Türkiye ile Ukrayna alakaları son periyotta düzgün bir atmosferde ilerliyor. 4 Nisan’da sürpriz bir formda Türkiye’ye gelen ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşen Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, bu görüşmeye ait, “Bunca yıldır gerçekleşen en olumlu görüşmelerden biriydi” açıklamasını yaptı.
RUSYA ‘ENERJİ’ DEDİ, TÜRKİYE DEMEDİ
Türkiye-Ukrayna ilgilerini ele almadan evvel, Türkiye-Rusya bağlarına başka bir parantez açmak gerekiyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Zelenski Türkiye’ye gelmeden bir gün önce, 3 Nisan’da telefonla görüştü. Bu, iki başkan ortasında yaklaşık 4 ay sonra kurulan birinci temastı. Kremlin, telefon görüşmesini, “Türk tarafının girişimiyle” başlığıyla duyurdu. Rusya bu ifadeyi sık kullanmıyor. Kremlin’in açıklamasında, “Liderler, Kiev rejiminin Rusya ve Türkiye’yi birbirine bağlayan doğalgaz taşıma altyapısını ve Karadeniz’deki ticari gemileri gaye alma teşebbüsleri ışığında, Karadeniz ve etrafında her taraftan güvenliği sağlamayı amaçlayan koordineli tedbirlerin alınmasının ehemmiyetini vurguladılar” dendi. Rusya, bundan bir hafta evvel, Türkiye’nin Moskova Büyükelçisi’ne, “Ukrayna’nın güç alanındaki ataklarına reaksiyon gösterin” demişti. Kremlin, Putin-Erdoğan görüşmesinde, Rusya ve Türkiye’nin güç kesiminde işbirliğini artırmasının da gündeme geldiğini belirtti. Bağlantı Başkanlığı ise bundan özel olarak bahsetmezken, “Erdoğan, Türkiye’nin tüm taraflara tansiyonu tırmandıracak adımlardan uzak durmasını tavsiye etti, Karadeniz’deki sivil gemilere taarruzların istikrar ortamına ziyan verdiğini belirtti” açıklamasını yaptı.
TÜRKİYE-UKRAYNA GÖRÜŞMESİNDE İKİ TARAF DA GÜÇTEN BAHSETTİ
Bu telefon görüşmesinden bir gün sonra, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski sürpriz bir formda Türkiye’ye geldi. Zelenski, Cumhurbaşkanı Erdoğan’la İstanbul’da görüştü. İrtibat Başkanlığı, “Cumhurbaşkanımız, Türkiye olarak Karadeniz’de seyrüsefer emniyetine büyük ehemmiyet atfettiğimizi ve güç arz güvenliğinin önemli olduğunu söyledi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin Ukrayna ile karşılıklı ticaret hacmini artırmakta kararlı olduğunu, bunun için gerekli adımları atmayı sürdüreceğimizi belirtti” sözlerini kullandı. Zelenski ise toplumsal medya hesabından, “Güvenlik işbirliğinde yeni adımlar konusunda mutabakata vardık. Bu, öncelikle Türkiye’ye dayanak olabileceğimiz alanları -uzmanlık, teknoloji ve deneyim- ilgilendiriyor. Birlikte çalışmaya yönelik güçlü bir siyasi hazırlık mevcut ve takımlarımız önümüzdeki günlerde ayrıntıları nihaileştirecek. Gaz altyapısının geliştirilmesinde ortak projelerin uygulanmasına yönelik pratik adımları ve gaz alanlarının ortak geliştirilmesi fırsatlarını ele aldık” dedi.
ZELENSKİ TÜRK UÇAĞINI KULLANDI
Bundan bir gün sonra Türkiye, Ukrayna’ya çeşitli ‘jestlerde’ bulundu. Zelenski, milletlerarası alanda pek rastlanmadık bir halde, Türkiye Cumhuriyeti’nin uçağıyla Suriye’ye gitti ve buna ait imajları toplumsal medya hesabından paylaştı. Dışişleri kaynakları, Cumhuriyet’e, “Devletler ortasında vakit zaman bu tip yardımlaşmalar olur” dedi. Muhalefet, Türkiye’nin Zelenski’ye ‘hamilik yaptığını’ tabir etti. Suriye’ye Zelenski ile tıpkı uçakta gittiği söylenen Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Zelenski’nin, Suriye süreksiz Cumhurbaşkanı Şara ile yaptığı görüşmede, Ukrayna heyetiyle birlikte oturdu. Zelenski, Şara ile görüşmesine ait Fidan’ı da andığı paylaşımında, “Güvenlik ve savunma hususlarından, İran etrafındaki gelişmelerin bölgede yarattığı duruma, ülkelerimiz ortasındaki güç ve altyapı işbirliğine kadar her şeyi ele aldık” dedi. Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriiy Sybiha da, Fidan ve Suriye Dışişleri Bakanı Esad Hasan Şeybani ile bir ortaya geldi, “Lojistik ve ticaret ile denizcilik yollarının güvenliğine odaklandık. Bunlar, global tedarik zincirleri ve besin güvenliği için kritik ehemmiyete sahiptir” kelamlarını sarf etti.
‘EKİBİMİZ MUTABAKATLARI NİHAYETE ERDİRMEKLE MEŞGUL’
Zelenski, son olarak, pazartesi akşamı gündemi değerlendirdiği bir görüntü paylaştı. İran savaşı nedeniyle petrol piyasalarının kırılganlaştığını, Rusya üzere petrol üreticisi ülkelerin bundan yarar sağlayabileceğini ve böylelikle Rusya’nın Ukrayna’ya savaşı finanse edebileceğini belirten Zelenski, “İHA’larımız ve füzelerimiz Rusya’nın bunu yapmasını önlüyor. Rusya bizim güç altyapımıza yönelik hücumlarını durdurmaya hazırsa, biz de tıpkı biçimde karşılığa hazır olacağız” dedi. Savaşı bitirmeye yönelik diplomasi ataklarını sürdürdüklerini belirten Zelenski, “Ekibimiz şu anda son temaslar sonucunda varılan mutabakatları nihayete erdirmekle meşgul. Naftogaz (Ukrayna’nın perol ve gaz şirketi) Başkanı, önceki gün İstanbul’da görüştüğümüz her şeyi uygulamaya koymak için Türk tarafıyla birlikte çalışıyor. Bizim için Türkiye ile işbirliği, güç güvenliği ve lojistik güvenliğinin garantilerinden biridir. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile yaptığımız görüşme, bu kadar yıldır gerçekleşen en olumlu görüşmelerden biriydi” açıklamasını yaptı.
‘NAFTOGAZ-TÜRKİYE İŞBİRLİĞİ, UKRAYNA’YA YENİ BİR TEDARİK ARAYIŞI’
Enerji uzmanı, emekli diplomat Mehmet Öğütçü, Naftogaz konusunu, Türkiye ile Ukrayna’nın yakınlaşmasını ve Rusya’nın buna yönelik muhtemel reaksiyonlarını Cumhuriyet’e kıymetlendirdi. Öğütçü, Naftogaz’ın Rus gazını uzun yıllar Ukrayna üzerinden Avrupa’ya taşıdığına işaret ederken, “Ancak bu model artık fiilen sona ermiş durumda.
1 Ocak 2025 prestijiyle Rus gazının Ukrayna üzerinden Avrupa’ya transit akışı durdu. Bu, yalnızca teknik bir kesinti değil, Avrupa güç mimarisinde esaslı bir değişimin sonucu. Naftogaz bugün önemli bir finansman ve tekrar yapılanma muhtaçlığı içinde. Ukrayna’nın güç altyapısı savaşta ağır hasar aldı. Milletlerarası finansman -ABD, Avrupa Birliği ve milletlerarası finans kuruluşları- uzun müddettir bu sistemi ayakta tutmaya çalışıyor. Lakin problem artık yalnızca borç da değil, iş modelinin değişmesi. Zelenski’nin Türkiye vurgusu tam da burada mana kazanıyor” dedi. Türkiye’nin yıllık yaklaşık 60 milyar metreküp doğalgaz tüketimi olduğunu vurgulayan ve doğalgaz depolama kapasitesinin yıllar geçtikçe arttığını belirten Öğütçü, “Naftogaz-Türkiye işbirliği, Ukrayna’ya yeni bir gaz tedarik ve esneklik alanı açma arayışı. Bu, Rus gazına birebir alternatif değil. Lakin Ukrayna için hayati bir çeşitlendirme ve nefes alma mekanizması” diye konuştu.
‘KARADENİZ GÜÇ GÜVENLİĞİ KIRMIZI ÇİZGİ OLARAK ORTAYA KONMALI’
Bu işbirliğinin Türkiye’nin güç altyapılarına hücumlar düzenlenirken ortaya çıkması hakkında Öğütçü, “Bugün yaşananlar bir güç mutabakatı değil. Bu, Karadeniz merkezli yeni bir güç ve jeopolitik nizamın kurulmasıdır. Türkiye burada ne taraf seçiyor ne de tarafsız kalıyor. İstikrar kuruyor. Gerçek oynarsa, yalnızca geçiş ülkesi değil, bölgede oyun kurucu olabilir. Türkiye, güç diplomasisini somut projelerle desteklemeli. LNG, depolama, elektrik kontakları, taşınabilir güç tahlilleri ve yenilenebilir yatırımlar süratle devreye alınmalı. Birebir vakitte Karadeniz’deki güç altyapısının güvenliği kırmızı çizgi olarak net biçimde ortaya konmalı” tabirlerini kullandı.
‘RUSYA TÜRKİYE’YE MUAHEDE ŞARTLARI ÜZERİNDEN BİLDİRİ VEREBİLİR’
Öğütçü, Türkiye ile Ukrayna’nın yakınlaşmasına Rusya’nın nasıl reaksiyon vereceğine yönelik soruya ise, “Herhalde pek şad olmaz fakat anlıyor olması gerek. Rusya’nın yansısını üç başlıkta okumak gerekir. Birincisi güç ticareti üzerinden… Gazprom ve Rosneft kontratları, fiyatlama, ödeme şartları ve hacimler üzerinden Türkiye’ye dolaylı ileti verilebilir. Fakat Rusya’nın da Türkiye’ye gereksinimi var. Bu yüzden sert bir kesinti beklemem. İkincisi, jeopolitik mesajlar… TürkAkım, Mavi Akım ve Karadeniz altyapısının güvenliği konusunda Ankara’dan daha net konum bekleyebilir. Üçüncüsü ise stratejik istikrar arayışı… Rusya, Avrupa’da kaybettiği hissesi Asya’da telafi ediyor. Lakin Türkiye’yi de bir güç merkezi olarak kullanma ihtimalini büsbütün terk etmiş değil. Bu, ileride yine masaya gelebilir. Rusya, Türkiye-Ukrayna işbirliğini sıfır toplamlı okumamalı. Türkiye hâlâ Rusya için kritik bir çıkış kapısı. Muhtemel bir ateşkes sonrası güç mimarisi tekrar kurulacaksa, Ankara bu sürecin doğal aktörlerinden biri olacaktır” cevabını verdi.
