İSTANBUL Kültür Üniversitesi Adalet ve Kabahat Psikolojisi Araştırmaları Ünitesi Kurucu Yöneticisi Doç. Dr. Ayhan Erbay, hazırladıkları Türkiye Şiddet Haritası 2025 Raporu’na ait kıymetlendirme yaptı. Doç. Dr. Erbay, “Özellikle 12-18 yaş aralığındaki çocukların, pandemi devrinde uzun müddet kapalı ortamlarda kalmaları ve bu süreçte aile içi şiddetin artması nedeniyle ailelerinden uzaklaştıkları gözlemlenmektedir. Bu durum, gençlerin kimlik arayışlarını akran kümeleri içerisinde, yani okul ve mahalle etrafında sürdürmelerine yol açmaktadır. Ailelerin çocuklarıyla sağlıklı irtibat kurması kritik değere sahiptir. Şiddetin önlenmesine yönelik stratejiler kısa ve uzun vadeli olarak ele alınması gerekir” dedi.
Doç. Dr. Ayhan Erbay, “Şiddetin önlenmesine yönelik stratejilerin iki temel başlık altında ele alınması gerekmektedir; kısa vadeli ve uzun vadeli tahliller. Kısa vadede, bilhassa ‘sıcak noktalar’ olarak tanımlanan ve emniyet üniteleri tarafından belirlenen riskli bölgelerde polis görünürlüğünün artırılması ve kontrol sistemlerinin daha aktif kullanılması kıymetli bir tesir yaratacaktır.Uzun vadede ise, çocuk ve gençlerin suça sürüklenmesini önlemek gayesiyle ailelere ve okullara büyük sorumluluk düşmektedir. Ailelerin çocuklarıyla sağlıklı irtibat kurması kritik kıymete sahiptir. Çocuğun daima odasında vakit geçirmesi, telefon ya da bilgisayar kullanımının artması; tıpkı halde ebeveynlerin de daima ekran başında olması üzere durumlara karşı önleyici önlemler alınmalıdır. Bu noktada ailelere yönelik bilinçlendirme çalışmaları ve ‘anne-baba okulları’ üzere uygulamalar hayata geçirilebilir” sözlerini kullandı.
Doç. Dr. Erbay, “Üniversitede Psikoloji Kısmı bünyesinde faaliyet gösteren Adalet ve Hata Psikolojisi Araştırmaları Ünitesi tarafından hazırlanan Türkiye Şiddet Haritası 2025 Raporu tamamlandı. En yaygın hata tipinin yaralama olduğu görülüyor. İkinci sırada ise cinayet yer alıyor. Yaralama olaylarında kullanılan kabahat aletlerinin çoğunlukla kesici ve delici aletler, yani bıçak ve gibisi araçlar olduğu dikkat çekiyor. Cinayetlerde ise yüklü olarak ateşli silahların kullanıldığı tespit ediliyor” diye konuştu.
Mekansal dağılıma ait konuşan Doç. Dr. Erbay, “Marmara Bölgesi birinci sırada yer alıyor. Silah cinsleri incelendiğinde, birinci sırada tabanca yer alırken, ikinci sırada pompalı tüfekler bulunuyor. Bilhassa avcılıkta kullanılan bu tıp silahların cürümlerde ağır biçimde kullanılması, av ve avcılık materyali satan işletmelerin daha sıkı denetlenmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Bu silahların satışının herkese açık olmaması ve erişiminin zorlaştırılması gerektiği bedellendiriliyor. Mekansal bulgulara bakıldığında, klâsik olarak Marmara Bölgesi’nin Türkiye genelinde şahıslar ortası şiddetin en ağır yaşandığı bölge olduğu görülüyor. Bu bölgede de İstanbul birinci sırada yer alıyor. Fakat 2024 ile 2025 karşılaştırıldığında, bilhassa Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinin öne çıktığı dikkat çekiyor” sözlerini kullandı.
‘SUÇ YALNIZCA NÜFUS YOĞUNLUĞUYLA AÇIKLANAMAZ’
Doç. Dr. Erbay, “Örneğin Adana’da Seyhan ve Yüreğir ilçelerinde cürüm oranlarının öbür ilçelere nazaran çok daha yüksek olduğu görülüyor. Adana genelinde kabahat oranı, 2024’e kıyasla artmış durumda. Şanlıurfa’da ise Viranşehir, Siverek ve Haliliye ilçeleri en ağır cürüm bölgeleri olarak öne çıkıyor. Zelzele sonrası artan metruk binalar ve kentsel gettolaşma, hatanın ağırlaştığı alanların oluşmasına neden olmuştur. Kriminoloji literatüründe ‘sıcak noktalar’ olarak isimlendirilen bu bölgelerde; uyuşturucu unsur satışı, yasa dışı silah ticareti ve fuhuş üzere cürümlerin daha ağır biçimde gerçekleştiği bilinmektedir” dedi.
Doç, Dr, Erbay, “Deprem, pandemi ve ekonomik daralmanın birleşmesiyle toplumsal düzensizliğin, yani anomi seviyesinin arttığı; buna paralel olarak toplumsal denetim sistemlerinin zayıfladığı görülmektedir. Toplumsal denetim sistemleri kapsamında aile, okul, mahalle yapısı, muhtarlıklar, sivil toplum kuruluşları ve kamu kurumlarının yürüttüğü faaliyetlerin azaldığı dikkat çekmektedir. Bu süreçten en fazla etkilenen kümenin ise genç nüfus olduğu görülmektedir. Bilhassa 12-18 yaş aralığındaki çocukların, pandemi periyodunda uzun müddet kapalı ortamlarda kalmaları ve bu süreçte aile içi şiddetin artması nedeniyle ailelerinden uzaklaştıkları gözlemlenmektedir. Bu durum, gençlerin kimlik arayışlarını akran kümeleri içerisinde, yani okul ve mahalle etrafında sürdürmelerine yol açmaktadır. Türkiye Şiddet Haritası 2025 raporunda, mağdur bölümlere odaklanıldığında benzeri bulguların öne çıktığı görülmektedir. Bilhassa yaşlı ve genç nüfusun mağduriyet oranlarının, büyük ölçüde tanıdık bireylerden kaynaklandığı dikkat çekmektedir” dedi.
Yaşlıların çoğunlukla akraba ve komşularından, çocukların ise arkadaş etrafı ve bakım verenlerinden ziyan gördüğünü belirten Doç. Dr. Erbay, “Yaşlı bireylerde mağduriyetin çoğunlukla birinci ve ikinci derece akrabalar ile komşulardan geldiği; 0-18 yaş aralığındaki çocuklarda ise bu durumun daha çok arkadaş etrafı ve bakım veren bireylerden, yani anne, baba, abi ve abla üzere yakınlardan kaynaklandığı görülmektedir. Bayanlara ait datalar incelendiğinde, mağdur olan bayanların yaklaşık yüzde 87’sinin yeniden tanıdıkları şahıslardan; bilhassa eş, eski eş ve birinci ya da ikinci derece akrabalar tarafından şiddete maruz kaldığı anlaşılmaktadır. Bayanları öbür kümelerden ayıran temel özellik ise maruz kaldıkları şiddetin daha ölümcül nitelikte olmasıdır. Cinayet bilgilerine bakıldığında, erkeklerin şiddet olaylarında hayatını kaybetme oranının yaklaşık yüzde 22 olduğu, bayanlarda ise bu oranın yüzde 30’lara kadar yükseldiği görülmektedir” diye konuştu.
‘OKULLAR VE TOPLUMSAL HİZMETLER ORTAK ÇALIŞMALI’
Şiddetin önlenmesine yönelik tekliflerde bulunan Doç. Dr. Erbay, “Okullarda öğretmenlerin öğrencilerini daha yakından tanıyabilmesi için desteklenmesi gerekmektedir. Ruhsal açıdan güçlendirilen öğretmenler, öğrencilerdeki değişimleri daha süratli fark edebilir. Örneğin bir öğrencinin içine kapanması, zorbalığa maruz kalması, akademik muvaffakiyetinde ani düşüş yaşanması ya da devamsızlığının artması üzere durumlarda öğretmenlerin süratlice aile ile bağlantıya geçmesi büyük ehemmiyet taşımaktadır. Ayrıyeten okulların, ilçelerde faaliyet gösteren toplumsal hizmet merkezleriyle koordineli çalışması gerekmektedir. Bu kapsamda Aile ve Toplumsal Hizmetler Bakanlığı’nın; Milli Eğitim Bakanlığı ve Gençlik ve Spor Vilayet Müdürlükleri ile iş birliği içinde projeler geliştirmesi değerlidir. Toplumsal hizmet uzmanlarının da faal halde okullara dahil edilmesi, hami ve önleyici çalışmaların aktifliğini artıracaktır” dedi.
