bağlı olarak şekillenecek. Şu ana kadar vakit kaybetmeden enflasyonist tesirleri azaltıcı tedbirleri aldık. Mevcut durumda savaşın gidişatı belirsizliğini sürdürüyor. Gelişmelerin beklentiler ve fiyatlama davranışları üzerinden enflasyonist tesirlerini sınırlamak için gereken sıkılığı sağlayacağız.
“CARİ İSTİKRARDAKİ MÜMKÜN BOZULMANIN YÖNETİLEBİLİR DÜZEYDE OLACAĞINI DÜŞÜNÜYORUZ”
SORU: Savaş Türkiye’nin büyüme ve cari açık dinamiklerini nasıl etkiledi? İddialarınız ne kadar değişti?
CEVAP: Artan güç maliyetleri, dış belirsizlikler ve bunların sonucunda dış talepte oluşabilecek zayıflamanın ekonomik aktivite üzerinde aşağı taraflı bir baskı oluşturmasını bekliyoruz. Artan belirsizliğin yatırım iştahı ve özel tüketim üzerinde de tesiri olacak. Yaptığımız tahliller, petrol fiyatlarında yüzde 10 seviyesindeki arz taraflı bir artışın büyüme oranında bir yıllık devirde 0,4 ila 0,7 puan gerilemeye neden olduğuna işaret ediyor. Son devir gelişmeleri cari dengeyi güç ve güç dışı kalemler üzerinden farklı etkileyecek. Tahlillerimiz, petrol fiyatlarında 10 dolarlık artışın bir yıllık net güç istikrarında yaklaşık 3 ila 4 milyar dolarlık bozulmaya neden olduğunu gösteriyor. Doğal gaz ithalat fiyatlarında da bununla uyumlu bir artış olması durumunda tesir 5 milyar dolara kadar çıkabiliyor.
Enerji dışı kalemlere gelecek olursak global talepte oluşabilecek bir zayıflamanın ihracat ve turizm üzerinden cari açığı artırıcı tesirleri olacağını söyleyebiliriz. Bununla birlikte ekonomik aktivitede gerçekleşecek soğuma ticaret istikrarını olumlu tarafta etkileyecek. Mevcut durumda cari açığın düzeyi tarihî ortalamasının altında. Son gelişmelerle ortaya çıkabilecek cari istikrardaki mümkün bozulmanın yönetilebilir bir düzeyde olacağını düşünüyoruz.
“DEZENFLASYON SÜRECİNİN DEVAMI İÇİN GEREKEN SIKILIĞI SAĞLAMAKTA KARARLIYIZ”
SORU: Son devirde rezervlerde bir düşüş görülüyor. Yabancı çıkışıyla birlikte kur rejiminde bir değişiklik yapmayı düşünüyor musunuz?
CEVAP: Para siyaseti metninde açıkladığımız üzere mevcut kur rejimini 2026 yılında da sürdüreceğiz. Gelişmekte olan ülkelerden bu periyotta sermaye çıkışları oldu. Bu duruma her ülke, enflasyon görünümü üzerindeki tesirlerini dikkate alarak farklı halde karşılık veriyor. Rezervler üzerindeki baskı, global risk iştahındaki değişimlerin olağan bir sonucu olarak karşımıza çıkıyor. Biz de bu riskten kaçınma davranışının enflasyon görünümü üzerindeki tesirlerini sınırlayıcı istikamette tedbirlerimizi alıyoruz. Savaşın ortaya çıkmasıyla birlikte üst banttan fonlamaya geçtik. Bu periyotta yurt içi yerleşiklerle Türk lirası uzlaşmalı vadeli döviz satım süreçlerine başladık. Bunun yanında tahvil alımlarımızı öne çekerek para piyasası fonlarında da muhtemel bir çıkışın önüne geçtik. Bu tedbirler yurt içi piyasalarda Türk lirasının cazibesini korudu. Bu periyotta yurt içinde, düşen altın fiyatlarına bağlı olarak hudutlu seviyede altın ve döviz talebi oluşsa da evvelki periyotlardaki gerilim devirlerine kıyasla yurt içi yerleşiklerin döviz talebi hudutlu oldu. Bir sefer daha belirtmek isterim ki enflasyonla gayretimizi olumsuz etkileyen dışsal bir durumla karşı karşıyayız. Dezenflasyon sürecinin devamı için gereken sıkılığı sağlamakta kararlıyız.
“YAPTIĞIMIZ SÜREÇLER, DÖVİZ KONUMUMUZU GÜÇLENDİRMEYE YÖNELİK”
SORU: Sayın Başkan, kamuoyunda çokça tartışılan öbür bir mevzu da rezerv siyasetiniz. Rezervlerden altın satışı yapıldığı konuşuluyor. Döviz karşılığı Türk lirası swap süreçleri de seçeneklerden biri. Bu süreçte bilhassa rezerv siyasetinizin sürdürülebilirliğine dair yorumlar var. Bu hususta ne düşünüyorsunuz?
CEVAP: Rezerv tutmamızın temel emeli, para ve kur siyasetlerine olan itimadı güçlendirmek, global ya da jeopolitik gelişmelerin muhtemel olumsuz tesirlerine karşı iktisadımızı korumak. Yıllar içinde altın rezervlerimizi artırdık. 2016 yılında 377 ton olan altın rezervlerimiz iki katına çıktı. Mart 2026 prestijiyle altın rezervlerimizin toplam rezerv içindeki hissesi yüzde 60’ı aştı. Hasebiyle döviz likiditesinin desteklenmesi gereken periyotlarda altın kaynaklı süreçlerin kullanılması son derece doğal bir tercih. Altının rezervler içinde artan hissesi finansal sistemimizde altının oynadığı rol ile yakından bağlı. Zarurî karşılık kapsamında bankalar altın tesis edebiliyor. Hazine ve Maliye Bakanlığımızın ihraç ettiği altına dayalı tahviller de bankacılık sisteminin kıymetli bir kesimi. Bu durum altının da likidite idaresi kapsamında kullanılmasını mecburî kılıyor. Swap, likidite idaresinde en yaygın kullanılan araçlardan biri. Biz de farklı tıpta swap süreçleri ile finansal sistemin likiditesini yönetiyoruz. Lokasyon swap süreçleri ile yurt içindeki altını memleketler arası piyasalarda kullanıyoruz. Misal formda son periyotta yaptığımız döviz karşılığı altın swap süreçleriyle de döviz likiditemizi güçlendiriyoruz. Yakın periyotta bir ölçü altınımızı döviz karşılığı altın swap için kullandık. Bunun dışında bir ölçü altın satışı da gerçekleştirdik. Bu noktada vurgulamak isterim ki merkez bankacılığında bu çeşit süreçleri ticari bir kar-zarar perspektifiyle pahalandırmak gerçek değil. Bizim önceliğimiz finansal istikrar ve siyaset aktifliği. Bu kapsamda yaptığımız süreçler, döviz konumumuzu güçlendirmeye yönelik.
“PROAKTİF, ESNEK VE DENETİMLİ BİR YAKLAŞIM İZLİYORUZ”
Ayrıca bu süreçlerin kıymetli bir kısmı vadeli altın-döviz takası niteliğinde. Yani vadesi geldiğinde kelam konusu altınlar yine rezervlerimize geri dönecek. Altın dışında bankalarla döviz karşılığı Türk lirası swap süreçleri de yapabiliyoruz. Son periyotta yurt dışı ile yapılan swap süreçlerinin azalmasıyla bankacılık sisteminde döviz likiditesinin arttığı, buna karşılık Türk lirası fonlama muhtaçlığının yükseldiği bir tablo kelam konusu. Bankalar Merkez Bankasıyla olan swap süreçlerini tekrar talep etmeye başladılar. Biz de tekrar döviz karşılığı Türk lirası swap süreçlerine başlamak üzere hazırlıklarımızı yaptık. Bankaların Merkez Bankası ile swap süreçlerine yine yönelmesi sistemde bir döviz likiditesi zahmeti olmadığını ve uyguladığımız kur rejiminin sağlıklı bir halde işlediğini gösteriyor. Tüm bu süreçleri likidite idaremizin bir modülü olarak kıymetlendiriyoruz. Süreçlerin vadesi ve hacmi bizim denetimimiz altında. Kuralların gelişimine nazaran süreç hacmini artırabilir ya da değişen piyasa şartları ile azaltabiliriz.
Özetle, rezerv idaresi ve likidite araçlarımız konusunda proaktif, esnek ve denetimli bir yaklaşım izliyoruz. Tüm adımlarımızın hedefi fiyat istikrarını desteklemek ve finansal istikrarı güçlendirmek.
