Teori mecmuasının Mayıs 2026 sayısında Mehmet Enes Beşer imzasıyla yayımlanan “Tarımda Türkiye-Çin İttifakı: Malatya-Turfan Köprüsü” başlıklı makale, Malatya kayısısının akıbetine dair bir öneriyi gündeme taşıdı. Yazıda, kuru kayısıda yıllardır dünya pazarının en güçlü merkezlerinden biri olan Malatya’nın, Çin’in Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki Turfan kentiyle stratejik işbirliği kurabileceği belirtiliyor.
ÇİN’İN KAYISI ÜSSÜ: TURFAN
Turfan, Çin’in en kıymetli kuru kayısı üretim merkezlerinden biri. Bölgenin iklimi, kayısı için özel bir avantaj sağlıyor. Yaz aylarında sıcaklık 40 derecenin üzerine çıkıyor, yağış ise yok denecek kadar az. Gündüz-gece sıcaklık farkının yüksek olması, meyvede kuru husus oranını artırıyor.
Bu nedenle Turfan kayısısı, Çin iç pazarında güçlü bir marka haline gelmiş durumda. Bölgede yıllık kuru kayısı üretimi 60 bin ton seviyesinde. Üretimin büyük kısmı şimdilik Çin’de tüketiliyor. Fakat son yıllarda kurutma, sürece ve paketleme alanında yapılan yatırımlar, Turfan’ın dış pazarlarda da daha görünür hale gelebileceğine işaret ediyor.
MALATYA İÇİN NEDEN ÖNEMLİ
Malatya kayısısı kalite ve bilinirlik açısından hala çok güçlü. Ama dalın zayıf halkaları da ortada. Kurutma sistemlerinde standart sorunu, depolama eksikleri, hasat sonrası kayıplar ve iklim kaynaklı riskler üreticinin elini zayıflatıyor.
Turfan tecrübesi bu noktada Malatya için değerli olabilir. Zira bölgede çağdaş kurutma tesisleri, sıcak hava ile kurutma sistemleri ve paketleme üniteleriyle daha denetimli bir üretim zinciri kurulmuş durumda.
Malatya’nın bu deneyimden yararlanması, bilhassa eser kalitesindeki dalgalanmayı azaltabilir. Ortak kurutma ve depolama altyapıları, ihracatta daha standart bir eser sunulmasını sağlayabilir.
KAYISININ KATMA BEDELİ ARTABİLİR
Makalede dikkat çekilen başlıklardan biri de kayısının sadece kuru meyve olarak görülmemesi. Turfan’da kayısı çekirdeği yağı, kayısı pulpu ve işlevsel besin bileşenleri üzere alanlarda çalışmalar yürütülüyor.
Bu başlık Malatya için de kritik. Zira bölümün geleceği sırf daha çok kuru kayısı satmaya bağlı değil. Kayısının işlenmesi, farklı eserlere dönüştürülmesi ve markalı formda pazarlanması gerekiyor.
Bu çerçevede Malatya’da kurulması önerilen Kayısı Mükemmeliyet Merkezi ile Turfan’daki araştırma kuruluşları ortasında ortak çalışmalar yapılması gündeme gelebilir. Dona sağlam çeşitler, çağdaş sürece teknikleri ve yeni besin eserleri bu işbirliğinin ana mevzuları ortasında yer alabilir.
ÇİN PAZARINA TURFAN ÜZERİNDEN GİRİŞ
Malatya kayısı ihracatı açısından en dikkat cazip başlıklardan biri de Çin pazarı. Çin, büyük nüfusu ve tüketim kapasitesiyle kuru meyve bölümü için kıymetli bir alan. Fakat bu pazara girmek kolay değil. Besin güvenliği kuralları, kalite standartları ve dağıtım ağı önemli hazırlık gerektiriyor.
Turfan’la kurulacak iştirak, Malatya kayısısının Çin pazarına girişinde kolaylaştırıcı bir rol oynayabilir. Turfan’ın lokal temasları ve Çin içindeki bilinirliği, Malatya için yeni bir kapı açabilir.
Buna karşılık Türkiye de Turfan kayısısının Avrupa ve Ortadoğu pazarlarına erişiminde köprü misyonu üstlenebilir. Böylelikle işbirliği tek taraflı bir teknoloji ya da pazar transferi olmaktan çıkar, iki tarafın da kazanacağı bir modele dönüşür.
RAKİP DEĞİL, FARKLI KULVAR
Makalede bilhassa altı çizilen nokta şu: Malatya ve Turfan kayısıları birbirinin rakibi üzere konumlandırılmamalı.
Çünkü bu türlü bir rekabet, uzun vadede Malatya açısından riskli olabilir. Turfan eserleri, Güneydoğu Asya ve Avrupa pazarlarında Malatya kayısısının daha ucuz alternatifi olarak öne çıkarsa, Malatya’nın ve Malatya kayısısının marka bedeli ziyan görebilir.
Bunun yerine iki eserin farklı özellikleriyle pazarlanması öneriliyor. Malatya kayısısı kalite, coğrafik kimlik ve ihracat deneyimiyle; Turfan kayısısı ise Çin pazarı, üretim kapasitesi ve teknolojik altyapısıyla öne çıkabilir.
“İPEK YOLU KAYISILARI” FİKRİ
Yazıda Malatya ve Turfan’ın tarihî bağları üzerinden “İpek Yolu Kayısıları” üzere bir çatı marka oluşturulabileceği de belirtiliyor.
Bu fikir, sırf ticari bir etiket olarak düşünülmüyor. Anadolu ile Asya içlerinin iki eski kayısı üretim kültürünü birebir öyküde buluşturacak bir pazarlama lisanı öneriliyor.
GEÇ KALINIRSA MALATYA ZORLANABİLİR
Malatya kayısı dalı son yıllarda iklim değişikliği, don felaketleri, artan maliyetler ve yeni üretici ülkelerin baskısıyla daha güç bir periyoda girdi. 2025’te yaşanan don felaketi, mevcut üretim modelinin ne kadar kırılgan olduğunu bir defa daha gösterdi.
Bu yüzden problem artık sadece “ne kadar üretildiği” değil. Nasıl üretildiği, nasıl kurutulduğu, nasıl saklandığı ve hangi pazara hangi pahayla sunulduğu daha belirleyici hale geliyor.
Turfan’la kurulacak köprü, Malatya için bu dönüşümün araçlarından biri olabilir. Hakikat kurgulanırsa Çin pazarı için yeni bir kapı açar, üretim teknolojisini güçlendirir ve Malatya kayısısının dünya pazarındaki yerini muhafazasına katkı sağlar.
Aksi halde Malatya, bugün güçlü olduğu pazarlarda yarın daha ucuz ve daha organize rakiplerle karşılaşabilir. Makalenin işaret ettiği asıl risk de burada yatıyor: Malatya hala güçlü, lakin bu gücü korumak için eski yollarla yetinme devri kapanıyor.
