ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a Hürmüz Boğazı’nı açması için verdiği müddetin dolmasına kısa mühlet kala Tahran idaresinin iki haftalık ateşkesi kabul etmesi dünya genelinde rahatlama yarattı. Uzun müddettir müzakereye kapalı bir tavır sergileyen İran’ın bu kararında hangi faktörlerin tesirli olduğu ise netleşmeye başladı.
Amerikan haber sitesi Axios’un 11 farklı kaynağa dayandırdığı habere nazaran, İran’ın tavrındaki değişimin gerisinde en değerli etken, ülkenin yeni dini lideri Mücteba Hamaney’in sürece direkt müdahil olması oldu.
PAZARLIK MASASINDA GERGİN BAŞLANGIÇ
Habere nazaran ABD ile İran ortasında pazartesi günü yürütülen temaslar epeyce gergin başladı. ABD’nin Orta Doğu Temsilcisi Steve Witkoff, İran’ın sunduğu 10 unsurluk karşı teklifi “felaket” olarak kıymetlendirdi.
Gün boyunca Pakistanlı arabulucular, Witkoff ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi arasında taslak metinleri taşıdı. Türkiye ve Mısır’daki diplomatik temasların da dayanağıyla gece saatlerinde iki haftalık ateşkes için ortak bir çerçeve oluşturuldu.
Kararın netleşmesi için gözler bu defa İran liderliğine çevrildi.
40 günlük savaşta 2 haftalık ateşkes! İşte 10 unsurluk muahede planı
KIRILMA NOKTASI: “ANLAŞIN” TALİMATI
Güvenlik gerekçesiyle bağlantısını büyük ölçüde dolaylı kanallar üzerinden sürdüren Mücteba Hamaney’in, son iki gün içinde sürece direkt dahil olduğu belirtildi.
Axios’a konuşan kaynaklara nazaran Hamaney’in müzakerecilere verdiği “anlaşın” talimatı, sürecin en kritik kırılma anı oldu. Bölgesel bir kaynak bu durumu, “O yeşil ışık yakmasa muahede olmazdı” sözleriyle özetledi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin de hem müzakereleri yürütmede hem de İhtilal Muhafızları’nı ikna etmede belirleyici rol oynadığı söz edildi. Öte yandan Çin’in de İran’a “çıkış yolu bulması” istikametinde telkinde bulunduğu aktarıldı.
MASADAN KALKTI TEZİ GERÇEĞİ YANSITMADI
Trump’ın “Bir medeniyet bu gece ölecek” halindeki sert açıklamasının akabinde birtakım medya organları İran’ın müzakerelerden çekildiğini öne sürdü. Lakin görüşmelere yakın kaynaklar bu savları yalanladı ve sürecin bilakis ilerleme kaydettiğini belirtti.
Aynı saatlerde Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, ateşkes kurallarını toplumsal medya platformu üzerinden paylaşarak taraflara davette bulundu.
TRUMP’TAN KRİTİK TELEFON TRAFİĞİ
Trump, ateşkesi duyurmadan evvel İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile telefon görüşmesi gerçekleştirerek mutabakata bağlı kalınacağı tarafında garanti aldı. Ardından Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Münir ile görüşen Trump, süreci kesin noktaya taşıdı.
Trump’ın açıklamasından kısa müddet sonra ABD ordusuna operasyonları durdurma talimatı verildi.
GÖZLER 10 NİSAN’DAKİ MÜZAKERELERDE
Taraflar, Pakistan’da yapılacak yeni tıp müzakerelere hazırlanıyor. ABD heyetine Lider Yardımcısı Vance’in liderlik etmesi beklenirken, bu görüşmelerin sürecin mukadderatını belirleyeceği söz ediliyor.
İsrailli bir yetkili, Netanyahu’nun İran’ın nükleer programı ve balistik füze faaliyetlerine ait ABD’den teminat aldığını ileri sürdü.
Ancak taraflar ortasındaki derin görüş ayrılıkları nedeniyle sürecin kırılganlığını koruduğu ve çatışmaların tekrar başlaması ihtimalinin hâlâ masada olduğu belirtiliyor.
