Merkez Bankası’nın ekonomiyi rayına oturtmak maksadıyla başlattığı “acı reçetenin” uygulayıcılarından lider yardımcısı Osman Cevdet Akçay, enflasyonla çaba için fiyatların baskılanmasının gerektiğini savunarak ‘Asgari fiyatı yüksek bir yere çekeyim en azından emekçi kurtulsun’ demek dünyanın en makûs fikri” dedi.
Merkez bankacılığının yüzde 98’inin beklenti idaresi olup sadece yüzde 2’sinin sayılar olduğunu söz eden Akçay, bu idarenin bir kesimi olarak fiyatların, gerçekleşmiş enflasyona endekslenmesinden kaçınılması gerektiğini savundu. Birçok iktisatçının ise akademik çalışmalara dayanarak “ücretlerin baskılandığı ancak enflasyonun talep kaynaklı olmadığını” savunan tenkitlerini hatırlattığımız Akçay, Türkiye’de talep enflasyonu olduğunu söyleyerek fiyatlama davranışını değiştirmenin anahtarının talebi kısmak olduğunu savundu.
Akçay, “Ücretlere düşük nominal artış verdiğinizde beklentiyi düzgün yönetirseniz gerçek fiyatlar artmaya bile gidebiliyor. Fakat beceremezseniz, fiyat artışı da sakata gelir. Dallar talebi canlı gördükçe neden fiyatlama davranışını değiştirsin Fiyatlamaları değiştirecek kaygıyı salman gerekir. “Asgari fiyatı yüksek bir yere çekeyim en azından personel kurtulsun’ demek dünyanın en makûs fikri” tabirlerini kullandı.
GÖRMEZDEN GELİNENLER
Akçay’ın fiyatlara yönelik görüşlerini kıymetlendiren çalışma iktisadı uzmanı Aziz Çelik, “düşük artırımla gerçek fiyat artışı” tezini, “dünyanın en makûs ancak en yaygın liberal ezberi. Latife üzere. Adeta bir okus pokus” olarak nitelendirdi ve Türkiye’de fiyatların ciro içindeki hissesinin yüzde 8-9 olduğuna dikkat çekti.
Çelik, “Bu nasıl talep enflasyonu yaratır?” diye sordu, fiyatlar kaynaklı enflasyonun lakin iktisatta kapasite eksiği yokken ve sendikalar çok güçlüyken olabileceğini, Türkiye’de ise bu şartların olmadığını vurguladı. Hayri Kozanoğlu da Akçay’ın bakış açısına karşı şunları sıraladı: “Bir an için enflasyonun talep çekişli olduğunu kabul etsek bile, talebin tek kaynağını fiyatlar olarak görüyor. Bilhassa altın ve emlak fiyatlarının yükselişiyle daha da zenginleşen kümenin rolüne değinmiyor. Ücretlileri ‘kaybet-kaybet’ ikilemine sokuyor. Hizmet fiyatlarında manşet enflasyonun üzerinde artışın talep kaynaklı olmadığı, ticarete tabi olmadığı için düşük kurla da terbiye edilemediği gerçeği üzerinde durmuyor. Endüstrideki düşük kapasite kullanımının, tarımdaki üretim düşüşünün arz eksikliği kaynaklı tesirine değinmiyor. Yılın 2 ayında enflasyondaki sıçramayı görmezden geliyor.”
Sinan Alçın ise geçmişteki Rahip Brunson krizi sonrası kur atağını, Rusya’nın Ukrayna’ya akınıyla petrol fiyat artışının ardından yüzde 156’ya sıçrayan Yİ-ÜFE’yi ve “U dönüşü” yapılan genişlemeci maliye ve gevşek para siyasetlerini hatırlattı, “Karşımızda tek bir enflasyon olmadığını unutmamalı. Son yıllarda enflasyonun içerisindeki maliyet akışınının yavaşlaması bizi ‘yüksek ve sürünen enflasyonda maliyet enflasyonu yok, bu yalnızca talep enflasyonu’ sonucuna götürmez” dedi.
Ekonomist Hayri Kozanoğlu ise “ciddi hataları” şöyle sıraladı: “Birincisi, bir an için enflasyonun talep çekişli olduğunu kabul etsek bile, talebin tek kaynağını fiyatlar olarak görüyor. Bilhassa altın ve emlak fiyatlarının yükselişiyle daha da zenginleşen üst gelir kümesinin rolüne değinmiyor. İkincisi, birinci varsayımdan yola çıkarak ücretlileri ‘kaybet-kaybet’ ikilemine sokuyor. Fiyatın az artarsa aslında kaybedersin, enflasyona paralel artarsa yeniden kaybedersin. Üçüncüsü, hizmet fiyatlarındaki manşet enflasyon üzeri artışın talep kaynaklı olmadığı, ticarete tabi olmadığı için düşük kurla da terbiye edilemediği gerçeği üzerinde durmuyor. Dördüncüsü, endüstrideki düşük kapasite kullanımının, bilhassa tarımda giderek düşen üretimin arz eksikliği kaynaklı tesirine değinmiyor. Beşincisi, 2026’nın birinci 2 ayında enflasyondaki sıçramayı görmezden geliyor”
EKONOMİK SAKİNLİK GETİRİR
Ekonomist Sinan Alçın ise geçmişteki Rahip Brunson krizi sonrası kur atağını, Rusya’nın Ukrayna’ya atağıyla petrol fiyat artışının ardından yüzde 156’ya sıçrayan Yİ-ÜFE’yi ve “U dönüşü” yapılan genişlemeci maliye ve gevşek para siyasetlerini hatırlattı, “Karşımızda tek bir enflasyon olmadığını unutmamalı. Son yıllarda enflasyonun içerisindeki maliyet akışınının yavaşlaması bizi ‘yüksek ve sürünen enflasyonda maliyet enflasyonu yok, bu yalnızca talep enflasyonu’ sonucuna götürmez” dedi. Alçın talep kısmının dizginlenebilmesi için ise aslında küçük kısma ilişkin lüks tüketimin azaltılması ve gelir dağılımını güzelleştirici siyasetlerin uygulanması gerektiğini vurguladı.
Oğuz Demir de “Ücretleri baskılamak, bu çok katmanlı sorunun sırf en kolay maksadını seçmekten ibaret kalıyor” dedi ve düşük nominal artışla gerçek fiyatların artabileceği tezinin fakat güçlü ve emniyetli bir para siyaseti çerçevesinde mümkün olduğunu söyledi ve şunun altını çizdi: “Beklentileri direktörün ön şartı, kurumlara duyulan inançtır. Şayet bu inanç tesis edilemezse, fiyat artışlarını sınırlamak enflasyonu düşürmez; tersine iç talebi zayıflatırken gelir dağılımını daha da bozar ve ekonomik sakinliği derinleştirir.”
