Kapalı olan Hürmüz Boğazı nedeniyle global gübre piyasası çalkantılı bir devir yaşıyor. Hem gübre üretiminin değerli bir merkezi, hem de gübre ticaret aksının tam ortasındaki bu sorun, ülkeleri yeni kaynak pazarlar aramaya yönlendiriyor. Edinilen bilgilere nazaran eldeki stok dışında Rusya’dan da son devirde bir ölçü gübre alan hükümetin, Fas ve Cezayir’le de görüşmeler yaptığı belirtiliyor. Mevcut stokların sonbahara kadar kâfi olduğu öngörülürken, yazdan sonraki yeni ekimler için hazırlık yapıldığı tabir ediliyor.
ABD ile İsrail’in İran’a akınları akabinde İran’ın bölgedeki ABD üsleri ve Körfez ülkelerinin kritik noktalarını gaye almasıyla oluşan savaş ortamı, ziraî üretimin geleceğini tehdit etmeye devam ediyor. İran’ın geçişlere kapattığı Hürmüz Boğazı, global gübre tedarik zincirinde yüzde 40’a yakın daralmaya neden oluyor. Bu nedenle çeşitli gübrelerde fiyatlar süratli yükselirken, ülkeler mevcut stoklarıyla hareket ediyor, yeni kaynak pazarlar arıyor.
Farklı önlemler alındı
Türkiye’nin yıllık 7 milyon ton gübre gereksinimi olduğu kestirim ediliyor. Bu muhtaçlığın 5 milyon tonu ise ithal ediliyor. Savaşın tıkadığı Körfez Bölgesi ve Asya geçişleri nedeniyle bu bölgedeki ülkelerden geçişler zorlaşırken; bulunduğu jeopolitik pozisyonla farklı kaynaklara yakın olması ihtimalleri de yükseltiyor. Daldan edinilen bilgilere nazaran, kimi hammaddelerde ihracatı yasaklayan Rusya’dan daha evvel olmak üzere; Cezayir ve Fas ile de görüşmeler yapılıyor. Yurtiçinde gübredeki tedarik ve fiyat artışını dengelemek için farklı tedbirler de devreye alınmıştı. Gübre ihracatı durduruldu; ithal ürenin akabinde azotlu ve kompoze gübrelerin de gümrük vergileri sıfırlandı.
Tüm süreç kilitlendi
Dünyada yıllık 200 milyon tona yakın gübre üretimi var. Körfez bölgesi hem yıllık 16 milyon ton gübre üretiminin merkezi, hem de en büyük üreticilerinden Çin ve Hindistan’ın ithalat ve ihracatında en kıymetli hissesi alan geçiş çizgisi. Küresel gübre arzını tehdit eden Hürmüz Boğazı nedeniyle 27 Şubat’ta ton başına 482.50 dolar düzeyinde olan üre fiyatları, mart ortası prestijiyle yaklaşık yüzde 50 artarak 720 dolara ulaştı.
Fiyat artışları devam ediyor
Yurt içinde hububat gübreleme vaktinde üre gübrede ton fiyatı 25 bin liradan 35 bin liraya çıktı. İlkbahar ekimleri için fosfor yüklü taban gübre kilo fiyatı ise 34 liradan 44 liraya yükseldi. DAP kaynaklı gübrede de ton fiyatı 40 bin lirayı aştı. Savaş öncesine nazaran gübre fiyatlarında yüzde 25 ila 60 ortasında artış gerçekleşmiş oldu.
Gübre Üreticileri İthalatçıları ve İhracatçıları Derneği (GÜİD) Yönetim Kurulu Lideri Gökhan Uzunoğlu, gübrede mevcut stokların şimdi bir sorunu işaret etmediğini, iddiası olarak sonbahara kadar zahmet olmayacağını öngördüklerini söyledi. Uzunoğlu, “Bir müddettir üreticilerle bir ortaya geliyoruz; bakanlık tarafında zati görüşmelerimiz sürüyor. Gübreye ulaşımda bir düşünce yok, üretici bayilerde gittiğinde alımını yapıyor. Lakin elbette fiyat artışları var. Bu artış değerli bir maliyet kalemi, üretimde karşımıza çıkacak bir sorun olacak. Örneğin nakliyede mazot fiyatı bile başlı başına bir artış” diye konuştu.
