İnsan Hak ve Hürriyetleri (İHH) İnsani Yardım Vakfınca hazırlanan “Bağımlılıklarla Gayrette Sivil Toplumun Rolü, Mevcut Tehditler ve Stratejik Tahlil Önerileri” başlıklı saha raporu paylaşıldı.
Vakfın genel merkezinde düzenlenen programda rapora ait açıklamalarda bulunan İHH İnsani Yardım Vakfı Mütevelli Heyeti Üyesi Osman Atalay, Türkiye’de uyuşturucu, kumar ve teknoloji bağımlılığı meselesinin aile yapısını ve toplumun geleceğini, güvenliğini tehdit eden çok boyutlu bir sorun olduğunu söyledi.
Saha raporlarına bakıldığında 2025’te uyuşturucu, bahis ve alkol kullanım yaşının 15’ten 13’e düştüğünün görüldüğünü aktaran Atalay, emniyetin NARKOLOG Projesi anketi datalarına değindi.
Buna nazaran gençlerin yüzde 74,4’ünün uyuşturucu maddeyi birinci kere arkadaş kümesinden yahut yakın etrafından temin ettiğini, yüzde 36’sının husus kullanımına başlamada merak hissinin en baskın motivasyon kaynağı olduğunu vurgulayan Atalay, “Şaşırtıcı bir bilgi olarak kullanıcıların yüzde 45’i maddeyi sokaklarda değil, kendi meskenlerinde kullanmaktadır. Bağımlıların yüzde 85’i aile bireyleriyle birlikte yaşamaya devam etmektedir. Bu durum bağımlılığın aile içinde kapalı bir biçimde sürdürülebildiğini göstermektedir.” tabirlerini kullandı.
Atalay, 2024’te direkt unsur kontaklı gerçekleşen mevt sayısının 427 olduğunu belirterek, şunları aktardı:
“Madde temaslı ölümlerin yüzde 90’ı 35 yaş altındadır. Uyuşturucu kullanımına bağlı ölümlerde önemli artış eğilimi gözlenmektedir. Ülkemizdeki uyuşturucu arzının yüzde 80 üzere baskın bir oranının, sokak satıcıları ve kontrolü hayli güç olan internet ağları üzerinden gerçekleştiğini öğreniyoruz. Kullanıcıların yüzde 71,2’si 15-24 yaş aralığında uyuşturucuyla tanışmaktadır. Önleyici siyasetlerin bu yaş kümesine odaklanması gerekiyor. Ebeveynlerinden biri ya da ikisi ceza infaz kurumlarında olan çocuk sayısı ise 295 bin 671’dir. Tıpkı vakitte bu çocukların yetim ya da öksüz kaldığını görüyoruz.”
Atalay, İçişleri Bakanlığının Ekim 2025 bilgilerine nazaran cezaevlerindeki tutuklu ve mahkumların yüzde 40’ının uyuşturucu hataları nedeniyle cezaevinde olduğunu kaydetti.
İnternet oyunu bağımlılığı
Osman Atalay, IPSOS araştırma şirketinin Haziran 2025’te yaptığı saha çalışmasına nazaran tertipli alkol tüketen kesitin 2020’de 13,8 milyon şahısken, 2025’te 17,3 milyona yükseldiğini belirterek, 18 yaş üstü nüfusta sistemli alkol tüketim oranının yüzde 28’den yüzde 33’e çıktığını bildirdi.
Türkiye’de yaklaşık olarak 18 ila 19 milyon kişinin tertipli olarak sigara kullandığını lisana getiren Atalay, ortalama her 2 erkekten ve her 4 bayandan birinin sigara içtiğini söyledi.
TÜİK 2025 bilgilerindeki internet kullanım oranlarını da paylaşan Atalay, şöyle devam etti:
“Geçtiğimiz hafta ülkeyi yasa boğan Maraş’ta ve Urfa’da yaşanan elim olayla birlikte internet oyunu bağımlılığı tekrar gündeme geldi. Kelam konusu oyunun Türkiye’de yaklaşık 4 milyon faal oyuncusu bulunuyor, günlük oynayan kişi sayısı ise yaklaşık 500 bin civarında. Türkiye’de milyonlarca ergen çocuk ve yetişkinlerin bağımlı hale geldiği en az 7 tanınan oyun var. Oyunların tek başına kabahat üretmediği ama bağımlılık seviyesinde kullanım, ruhsal sıkıntılarla birleştiğinde tehlikeli bir süreç ortaya çıkıyor. Dünya Sıhhat Örgütü 2018’de oyun bağımlılığını resmi olarak bir ruh sıhhati sorunu ve akıl hastalığı olarak kabul etmiştir.”
Çözüm önerileri
Atalay, bağımlılıkla gayret stratejisinin yurt dışında yaşayan vatandaşların ve öğrenci nüfusunun ağır olduğu bölgeleri de kapsaması gerektiğini belirterek, bilhassa Avrupa’da yaşayan Türk toplumu, Kuzey Makedonya ve KKTC’deki üniversite gençliğinin kumar ve uyuşturucu bağımlılığı sarmalı tehlikesi altında olduğunu söz etti.
Osman Atalay, Türkiye’nin bağımlılık sarmalından kurtulması için daha radikal siyasetler gerektiğini lisana getirerek, şöyle konuştu:
“Güçlü bir kurumsal muhataplık düzeneği oluşturulmalı. Kamu, STK, medya ve üniversiteler ortasındaki uyum kopukluğunu da rehabilite ederek başlatmalıyız. Türkiye’de 205’i üniversite olmak üzere toplam 74 bin 40 okul var, 1 milyonun üzerinde öğretmenimiz misyon yapıyor. 90 bin mescitte ise 135 binin üzerinde diyanet çalışanı misyon yapmaktadır. Bu potansiyel bağımlılıklarla gayrette kıymetli roller üstlenmelidir. Toplumsal farkındalık siyasetleri ilköğretim kurumlarında ağırlaştırılmalı, çocuklara çok küçük yaşlardan itibaren bağımlılıkla çaba şuuru aşılanmalıdır.”
Toplantıya, çeşitli sivil toplum kuruluşları, dernekler ve Yeşilaydan temsilciler de katıldı.
