Bir evvelki yazımızda dijital yahut fizikî ölümsüzlük alanındaki gelişmelerden bahsetmiştik.
Dünyada bu alanda çalışan bilim insanları sanırım o yazıyı bekliyormuş! Zira çabucak sonrasında bilim dünyasını sarsacak çok farklı gelişmeler yaşandı.
DÜNYA SİMÜLASYONU
Yine birkaç hafta evvel Simile isimli bir yapay zekâ teşebbüsü 100 milyon dolar yatırım aldı.
Hedefleri: Dünyadaki tüm insanların davranışlarını, yani tüm insanlığı simülasyon ortamında gözlemlemek.
Tüm insanlığı simüle etmenin ne üzere bir yararı olabilir? Şimdilik daha çok pazarlama uygulamalarından bahsediliyor. Örneğin bir şirket, eserlerini raflara nasıl dizeceğini ve insanların buna nasıl reaksiyon vereceğini bu “sanal insanlar” üzerinden test ederek aylar sürecek pazar araştırmalarından kurtulabiliyor.
Fakat muhtemelen daha farklı uygulama alanları da çıkacak.
Tabii bu çok farklı sonuçlar doğuruyor. Mesela istediğiniz kadar sanal dünya oluşturabilirsiniz, içinde birbirinden farklı ortamlar yaratabilirsiniz. Örneğin yalnızca tek bir lisanın konuşulduğu bir dünya.
Veya iki lisanın konuşulduğu bir dünya. Tek dinli bir dünya. 100 bireyden oluşan bir dünya. 100 milyar bireyden oluşan bir dünya. Herkesin güzel ya da herkesin makûs olduğu bir dünya.
Kısacası, hepimizin hayatlarının sanal bir “laboratuvarda” farklı şartlar altında değerlendirildiği, bilgi toplandığı ve bu dataların sonra tahminen gerçek (?) hayatlarımızı etkilemek için kullanılacağı bir geleceğe yanlışsız ilerliyoruz.
SONUÇ
Sadece burada bahsettiğimiz gelişmeleri düşünelim -ki aslında daha farklı gelişmeler de var. Yani gerçek bir beynin dijital dünyaya yüklenmesi (sinek örneği), gerçek bir beynin küçücük bir kopyasına bir bilgisayar oyununun öğretilmesi ve onun gerçek hayatta bu oyunu oynamasının sağlanması, milyarlarca beşere ilişkin bilgilerle bir insanlık simülasyonu oluşturulması…
Geçen yazımızda bir Oxford Üniversitesi profesörü olan Nick Bostrom’dan ve onun simülasyon teorisinden bahsetmiştik: “Hepimiz bir simülasyonda olabiliriz, zira bundan yüzlerce, binlerce, tahminen milyonlarca yıl sonra torunlarımız ‘Acaba bizim cetlerimiz nasıl bir dünyada yaşamışlardı’ diyerek bugünleri simüle ediyor olabilirler.”
Benim gördüğüm kadarıyla bu türlü bir geleceğimiz olmayacak. Evet, insanlığı simüle etmeye çalışan teşebbüs yahut benzeri kuruluşlar bu türlü bir simülasyon ortamını mümkün kılacak tahminen. Lakin bizler (veya bir sonraki nesil), torunlarımızın torunlarının torunlarına bizim nasıl yaşadığımızı kendimiz anlatacağız.
Çünkü bir biçimde zihinlerimiz dijital yahut fizikî olarak yaşamaya devam edecek.
SANAL (AMA GERÇEK?) MEYVE SİNEKLERİ
2024 yılında bilim insanları değerli bir muvaffakiyete imza atıp bir meyve sineğinin beyninin tam haritasını (konektom) çıkarmışlardı.
Hangi hücre beyinde nerede duruyor, hangi hücreden hangisine sinyal gidiyor tek tek kaydedilmişti.
Sonrasında öteki araştırmacılar bu haritayı alıp “Acaba bu sinek; yemek yeme, hareket etme üzere kararları nasıl alıyor?” sorusunu cevaplamak için kolay bir davranış modeli oluşturdu. Beyin haritası ve davranış algoritmaları birleşince ortaya hoş bir dijital “sinek beyni” çıktı.
Ancak bu zihnin bir vücuda gereksinimi vardı.
Birkaç hafta evvel EON isimli bir teşebbüs, bu sanal sinek beynini alıp sanal bir sinek vücuduna “bağladı”. Bir robotun başını öteki bir mekanik gövdeye entegre etmek üzere düşünün.
Sonuç? Sanal sinek beyni, sanal bedeni otonom bir biçimde gerçek hayattaki bir sinek üzere yönlendirmeye başladı. Yaratılan sanal ortamda dolaşmaya, her sinek üzere ayaklarını ovuşturmaya, şekerli yiyeceklere yönelip acı olanlardan uzaklaşmaya; elhasıl tam bir sinek üzere davranmaya başladı.
Lütfen bunun üzerine biraz düşünelim: Yalnızca haritası çıkarılmış bir beyin, kolay bir davranış modeli ve sonradan verilmiş sanal bir vücut, nasıl olur da gerçek bir canlı üzere davranabilir? Kimse bu sineğe kodlarla “Şunu yap” dememiş olmasına karşın nasıl gerçek hayattaki bir sinek üzere davranabilir?
Bir simülasyonda yaşayan ve muhtemelen bir simülasyonda olduğunun farkında bile olmayan otonom bir varlıktan kelam ediyoruz. (İnternette “fruit fly simulation video” diye aratarak çıkan görüntüleri izlemenizi şiddetle tavsiye ederim.)
BİR AVUÇ BEYİN HÜCRESİ
Geçtiğimiz haftalarda enteresan bir gelişme daha oldu.
Cortical Labs isimli bir kuruluşta çalışan bilim insanları küçük bir laboratuvar kabına sığacak ölçüde insan hudut hücresini bir bilgisayara bağladılar ve bu “Bir avuç hücreye” efsanevi Doom oyununu oynamayı öğrettiler.
İnsan beyninde yaklaşık 86 milyar hudut hücresi var. Bunlardan yalnızca 200 bin tanesi alındı, bir çipe bağlandı ve bir bilgisayar oyunu oynatıldı.
Peki bu nasıl başarıldı? Evvel istekli bir bireyden kan alındı, bu kandaki akyuvarlar kök hücreye, akabinde da hudut hücresine dönüştürülerek çoğaltıldı. Yani beyni açmadan, bireye ilişkin canlı nöronlar elde edildi. Bu hudut hücreleri, elektrik sinyalleri aracılığıyla bilgisayarla bağlantı kurdu. Oyunda ne olduğu bilgisi hücrelere sinyalle iletildi; onlar da yavaş yavaş oyunu öğrenerek “Sağa dön, ateş et” üzere kararları bilgisayara geri ilettiler.
Aynı araştırmacılar bir sonraki etapta Pokemon oyunu oynatmayı planlıyorlar. Natürel gaye daima bu türlü oyunlar oynatmak değil, bilhassa tıbbi alandaki araştırmalara katkıda bulunmak.
Fakat burada düşünmemiz gereken diğer hususlar var. Sanki o oyunu oynayan hücrelerin muhakkak bir şuuru var mı? Oyun oynarken bir şey hissediyorlar mı? Gelecekte kendi hudut hücrelerimizle, bir manada kendi beynimizle çalışan makineler üretilebilecek mi?
Acaba bir pilotun beyin hücreleri bir uçağı yahut dronu yönetebilecek mi? Kendi beyin hücrelerimizi bir bilgisayara yahut telefona yükleyip 7/24 iş yapar hale getirecek miyiz?
YAPAY ZEKÂ GİRİŞİMLERİ
Geçenlerde Globalink isimli farklı bir Türk yapay zekâ teşebbüsü ile tanıştım. Eserinizi giriyorsunuz, dünyadaki birçok farklı e-ticaret platformunda otomatik olarak eserinizi listeliyorlar ve satışa sunuyorlar.
Bu stil pratik meseleleri çözen teşebbüslere ülkemizin çok muhtaçlığı var. Bilhassa son periyotlarda bedelini daha yeterli anladığımız teknolojide dışa bağımlı olmama durumu ülkemizin daha hoş bir geleceği olması için çok değerli. Bu nedenle bu sayfada vakit zaman farklı bulduğum teşebbüslerden bahsetmeyi planlıyorum. Farklı meseleleri çözen tüm Türk teşebbüsleri bana ulaşabilir.
