4 Nisan 1949’da kurulan NATO, 77. yaşını, iç tartışmaların gölgesinde kutluyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın “NATO’dan çıkacağım” bildirileri, pek çok Avrupa ülkesinin İran’a taarruzlar için üslerini açmaması ve NATO üyelerinin savunma harcamalarına yönelik Trump’ın tenkitleri, ittifakta kırılgan bir imaj oluşturuyor. NATO başkanları bu türlü bir periyotta, temmuz ayında, Ankara’da bir ortaya gelecek. NATO Türkiye’de son günlerde, Adana’da kurulacak NATO Çok Uluslu Kolordu Karargâhı ve Karadeniz’de kurulacak NATO Birleşik Vazife Kuvveti-Karadeniz Karargâhı ile de tartışılıyor.
‘NATO’NUN EN AĞIR KRİZLERİNDEN BİRİ’
Tüm bu mevzuları 2010 ile 2013 yılları ortasında NATO Genel Sekreter Yardımcısı olan, Dış Politika Enstitüsü Başkanı, emekli büyükelçi Hüseyin Diriöz, Cumhuriyet’e kıymetlendirdi. Diriöz, NATO’nun güç bir devirden geçtiğini belirterek, “NATO içerisinde geçmişte görüş ayrılıkları oldu. Bu görüş ayrılıkları ileri noktalara da gitti. Örneğin Fransa askeri yapıdan çekildi, geri döndü. Yunanistan çekildi, geri döndü. Fakat bugün yaşadıklarımız, NATO’nun mevcudiyetini sorgulatacak halde, en ağır krizlerden biri” diye konuştu.
‘ÜS AÇMAK NATO MECBURİYETİ DEĞİL’
NATO ülkelerinin İran’a taarruzlarda üslerini açmak zorunda olmadığını söyleyen Diriöz, “Bu bir NATO mükellefiyeti değil. NATO’da temel olan şey birbirlerinin güvenliklerine, toprak bütünlüklerine dayanak olmak. ‘Birimize atak hepimize saldırı’ ideolojisini biliyorsunuz. Münasebetiyle diğer bir yere bir müdahale olduğunda, mesela ABD Vietnam’dayken, NATO ülkelerinin ABD’ye Vietnam’da yardım etmeleri sözkonusu değildi. Müttefikler, kendilerine menfaat sağlıyorsa katkıda bulunabilir. Sağlamıyorsa bu bir NATO mükellefiyeti değildir, mecburiyeti değildir” sözlerini kullandı.
‘TRUMP’IN TELAFFUZLARI CAYDIRICILIĞA ZİYAN VERİYOR’
NATO’nun temel stratejisinin caydırıcılık ve savunma olduğuna dikkat çeken Diriöz, Trump’ın halinin caydırıcılığı baltaladığını söyledi. Diriöz, “Caydırıcılığın gerçekleşebilmesi, inandırıcı olabilmesi, bir saldırıyı önleyebilmesi için iki değerli öge var. Birincisi imkân ve kabiliyetler: Top, tüfek, tank, savaş uçağı, savaş gemisi, bunların lojistik vasıtaları… İkincisi ise siyasi irade. NATO tepe bildirileri, bakanlar bildirileri bu yüzden önemli” dedi.
Bu noktada Trump’ın açıklamalarına işaret eden Diriöz, “Şimdi bir ülke kalkıp da ‘NATO işe yaramaz, kağıttan kaplan’ vesaire derse, bu, caydırıcılığı zaafa uğratır. Fakat sonuçta Avrupa’nın güvenlik bakımından tercihi, transatlantik boyutu koruma etmektir. Amerika’nın tercihi de ekonomik olarak kendine yakın olan Avrupa’yla rahat bağlar kurmaktır. Bu, ABD için ek güç kaynağıdır. Onun için ben bu telaffuzların çok ileri gideceğini ve caydırıcılığın daha da ziyan alacağı bir noktaya ulaşacağını sanmıyorum. Bu telaffuzlar, hafif gaz vermek için ya da Hürmüz’le ilgili dayanak toplamak içindir” kelamlarını sarf etti.
Öte yandan ABD’nin NATO’dan çıkabilmesi için Senato’da 3’te 2 çoğunluk gerekiyor. Bu da mevcut siyasi atmosferde mümkün görünmüyor.
‘TRUMP ‘PAMUK ELLER CEBE’ DİYOR’
İttifak içerisindeki bir diğer tartışma konusu da savunma harcamaları. NATO’nun 2025 raporuna nazaran, Örgüt’ün harcamalarının yüzde 60’ı ABD tarafından gerçekleştiriliyor. Trump, üye ülkelerden, savunma bütçelerini ulusal gelirlerinin yüzde 2’sinden yüzde 5’ine çıkarmalarını istemiş, İttifak da geçtiğimiz yıl bu tarafta bir karar almıştı. Hüseyin Diriöz, “Bu husus Soğuk Savaş devrinde de, Soğuk Savaş sonrası devirde de, benim NATO’da çeşitli devirlerdeki vazifelerimde de daima tartışma konusuydu. Soğuk Savaş sonrası ortamda kimi ülkelerin ‘rehavete kapıldığı’ tez edildi. Trump da amiyane tabirle ‘Pamuk eller cebe’ diyor. Lakin bu tartışma her vakit vardı” dedi.
‘ZİRVE AVRUPA İLE TÜRKİYE’Yİ GÜVENLİK AÇISINDAN YAKINLAŞTIRABİLİR’
Tüm bu sıkıntıların konuşulduğu bir ortamda NATO Başkanlar Doruğu, 2004’ten sonra tarihte ikinci kere, 7-8 Temmuz 2026 tarihlerinde Türkiye’de düzenlenecek. Adres bu defa İstanbul yerine Ankara olacak. Diriöz, NATO tepesinin Türkiye için bir fırsat olabileceğini savunarak, “Avrupa’da ‘Amerika’sız ne yapabiliriz’ diye düşünen, kıtanın güvenlik ve savunma kimliğini güçlendirmek isteyen ülkeler var. Transatlantik boyutu olmadan bu işi yürütmek isteyenler için Türkiye’nin değeri daha da artacak. Zira Türkiye Avrupa’ya yakın, kilit bölgelere yakın, kriz bölgelerine yakın, askeri imkân-kabiliyetleri yüksek. Hasebiyle bu doruğun Türkiye’de yapılıyor olması, Türkiye’yi daha da odak noktasına getirecek. Tepe, Avrupa ile Türkiye’yi savunma, güvenlik ve stratejik açılardan yakınlaştırabilir” değerlendirmesini yaptı.
Türkiye bu yıl Şubat ayında Almanya’daki NATO tatbikatına da 2 bine yakın askerle katılarak, tatbikata en çok kuvvet sağlayan ülkelerden biri olmuştu.
‘TÜRKİYE DAHA KİLİT ROL OYNAYABİLİR’
NATO Türkiye’de son periyotta, Adana’da kurulacak NATO Çok Uluslu Kolordu Karargâhı ve Karadeniz’de kurulacak NATO Birleşik Misyon Kuvveti-Karadeniz Karargâhı ile de tartışılıyor. Millî Savunma Bakanlığı, bu karargâhlar sayesinde “Türkiye’nin NATO’nun karar alma süreçlerinde daha çok kelam sahibi olabileceğini” tabir etti. Diriöz, bu yaklaşıma ait, “Karargâhın Türkiye’de olmasının Türkiye’ye avantaj sağlaması beklenir. Türkiye’nin daha kilit bir rol oynaması da muhtemeldir” dedi. Sözkonusu karargâhların kurulmasının daha evvelden kararlaştırıldığını anımsatan Diriöz, bunların şimdiki kriz ortamıyla ilgisi olmadığı görüşünü aktardı.
