TBMM Kadın-Erkek Fırsat Eşitliği Kurulu’nda sunum yapan Kamu Denetçisi Fatma Benli Yalçın, “Bu raporda tespit ettiğimiz en değerli bahislerden bir tanesi şuydu: Cinayete maruz kalan bayanların yüzde 88’inin müdafaa kararı yok. Bu, bayanların müracaat etmediğini gösteriyor. Cinayet faillerinin, bayanları öldüren erkeklerin yüzde 73’ünün sabıkası var” dedi.
TBMM Kadın-Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu, AK Parti Sakarya Milletvekili Çiğdem Erdoğan başkanlığında toplandı. Komite toplantısının açılışında konuşan Erdoğan, “Bizler bu kadın-erkek fırsat eşitliğinin sırf kağıt üzerinde kalmaması, hayatın her alanında ve her bölgesinde tesis edilmesi için çalışıyoruz. Şiddetle çaba yalnızca bir kurumun değil devletin tüm ünitelerinin eşgüdümlü çalışmasıyla lakin muvaffakiyete ulaşabilir. Komite olarak kurumlarımızın bayana şiddetle uğraş konusunda yapmış oldukları çalışmaları Meclis çatısı altında dinlemeyi, toplantılarımız vesilesiyle kamuoyunun ve vekillerimizin bilgilendirilmesini son derece değerli buluyoruz” tabirlerini kulandı.
‘TÜRKİYE’DE BAYANA KARŞI ŞİDDET OLMAMALI’
Ardından Çocuk ve Bayan Haklarından Sorumlu Kamu Denetçisi Fatma Benli Yalçın, Kamu Denetçiliği Kurumu’nun (KDK) 9 vilayette gerçekleştirdiği ‘Kadına Yönelik Şiddetle Çabada Kurumsal Ahengin Güçlendirilmesi; İç Anadolu Örneği’ özel raporu ile ilgili komitesi bilgilendirdi. Yalçın, “İç Anadolu Bölgesi’nde 13 tane vilayet var. Şiddetin en fazla olduğu ve en az olduğu vilayetlere gitmek suretiyle saha çalışması yaptığımızda; neden birtakım vilayetlerde daha fazla olduğunu, neden kimilerinde daha az olduğunu tespit etme talihimiz oldu; böylece, bunu bütün Türkiye’ye modelleme imkanımız oldu. Herkes bayana karşı şiddet üzerine konuşma yapıyor fakat bayana karşı şiddet sloganlarla çözülebilecek bir mevzu değil. Hatta ben bunu tabir etmek için şunu kullanıyorum: yalnızca slogan kâfi olsa kimse sigara içmez zira sigara içerken bile o müthiş fotoğrafların olduğu paketlere bakarak içiyorlar. Demek ki bizim zihniyeti değiştirmemiz gerekiyor, algıyı değiştirmemiz gerekiyor. Hakikat, bütün dünyada şiddet var, bayanlar öldürülüyor lakin bizim ülkemizde olmamalı; biz bu hakikaten yola çıktık. Bizim ülkemizde asla ve asla bayana karşı şiddet olmamalı” diye konuştu.
‘İÇ ANADOLU’DA ŞİDDETİN EN AZ OLDUĞU VİLAYET ÇANKIRI’DIR’
Halihazırda İnsan Hakları Hareket planı üzerinde çalışmalar yapıldığını ekleyen Yalçın, “Biz, Kamu Denetçiliği Kurumu olarak hem hak arama kurumlarına hem de çocuk üzerinde çok âlâ çalışmalar yaptığımız için çocuğa ait çok fazla katkıyı hareket planında sunmuştuk. Bu saha çalışması vasıtasıyla bayana karşı şiddetle ilgili 40 teklif ve tespiti de hareket planına sunma imkanımız oldu. Bizim farkımız, somut gerçeklere dayanması, telaffuzlardan fazla mevcuttakileri tespit edip güzel uygulama örneklerini başkalarına yansıtıp ardından de eksik bırakılan kısımları da toparlamaya çalışmak. Örneğin, İç Anadolu Bölgesi’nde şiddetin en az olduğu vilayet Çankırı’dır. Çankırı’da bir yarenlik sistemi var, manevi bir yaptırımı var. O yarenlik sisteminde toplantılara katılan insanları bayana karşı şiddet failiyse almıyorlar. Vilayet uyum toplantılarına kesinlikle Vali katılıyor, Valiyi özel aradım ve teşekkür ettim, ‘Ne yapıyorsunuz değerli Valim?’ dedim, ‘Mentörlük sistemimiz var. Vilayet zati küçük, beşerler birbirini tanıyor, hasebiyle biri şiddet gösteriyorsa, öbür birisini onunla ilişkilendiriyorum ve takip ediyoruz, her türlü sorunu çözmeye çalışıyoruz’ dedi” değerlendirmesinde bulundu.
‘KADINLARI ÖLDÜREN ERKEKLERİN YÜZDE 73’ÜNÜN EVVELDEN SABIKASI VAR’
Yalçın, konuşmasının devamında rapor ile ilgili şu tabirleri kullandı:
“Bu raporda tespit ettiğimiz en kıymetli mevzulardan bir tanesi şuydu: Cinayete maruz bırakılan bayanların yüzde 88’inin müdafaa kararı yok; bu, bayanların müracaat etmediğini gösteriyor. Cinayet faillerinin, bayanları öldüren erkeklerin yüzde 73’ünün evvelce sabıkası var. Sabıka kaydı can güvenliği riskini gösterdiği için elektronik kelepçede çok önemli derecede bir data sağlar. Şu an yaklaşık 7 bin elektronik kelepçe hadisesi uygulanmış, halihazırda devam eden bin 500 var. Bir iki tane metroda çekmeme, sinyal meseleleri üzere istisnalar var. Elektronik kelepçe bayanı koruyan bir sistem ancak yüzde 88’i muhafaza kararı bile almamış. Eşleri, eski eşleri, sevgilileri ya da çoğunluğu yakın ilgi kurduğu beşerler tarafından öldürülen bayanlar elektronik kelepçe için müracaat etmemiş; bu hem bilinçsizliğe işaret ediyor lakin bir taraftan da zihinlerimizde cezasızlık algısı olduğunu gösteriyor. Tıpkı biçimde, ruhsatsız silah; cinayette kullanılan silahların yüzde 84’ü ruhsatsız silahlar. Bu da ruhsatsız silahlarla çaba etmenin bayana karşı şiddette ve vefat hadiselerinde epeyce yararlı olduğunu gösterir. Bayana karşı şiddet hadiselerinden, etrafınızda duyduğunuz bilgilerden haberdarsınızdır ki aile; bayana karşı şiddeti azaltan bir hikayedir.”
‘KADES’İ YAYGINLAŞTIRMAMIZ LAZIM’
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) yaptığı çalışmalara nazaran; şiddete maruz kalan bayanların yüzde 8,5’unun eğitimli, yüzde 30’unun ise eğitim görmeyen bayanlardan oluştuğunu kaydeden Yalçın, “Şu an fiili olarak uygulamada gerçekleştirilen KADES, yaklaşık 8-9 milyon bayanın telefonunda uygulama olarak var. Yalnızca KADES’e telefonla bastığınızda yardım geleceği gerçeği bile fizikî şiddette o otokontrol düzeneğini açığa çıkartıyor; bizim yapmamız gereken şeylerden bir tanesi bu aslında, KADES’i daha yaygınlaştırmak. Hatta vilayet emniyet müdürü yetkilileriyle görüştüğümde şunu söylüyorlar: ‘Ya, bazen gidiyoruz, geçersiz ihbar çıkıyor; işte ‘Çocuğum bastı’ diyorlar, ‘Yanlışlıkla oldu’ diyorlar.’ Elbette bir kısmı uydurma olabilir, bir kısmı tesadüfen olabilir lakin bir kısmı da tahminen tartışma alevlendiğinde bayanın bastığı ve erkeğin, ‘Bak KADES’e bastı, polis gelebilir, ben münasebetiyle dikkat edeyim’ diyebileceği konular. Bu da o devletin bayanı müdafaa konusundaki yükümlülüğünü yerine getirirken bizim bir şeyi eksik bıraktığımızı gösteriyor: KADES’i yaptık, kanunları değiştirdik, eski 6284’ü bir evvelki ‘Ailenin Korunması Maddesi’yle kıyasladığınızda muazzam bir ilerleme var ancak bunun toplumdaki zihni altyapısını değiştirmekte yetersiz kaldık” dedi.
‘TÜRKİYE’DE REYTİNG İÇİN HER ŞEYİN OLABİLMESİNE MADDEYLE ‘DUR’ DENMESİ GEREKİYOR’
Yalçın, yasal altyapının yanı sıra zihinsel dönüşümün sağlanması gerektiğini ve halihazırda medya kesimindeki sinema ve dizilerin olumsuz örneklerle dolu olduğunu ekledi. Yalçın, “Türkiye’de reyting için her şeyin olabilmesine artık kanunla ‘Dur’ demek gerekiyor. Bu asla ve asla basın özgürlüğüne muhalif değil zira normalleştiriliyor, zihinlerimizde sıradanlaştırılıyor, en çok verdiği ziyan bu. Şu an yaşadığımız en büyük dert bu, bunu çok şirin, çok âlâ karakterler üzerinden gerçekleştiriyorlar. Evlilikle ilgili, evlilik dışı bağlantılarda de birebir halde, bunu çok âlâ karakterler üzerinden bahaneleştirdiğinizde ya da çocuk çeteciliğini, ‘Bu çok büyük ezalar yaşamış, münasebetiyle olabilir’ noktasına getirdiğinizde sıradanlaştırıyorsunuz ve ben çocuktan sorumlu kamu denetçisi olarak 8 yaşındaki çocukların öğretmenin parmağını yahut arkadaşının parmağını kırdığına dair müracaatlar alıyorum. Şiddetin sıradanlaştırılmasının, şiddetin olağan hale gelmesinin bu kadar önemli, bundan sonraki kuşaklar için tesirli bir manisi var. Bu yüzden, hani şayet uygun görürseniz, bizim en kıymetli gayelerimizden bir tanesi bu mevzuda nasıl sigara yasaksa, bayan ve çocuğa karşı şiddetin kesin olarak yasaklanması” sözlerini kullandı.
‘ÖLDÜRME OLAYLARININ YÜZDE 84’Ü RUHSATSIZ SİLAHLARLA GERÇEKLEŞTİRİLİYOR’
Hazırlanan özel raporda 100 bin nüfusun altındaki belediyelerin konukevi açma misyonunu oy telaşları nedeniyle yerine getirmediğini ve İç Anadolu’daki 18 belediyenin sırf 2’sinde konukevi bulundurduğunu söyledi. Yalçın, bayan konukevlerinde güvenlik sorunları olduğunu aktararak, “İlinizde bir tane konukevi var ve toplumsal çalışmacıyla görüşmemiş yalnızca polis tarafından görüşülmüş bir bayanı ‘Pat’ diye size getiriyorlar. Kim olduğunu biliyor musunuz? Yani ben şunu bile duydum. Kayınvalide gelinin nerede olduğunu tespit edebilmek için ‘Şiddete uğradım’ diyerek müracaat ediyor ve o da oraya gidiyor. Ayrıyeten, şiddete uğrayan bayanların gidebileceği yerlerden bir tanesi barolar. Bu baroların güçlenmesi bayanlara tüzel takviye manasında yararlı zira bayanlar türel takviye aldıklarında meskendeki şiddet ihtimali düşecek zira bilecek ki konutta bir şiddet olursa bayan gidebilir. Ayrıyeten mahalli yönetimlerin çok önemli maddi kaynakları var biliyorsunuz. Bir yer tahsis etmek, bir oda tahsis etmek suretiyle avukatlar tüzel dayanak vermesini sağlayabilirler, türel bilgilendirme yapmalarını sağlayabilirler bunun için çok küçük bir bütçe ayırmaları kâfi. Bunun için biraz daha mahalli yönetimler ve barolar ortasındaki protokolün gerçekleşmesi ve ortalarındaki iş birliğinin sağlanması gerekiyor. Ruhsatsız silahlar. Öldürme olaylarının yüzde 84’ü ruhsatsız silahlarla gerçekleşmesi bu mevzuda çaba edilmesi gerektiğini gösteriyor yani bu kadar kolay erişememeli. Ruhsatlı silahla öldürme hadiseleri çok az. Biliyorsunuz, muhafaza kararları çıktığında, silahı varsa ve can güvenliği tehlikesi varsa aile mahkemesi onun iadesine karar veriyor lakin ruhsatlı silahını vermezse bunun bir yaptırımı yok. Münasebetiyle kişinin silahının olması onun karşı tarafı tehdit etmesi, ‘Bak, senin meskenini bulup öldürürüm’ demesine sebebiyet veriyor. O yüzden bu bahiste en azından bir yaptırımın sağlanması ve ruhsatsız silahlarla gayret etme noktasında da önemli bir yasa teklifine gereksiniminiz var” sözlerini kullandı.
Yalçın ayrıyeten birtakım şiddet faili erkeklerin tebligat almamak için karavanda yaşadıklarını ve bu nedenle tebligatlarda sorun yaşandığını söz etti.
‘RTÜK MADDESİ’NDE DEĞİŞİKLİK YAPILMALI’
Yalçın akabinde milletvekillerinin sorularını yanıtladı. Mevcut cezaların ağır olduğunu fakat tutuksuz yargılama süreçlerinin uzun olması nedeniyle kamuoyunda cezasızlık algısının oluştuğunu kaydeden Yalçın, tutuksuz yargılamalara istisna getirilmesi gerektiğini ekledi. Yalçın, “Diğer taraftan çocukların kabahat sürece oranı artıyor. Kurum olarak buna ait vahim bir çalışma gerçekleştiriyoruz. Şayet RTÜK Maddesi’nde değişiklik yapılıp bayan ve çocuğa karşı şiddet sahnelerinin sigara üzere tümden yasaklanması sağlanırsa o vakit çocuğun suça sürüklenme ihtimali daha azalacak. Ben çok cezaevine gidiyorum, geçen sene anne yanındaki çocuklarla ilgili 6 tane cezaevi ziyareti yaptık. Bayanların ve çocukların cezaevinin normalleştirdiğinde daima birebir hataları işliyor. Bu yalnızca bir bakanlığın yapabileceği bir mevzu değil, biz o yüzden bir çalışmayı gerçekleştirdik, bakanlar ortası uyum olması lazım; Ombudsmanlık olarak Meclis ve ilgili ünitelerle görüşüyoruz” diye konuştu.
