Türkiye Ziraatçılar Derneği (TZD) Genel Başkanı Hidayet Muslu, ABD, İsrail ile İran ortasındaki savaşın ülkemize tarım alanındaki yansımalarına ait ANKA Haber Ajansı’na açıklamalarda bulundu. Muslu, şunları kaydetti:
“Savaşın tesirlerini bu manada değerlendirmeye başladığımızda, bakın yazılan çizilenler üzerinden bunun kıymetlendirilmesi güya yalnızca gübre ve mazot üzerinden savaşın tesiri ve Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasının yarattığı tesir Türkiye tarımına nasıl etkileyecek noktada soruların oluşmasına başladı. Bu mantık yanlışsız bir mantık değildi. Öncelikle tarımın 2025’te temel külfetlerini daima birlikte yaşadık gördük. Buradaki asıl belirleyici olan neydi? Tekrar ziraî girdilerin hepsinde piyasalardan kaynaklı artırım tesirini gösterdi. Artı bunun üzerine mayıs ayındaki don yeniden ziraî üretimi olumsuz bir halde etkiledi. Çiçeklenme periyodundaki meyvelerin donması sonucu yaz devrindeki eser arzı azaldı, bu fiyatların artmasına neden oldu.
“GÜBRE VE MAZOT ÜZERİNDEN DOĞABİLECEK MALİYETLERİ ARTIK HESAP EDEMEZ NOKTADAYIZ”
Sadece bu halde değerlendirirsek savaş ve soframızdaki meyvenin zerzevatın fiyatı üzerinden bir münasebet kurmak çok yüzeysel bir değerlendirmeyi barındırır. Şöyle kıymetlendirmemiz daha sağlıklı olur niyetindeyim. Birincisi savaşlar, savaşlar evvel döviz ve kur siyasetleri üzerinde niçin tesirler? Döviz ve kur siyasetleri ziraî üretim girdilerini nasıl tesirler? Bir boyutuyla bunun, ikinci boyutuyla tekrar savaşlar para siyasetleri temelinde banka kredi sistemini nasıl tesirler? Bu banka kredi sistemindeki daralma, daralma ziraî üretimi nasıl tesirler? Bu sorularla başlamanın daha yanlışsız olacağını düşünürüm. Bundan sonraki kıymetlendirme üretim siyasetleri üzerinde değerlendirmeyi barındırır ki bu manada alışılmış ki gübre ve mazot şu anda ziraî üretim girdileri içerisinde yüzde 62’yi tekabül eden bir maliyet getiriyor. Biz artık savaşın da tesiriyle gübreyi ve mazotu bunların üzerinden doğabilecek maliyetleri artık hesap edemez noktadayız. Zira fiyat her gün değişiyor yahut çok süratli değişiyor.
“2026 YILI ZİRAÎ MANADA KÜÇÜLME YILI”
Yılbaşındaki mazotun fiyatıyla şu andaki mazotun fiyatını kıymetlendirecek olur isek mazot kullanan herkes biliyor ki neredeyse yüzde 80 fiyat farkına ulaştı. Bu sorunlar alışılmış ki en son sonuçta bizim soframıza gelecek olan eseri, meyveyi, sebzeyi ve hububatı kaç liraya alabileceğiz, kaç liraya yiyebileceğiz sorusu bir. İkincisi gereğince üretim olacak mı? Yani besin güvenliğimiz, besin garantimiz bu manada bizim temel tasamız olmalıdır. Burada varsayki mevsimsel aksilikler iklim değişikliğinden kaynaklı 2026 yılı içinde yaşayacağımız aksilikler ki biz bu aksilikleri bekliyoruz meteoroloji biliminin referansları üzerinden. Varsayki bunların hiç olmadığı bu durumda da tekrar birçok kahır yaşayacağız. Maliyetler artıyor. Bilhassa gübrenin ziraî üretim sürecindeki artı üretim dayanağı bütün çiftçilerimizin bildiği üzere tartışılmaz. Lakin şu anda iki nedenden biz gübrenin maliyetini yüksek görüyoruz. Birincisi Rusya gübre ihracatını durdurdu. İkincisi İran’da gübre ham hususu manasında dünya ülkelerine ve bize satmış olduğu gübre ham hususlarının ulaşılabilirliği sınırlandı. Bu natürel ki gübrenin randıman üzerindeki tesiri boyutuyla bakıldığında sorun yaratacak. Bir ikinci boyut biz üretimi değerlendirirken öncelikle doğal kaynakların yani toprağın yanlışsız kullanılmasını ve rentabil değerlendirilmesini temel alırız. Yani ziraî üretimde toprak, su, ısı, güneş, ışık ve ortamdaki nem üretim için olmazsa olmazdır. Biz bu manada da baktığımızda 2026 yılı ziraî manada küçülme yılı. Zira 2025’te ülkede gayri safi ulusal hasılanın artmasına karşın tarımda 3.8 boyutunda tarım dalı küçüldü.
“SAVAŞIN TESİRİYLE BİRLİKTE BU AKSİLİKLERİ DAHA DA FAZLA GÖRECEĞİZ”
Bu yıl savaşın tesiriyle birlikte bu aksilikleri daha da fazla göreceğimiz kanaatindeyim. İkincisi, tarımdaki bilhassa sert çekirdekli meyvelerde, şeftalide, erikte, kirazda emekçi bulmak ve eseri tarladan toplayabilmek, toplatabilmek artık Türkiye’de sorun olmaya başladı. Bunun da iki nedeni var. Birinci neden, çiftçinin yaş ortalamasının yükselmesi bu 58-60 yaş hududunda. 58-60 yaşındaki insan fiilen ağacın zirvelerine çıkarak meyve toplama talihi her vakit, her gün azalıyor, zorlaşıyor, güçleşiyor. Genç tarım emekçisi bulmak da güç. Geçen yıl bunu ben fiilen kendimde yaşadım. İkincisi, tarım çalışanının yaşının ortalamasının artması, genç tarıma ilgi duyan insan sayısının da olmadığını da gösteriyor. Bu manada geçen bir sohbetimde de tıpkı şeyi belirttim, size de onu belirtmek isterim. Üniversite çağındaki çocukların benim ailem çiftçi, babam çiftçi, yakınlarım çiftçi diye bunun memnuniyetiyle koşarak ve isteyerek tarım eğitimini tercih ettiğini görmüyoruz. Tekrar ilkokul ve orta derecede eğitim sürecindeki çocuklarla konuştuğumuzda onlar da köylerden kentlere göçü istiyor. Babasının ve ailesinin mesleği olan tarım ve hayvancılık üzerinde mesleğini sürdürmesini istemiyor.
“KENTSEL ETRAFTAKİ NÜFUS GÜNÜMÜZDE GELMİŞ YÜZDE 92’LER NOKTASINDA”
“BESLENME BİR BEKA SORUNU DURUMUNA GELİYOR”
Biz tüm bunları niçin konuştuk artık? Tüm bunları konuşmamızdaki neden aslında tüketicinin sofrasındaki meyveyi, sebzeyi, sofrasındaki ekmeği konuştuğumuz için tarımı konuşuyoruz. Lakin tüketicinin de şu anda ülkedeki fiyat skalasına baktığımızda gerek emeklinin gerek minimum ücretlinin durumu ortadayken önümüzdeki devirde ülkemizin geleceği açısından beslenme bir beka sorunu durumuna geliyor. Bunu eser arzıyla, eser talebi oluşmadığı sürece pazar oluşmuyor. Pazarın oluşmadığı bir ortamda ziraî eserleri biz pazarlara götürsek bile, burada dünya petrol şirketlerinin para kazandığı bir kesim durumuna geliyor. Nakliyeden kaynaklı sarfiyatlar ve gübreden kaynaklı sarfiyatlar. Bu yıl yüzde 60-62’sine tekabül edecek maliyetin. Lakin çiftçinin eline bu şirketlerin kazandığı kadar para kazanmayacağı kanaatindeyim.”
