Antalya’nın Akseki ilçesinde, tabiatta resen yetişen ve halk ortasında “göbek” olarak bilinen kuzugöbeği mantarı dönemi başladı. Toros Dağları’nın yüksek kesitlerinde yetişen ve az bulunmasıyla dikkat çeken kuzugöbeği, bölge halkı için kıymetli bir gelir kapısı olmayı sürdürüyor. Taze kuzugöbeğinin kilogramı ise bin 500 liradan alıcı buluyor.
Akseki’de her yıl nisan ayının birinci haftalarında başlayan kuzugöbeği dönemi, bu yıl da bahar yağmurlarının tesiriyle erken açıldı. Yağışların devam etmesi halinde hasadın mayıs ayı sonuna kadar sürmesi bekleniyor. İlçede bilhassa sedir ve ladin ağaçlarının bulunduğu nemli ve yüksek rakımlı bölgelerde yetişen kuzugöbeği, öbür mantar çeşitlerine nazaran daha kıymetli olmasıyla öne çıkıyor.
“7’den 70’e herkes dağlarda”
Sezonun başlamasıyla birlikte Aksekililer sabahın erken saatlerinde dağların yolunu tutuyor. Çoluk çocuk, genç yaşlı demeden herkesin katıldığı kuzugöbeği mesaisi, adeta ilçede hayatı durma noktasına getiriyor. Toplayıcılar, gün uzunluğu dağ taş gezerek mantar ararken, bir kişinin günlük ortalama 1 ila 5 kilogram ortasında eser bulabildiği belirtiliyor.
“40 yıldır topluyorum”
52 yaşındaki Fatma Kara, yaklaşık 40 yıldır kuzugöbeği topladığını belirterek dönemin heyecanını şu sözlerle anlattı:
“Bu mantarın vakti gelince sabah erkenden eşim ve çocuklarımla birlikte dağlara çıkarız. Karış karış gezeriz. Bazen 1 kilo, bazen 5-6 kilo bulduğumuz olur. Birinci çıktığında kilosu 4 bin liraydı, artık bin 500 liraya düştü”.
“Akseki’nin kuzugöbeği daha lezzetli”
Toros Dağları’nın bin ila bin 800 rakımları ortasında yetişen kuzugöbeğinin daha etli ve lezzetli olduğunu söz eden Kara, kıyı bölümlerinde yetişen mantarlarla ortasında önemli tat farkı bulunduğunu söyledi.
Dağlarda her gün kuzugöbeği mantarı toplamaya giden Mehmet Kara ise Toros Dağları’nda nisan yağmurlarının başlamasıyla birlikte kuzugöbeği mantarının çıkmaya başladığını belirterek, “Kuzugöbeği mantarı her yerde çıkmaz. Güneş gören, karlı, sedir ve ladin ağacı olan bölgelerde çıkar. Kuzugöbeğini toplamak epey zahmetli bir iştir. Sabahtan akşama kadar ağaçların tabanını gezerek kuzugöbeği arıyoruz” dedi.
Akseki kuzugöbeğinin bu özelliği nedeniyle daha çok tercih edildiği ve yüksek fiyatlardan alıcı bulduğu vurgulanıyor.
“Kışlık erzak da hazırlanıyor”
Toplanan kuzugöbeklerinin bir kısmı satılarak gelir elde edilirken, bir kısmı ise kurutularak kış ayları için saklanıyor. Yöre halkı, kurutulan mantarı bilhassa etli yemeklerde ve nohutla birlikte tüketerek sofralarını zenginleştiriyor.
“Kuzugöbeği toplamak bir tutku”
Kuzugöbeği toplamanın kendileri için adeta bir alışkanlık haline geldiğini söyleyen Kara, “Evde otursak aklımız daima dağda kalır. Elin de belin de ağrısa daima dağlara çıkmak istersin. Bir tane bile bulsak çocuklar üzere seviniriz. Bazen bulamayınca üzülürüz ancak yeniden de vazgeçemeyiz. Bu iş biraz hastalık gibi” dedi.
Akseki’de kısa süren lakin ağır geçen kuzugöbeği dönemi, bölge halkı için hem ekonomik hem de kültürel bir kıymet olmayı sürdürüyor.
Kuzugöbeği
Akseki’de kuzugöbeği mantarı dönemi, ekseriyetle nisan ayı ortasında başlar ve mayıs ayı sonlarına kadar devam eder. Bahar yağmurları ve sedir/ladin ağaç tabanları (özellikle 8-12 derece toprak sıcaklığı) en verimli devirleri belirler. Toroslar’da bu bedelli mantar, bahar aylarında ağır olarak toplanır.
Doğada yalancı kuzugöbeği denilen zehirli cinsleri de bulunduğundan, toplama ve tüketim kademesinde dikkatli olmak gerekir. Bu mantarın Latince ismi ‘Morchella esculenta’dır. Ekseriyetle ilkbahar aylarında, bilhassa yağışlı periyotlardan sonra ormanlık alanlarda, ağaç tabanlarında ve yanmış bölgelerde bulunur.
Kuzugöbeği mantarının dünyada yaklaşık 40 çeşidi bulunmakta. Türkiye’de ise 10 ila 15 tipi doğal olarak yetişmektedir. Toroslardan başlayarak Akdeniz, Ege, Karadeniz ve Doğu Anadolu ormanlarından toplanır. Bilhassa Ege ve Akdeniz Bölgelerinde yaygın olarak tanınan, tüketilen ve pazarlarda satılan ve az bulunan bir mantar tipidir. – ANTALYA
