İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, 11 Nisan Cumartesi günü ABD ile başlayacak olan müzakerelerde İran heyetine başkanlık edecek.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Said Hatipzade, 9 Nisan’da BBC’ye yaptığı açıklamada, Kalibaf’ın müzakereler için Pakistan’ın başşehri İslamabad’a gideceğini, ABD tarafında ise Lider Yardımcısı JD Vance’in görüşmelere başkanlık edeceğini söyledi.
Reuters’ın mart ayı sonunda bir Pakistanlı kaynağa dayandırdığı haberine göre, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile birlikte Kalibaf, İsrail’in gaye listesinden çıkarıldı.
Haber ajansına konuşan kaynak, “İsrailliler onların koordinatlarına sahipti ve onları ortadan kaldırmak istiyordu. Biz de ABD’ye, şayet onlar da öldürülürse konuşacak kimse kalmayacağını söyledik. Bunun üzerine ABD, İsrail’den geri çekilmesini istedi” dedi.
Pakistan, İran ile ABD ortasında en önemli arabulucu olarak öne çıktı.
Geçmişte birkaç kez cumhurbaşkanlığı seçimlerinde başarısız olan Kalibaf, artık ABD ile müzakere etmek üzere hassas bir vazifeye sahip.
ABD-İsrail akınlarında birçok üst seviye önderin öldürülmesi nedeniyle, 64 yaşındaki Kalibaf, İhtilal Muhafızları Ordusu ile olan yakın bağları, hükümetin farklı kollarındaki tecrübesi ve pragmatik bir sertlik yanlısı olarak bilinen imajı sayesinde gelecekte daha da değerli bir rol oynayabilir.
Kalibaf geçmişte birçok sefer cumhurbaşkanlığına aday oldu lakin hepsi başarısızlıkla sonuçlandı.
Ancak birçok üst seviye önderin ABD-İsrail taarruzlarında öldürülmesiyle, İran İhtilal Muhafızları ile olan yakın bağları, hükümetin farklı ünitelerinde edindiği tecrübe ve “pragmatik bir sertlik yanlısı” imajı, onu yeni bir güç düzeyine taşıyabilir.
‘Sopa kullanmaktan gurur duyuyoruz’
Al-Alam’ın aktardığına nazaran Kalibaf, dini ve emekçi sınıfı bir ailede, kuzeydoğudaki Torkebe kentinde doğdu. Memleketi, İran İslam İhtilali’nin kimi önde gelen isimlerinin yaşadığı Meşhed’e yakın.
16 yaşında, Meşhed’deki büyük camilerde geleceğin dini lideri Ali Hamaney’in de ortalarında bulunduğu devrimci din adamlarının derslerine katılmaya başladı.
1979’daki İran İhtilali’nden kısa bir müddet sonra, Irak’la savaşta yer aldı ve 20 yaşında İhtilal Muhafızları’na katıldı. İki yıl sonra örgütün savaş birliklerinden birinin kumandanı oldu ve bu vazifesini 1988’de savaş sona erene kadar sürdürdü.
Al-Alam’a nazaran Kalibaf, İhtilal Muhafızları kumandanı olduğu yıl evlendi ve nikâh merasimini Ayetullah Ruhullah Humeyni kıydı. Çiftin üç çocuğu var.
Kalibaf savaş sonrası rütbelerde yükselmeye devam etti ve 1997’de İhtilal Muhafızları’nın hava kuvvetleri kumandanı oldu.
Temmuz 1999’da, reformist bir gazetenin kapatılmasının akabinde İran, öğrenci protestolarıyla sarsıldı. Hareket sert biçimde bastırıldı ve birçok kişinin öldüğü bildirildi; Kalibaf’ın baskıda şahsen rol aldığına inanılıyor.
Sızdırılan bir ses kaydında şu sözleri söylediği duyuluyor:
“Şu an elimde sopa ile 1000 cc’lik bir motosiklet üzerinde olduğum bir fotoğrafım var… Sokaklara çıkıp sopa kullanmanın gerektiği her yerde biz varız. Ve bununla gurur duyuyoruz.”
Protestoların akabinde, 24 İhtilal Muhafızı kumandanı periyodun cumhurbaşkanı reformist Muhammed Hatemi’ye sert bir mektup yazarak İhtilal Muhafzıları’nın müdahale edebileceğini söyledi. Kalibaf, mektubu kaleme alan ve imza toplayan iki kumandandan biri olduğunu açıkladı.
Birçok kişi bu mektubu, İhtilal Muhafızları’nın siyasi işlerdeki tesirinin açık bir ilanı olarak görüyor. Bu tesir o günden sonra daha da arttı.
Polis şefliğinden Tahran Belediye Başkanlı’ğına
Öğrenci protestolarından bir yıl sonra, Kalibaf 39 yaşında polis şefi olarak atandı.
Beş yıllık vazife müddetinde ulusal acil polis sınırını kurdu ve polis aleyhine şikâyetlerin yapılma sürecini kolaylaştırdı. Ayrıyeten polis teşkilatını yabancı araçlarla donatmayı en büyük başarılarından biri olarak gördü; lakin onu eleştirenler bunun bedelinin çok yüksek olduğunu söylüyor.
2005’te polis şefliğinden istifa etti ve cumhurbaşkanlığı seçimlerine aday oldu.
Yenilgisinin akabinde belediye meclisi tarafından Tahran belediye başkanı seçildi.
Bu görevde 12 yıl kaldı ve hâlâ başşehrin en uzun müddet görev yapan belediye başkanı unvanını taşıyor.
Metro ağının genişletilmesi ve trafik yoğunluğu yüksek kentte Sadr Otoyolu üzere ulaşım projelerinin geliştirilmesiyle anılıyor.
Ancak 2016’daki “astronomik mülkler” skandalı prestijine ziyan verdi. Bu skandalda belediyenin yüzlerce mülkü yetkililere ve güvenlik çalışanına piyasa pahasının yüzde 50 altına kadar varan indirimlerle sattığı sav edildi.
Kalibaf’ın vazifeden ayrılmasına aylar kala, İran’ın birinci yüksek binalarından biri olan 17 katlı Plasco binası yangının akabinde çöktü ve en az 20 itfaiyeci öldü. Kaza, Kalibaf periyodunda belediye idaresindeki sistematik ihmal savlarını gündeme getirdi.
Yine de Kalibaf ne bu skandal nedeniyle misyondan alındı ne de azledildi; her iki krizi de atlattı.
2020’de milletvekilliğini kazandı ve meclis başkanı oldu.
Başarısız cumhurbaşkanlığı girişimleri ve meclis başkanlığı
Kalibaf uzun müddettir gözünü cumhurbaşkanlığına dikti lakin 2005, 2013, 2017 ve 2024’teki dört denemesi de başarısız oldu.
İlk adaylığında askeri geçmişinin altını çizerken, daha sonra siyasi coğrafya alanında doktora sahibi bir siyasetçi ve eğitimli bir pilot olarak niteliklerini öne çıkardı. Kendini ayrıyeten askerî disiplin ve adanmışlıkla ilişkilendirerek “cihatçı yönetici” olarak tanımladı.
Uzun yıllar reformistlerin karşısında yer almasına karşın son devirde muhafazakâr cephe içinde de görüş ayrılıkları yaşadığına dair işaretler ortaya çıktı.
2024 seçimlerinde kalabalık bir radikal muhafazakâr küme onun adaylığına karşı çıkarak yarıştan çekilmesi için baskı yaptı.
Kalibaf, 2022’de tekrar bir yolsuzluk skandalına karıştı. Ailesinin Türkiye seyahati sonrası havaalanında bebek arabası da dahil olmak üzere büyük ölçüde bebek eseri taşırken çekilen fotoğrafları yayımlandı ve büyük reaksiyon topladı.
Onu eleştiren şahıslar onu “ikiyüzlülük ve uydurma dindarlık”la suçladı, lakin Kalibaf destekçilerine bunun siyasi bir atak olduğunu ve kendisini İran siyasetinden uzaklaştırmayı amaçladığını söyledi.
Bu skandal da siyasi mesleğini sarsmadı ve 2024’te yeniden Meclis Başkanı seçildi.
İran’ın kritik bir periyoda girdiği bu süreçte, savaşın sürdürülmesini yönetme ve üst seviye askerî kumandanlarla devletin üç erkini koordine etme kapasitesi sayesinde Kalibaf’ın siyasi gücünün daha da artabileceği bedellendiriliyor.
