ABD Başkanı Donald Trump, ABD ile İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü beş haftalık savaş boyunca son tarihler belirledi, taleplerde bulundu ve tehditler savurdu. Lakin bu sefer bildirileri hiç olmadığı kadar açık.
İran’a yönelik yeni taarruz dalgasının yıkıcı olacağını söyledi. Buna nazaran taarruzlar Salı günü Washington saatiyle 20.00’de (Türkiye saatiyle Çarşamba 02.00) başlayacak. Dört saat içinde ülkedeki tüm köprüler ve elektrik santralleri “yerle bir edilecek”.
Trump Pazartesi günü yaptığı açıklamada neredeyse hiçbir sonlarının olmayacağını kaydetti .
Başkana nazaran İran’ın bu senaryodan kaçınmasının tek yolu, “kendisi için kabul edilebilir” bir mutabakat yapması. Bu mutabakatın bir modülü olarak da Hürmüz Boğazı’ndan petrol akışının “serbestçe” sağlanması gerekiyor.
Ancak son saatler yaklaşırken İran’ın bu ültimatoma uymaya hazır olduğuna dair çok az işaret var. Tahran idaresi süreksiz ateşkes tekliflerini reddetti ve kendi talepler listesini sundu. Bir ABD yetkilisi bu talepleri “maksimalist” olarak nitelendirdi.
Bu durum Trump’ı güç bir pozisyonda bırakıyor. Şayet muahede sağlanamazsa, son üç haftada dördüncü defa yaptığı üzere süreyi uzatabilir.
Ancak küfürlerle ve sert ikazlarla dolu bu kadar detaylı tehditlerden sonra geri adım atması, savaş sürerken Trump’ın inandırıcılığını zedeleyebilir.
İran ve dünya, ABD’nin askeri gücü ve taktik marifetine karşın —ki bu hafta sonu İran’ın derinliklerinde düşen açıkça görüldü— Washington’un müzakerelerde net bir güç konumundan hareket etmediği sonucuna varabilir.
“Biz kazandık” diyen Trump, Pazartesi öğlenden sonra düzenlediği basın toplantısında “Onlar askeri olarak yenildi. Ellerinde yalnızca şu psikoloji var: ‘Suya birkaç mayın bırakacağız'” tabirlerini kullandı.
Ancak bu “psikoloji” —İran’ın insansız hava araçları, füzeler ve mayınlarla petrol tankerlerini Hürmüz Boğazı’ndan geçmekten caydırma kapasitesi— ABD’nin kabul etmek istediğinden daha güçlü bir koz olabilir.
Trump, Pazartesi günkü basın toplantısında geçen yıl İran’ın nükleer tesislerine düzenlenen “Midnight Hammer” (Gece Yarısı Cazibeli Harekâtı) bombardımanını, Ocak ayında Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun yakalanmasını ve bu hafta sonu yapılan kurtarma operasyonunu övgüyle anlattı.
Ulusal güvenlik takımıyla birlikte son operasyonu bilhassa öne çıkardı. Yüzlerce uçak, seçkin askeri birlikler, yanıltma taktikleri ve ileri teknoloji kullanılmıştı. Ancak Savunma Bakanı Pete Hegseth’in de kabul ettiği üzere, bu operasyon aslında “potansiyel bir trajediyi” önlemek içindi.
Bu trajedi önlenmiş olsa da başarılı kurtarma operasyonu ABD güçlerinin İran’daki riskinin hâlâ yüksek olduğunu gösterdi. Ve lider, Amerikan askeri gücünün sonları olduğunu fark ediyor olabilir.
“Onları yerle bir edebiliriz” diyen Trump, “Onları sersemletebiliriz. Lakin boğazı kapatmak için tek bir terörist yeter” tabirlerini kullandı.
Trump’ın önünde bir öbür seçenek ise tehditlerini hayata geçirmek. Lakin Pazartesi günü bunu istemediğini tekraren lisana getirdi.
Trump, İran halkının süren ABD askeri operasyonuna katlanmaya hazır olduğunu, hatta kentlerine düşen bombaları memnuniyetle karşıladığını söylese de ABD’nin artık yıkacağı her şeyin sonunda yine inşa edilmesi gerekeceğini ve bu sürece ABD’nin de katkı sunabileceğini kabul etti.
“Altyapılarını yok etmek istiyor muyum? Hayır” dedi. “Şu an çekip gitsek, ülkelerini yine kurmaları 20 yıl sürer.”
Ancak tehditlerini gerçekleştirirse, tekrar inşa sürecinin bir asır alacağını da ekledi.
Bu, daha evvel İran’ı “taş devranına döndürmek” formundaki ikazlarından biraz daha yumuşak bir söz olsa da İran’ın kelam verdiği “yıkıcı” karşılık ve ortaya çıkabilecek insani kriz bölge için ağır sonuçlar doğurabilir.
Buna karşın Trump, son ana kadar bir muahede ihtimalini açık tutuyor.
“Karşı tarafta etkin ve istekli bir muhatap olduğunu” söyleyen Trump, “Bir muahede yapmak istiyorlar. Bundan fazlasını söyleyemem” dedi.
Risklerin bu kadar yüksek olduğu bir ortamda, liderin bu meçhullüğü dikkat çekiyor. Pazartesi günü “her şeyin en ince detayına kadar planlandığını” söyleyen Trump, planını açıklamaktan kaçındı.
Bu durum, perde ardında müzakerelerin kamuoyuna yansıtılandan daha ileri bir evrede olduğuna işaret ediyor olabilir. Ya da bir blöf ve optimist beklentinin birleşimi olabilir.
“Yarın akşama kadar mühletleri var” diyen Trump kelamlarını şöyle sürdürdü:
“Ne olacağını göreceğiz. Düzgün niyetle müzakere ettiklerine inanıyorum. Sanırım yakında anlayacağız.”
