Ulusal Strateji Merkezi (USMER) tarafından, Güney Kafkasya’da bölgesel işbirliği ve 3+3 Platformu’nun (Azerbaycan-Ermenistan-Gürcistan-Türkiye-Rusya-İran) değerine ait “Güney Kafkasya’da Güvenlik Konferansı” düzenlendi.
Ankara’daki bir otelde düzenlenen aktifliğe, İran’ın Ankara Büyükelçisi Muhammed Hasan Habibullahzade, Rusya’nın Ankara Büyükelçiliği Birinci Katibi Radmir Gaynanov, Avrasya İncelemeleri Merkezi (AVİM) Başkanı Emekli Büyükelçi Alev Kılıç, Emekli Büyükelçi Ümit Yardım, Azerbaycan Kamu İdaresi Akademisi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Elşad Mirbeşiroğlu, eski MHP Milletvekili Özcan Yeniçeri katıldı.
Konferansın birinci oturumunda konuşmacılar, Güney Kafkasya’da işbirliğinin kıymetine değinerek, bölgesel sorunların bölge ülkeleri tarafından şahsen tahlile kavuşturulması gerektiğinin altını çizdi.
Konuşmacılar, Zengezur Koridoru ve Orta Koridor üzere bölgesel işbirliklerinin bölge ülkelerince yarar sağlayacak formda kullanılabileceği, bunu yaparken de 3+3 Platformu üzere işbirliği sistemlerinden yararlanılabileceğine dikkati çekti.
İran’ın açısından bölgedeki temel problemlerden biri güvenlik anlayışının dış aktörlerce belirlenmesi
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik 28 Şubat’ta başlayan ve süreksiz ateşkesle sonuçlanan akınlarını pahalandıran Büyükelçi Habibullahzade, bunların “münferit yahut taktik olaylar olarak” değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti.
Habibullahzade, “Aksine bu gelişmeler, güç istikrarlarının yine yapılandırılması, bölge dışı müdahaleciliğin artması ve Batı Asya ile etraf bölgelerde güvenlik sisteminin yine tanımlanmasına yönelik süregelen eforlar bağlamında ele alınmalıdır.” tabirlerini kullandı.
Söz konusu atakların bölgesel istikrarsızlığa yol açtığını, bunun da süratle öteki bölgelere yayıldığının altını çizen İranlı Büyükelçi, ülkesinin yakın jeopolitik etrafının bir kesimi olan Güney Kafkasya’nın da bu gelişmelerden direkt etkilendiğini lisana getirdi.
Habibullahzade, Güney Kafkasya’da güvenlik ve jeopolitik bağlarının derin ve yapısal olduğunu belirterek, İran’a nazaran bölgede karşılaşılan temel meselelerden birinin güvenlik anlayışının dış aktörler tarafından belirlenmesi olduğunu savundu.
Bu durumun nihayetinde “bağımlılığa ve bölgesel istikrarsızlığın sürmesine” yol açacağını savunan Habibullahzade, İran’ın milletlerarası alanda tanınmış sonların rastgele bir halde değiştirilmesi ve Güney Kafkasya’nın jeopolitik yapısının dönüştürülmesine karşı çıktığını belirtti.
Habibullahzade İran’ın Güney Kafkasya’daki tüm devletlerin toprak bütünlüğü ve egemenliğine hürmet duyduğunu aktararak, “Bu bakış açısına nazaran, ister dayatılmış koridorlar yoluyla ister dış aktörlerin yönlendirdiği güvenlik düzenlemeleri aracılığıyla olsun bölgenin jeopolitiğini değiştirmeye yönelik her türlü teşebbüs, hassas istikrarları bozma riski taşımaktadır.” görüşünü paylaştı.
3+3 Platformu’nun önemi
Habibullahzade, 3+3 Plaformu’nun bölgesel güvenliğin sağlanmasına katkı sunabilecek en değerli teşebbüs olduğunun altını çizerek, platformun “bölgesel meseleleri bölge ülkeleriyle” ele alınması konusundaki ehemmiyetine değindi.
3+3 Platformu’nun temel prensiplerinin “ulusal egemenlik ve toprak bütünlüğüne hürmet, iç işlerine karışmama, uyuşmazlıkların diyalog yoluyla barışçıl tahlili ve ekonomik ile transit işbirliğinin geliştirilmesi” olduğunu söyleyen Habibullahzade, “3+3 Platformu, dışarıdan dayatılan güvenlikten bölgeye mahsus güvenlik inşasına geçiş uğraşı olarak kıymetlendirilebilir.” dedi.
Habibullahzade, İran açısından 3+3 Platformu’nun bölgede sürdürülebilir istikrarın sağlanmasına yönelik daha geniş bir stratejinin bir kesimi olduğunu anlatarak, bu sistemin devamının vakit içinde bölge ülkeleri ortasında gerçek işbirliğine dayalı daha istikrarlı bir sistemin oluşmasına katkı sağlayacağını belirtti.
Güney Kafkasya’nın stratejik bir tercihle karşı karşıya olduğunu savunan Habibullahzade, “Ya dış müdahaleler ve dayatılmış güvenlik sistemleri doğrultusunda ilerlemeye devam edecek ya da bölgesel işbirliği ve bölgeye mahsus güvenlik temelinde bir modele yönelecektir. Tarihi tecrübeler ve mevcut gerçekler açıkça göstermektedir ki sürdürülebilir istikrar lakin ikinci yol ile mümkündür.” değerlendirmesinde bulundu.
Güney Kafkasya’nın önemi
Rusya’nın Ankara Büyükelçiliği Birinci Katibi Gaynanov, Rusya’nın Güney Kafkasya bölgesine karşı “sıcak duygular” beslediğini ve burada yaşayan halkın refahıyla yakından ilgilendiğini belirtti.
Güney Kafkasya’nın izole bir formda ele alınamayacağını kaydeden Gaynanov, “Burası ulaşım yollarının, güç projelerinin ve bölgesel aktörlerin çıkarlarının kesiştiği daha geniş bir jeopolitik alanın kesimidir.” dedi.
Gaynanov, mevcut şartlarda ekonomik bağların güçlendirilmesi, ulaşım koridorlarının geliştirilmesi ve insani işbirliğinin genişletilmesinin büyük ehemmiyet taşıdığını söz ederek, Rusya’nın bölge ülkeleriyle etkin temas halinde olduğunu ve bölgede barış ve güvenliğin sağlanmasına yönelik eforlara yapan formda katkıda bulunma kararlılığını sürdüreceğinin altını çizdi.
Azerbaycan Kamu İdaresi Akademisi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mirbeşiroğlu, Güney Kafkasya’daki sorunların bölge ülkeleri tarafından çözülmesi gerektiğinin altını çizerek “Güney Kafkasya ülkeleri, Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan ve bölgemizin başka güçleri Türkiye, Rusya, İran çok önemli bir işbirliği kurarak bölgede bugün olan ve gelecekte potansiyel ortaya çıkacak meseleleri işbirliği şeraitinde dostçasına çözebilirler. Bunu da biz her vakit gördük.” dedi.
Mirbeşiroğlu, 3+3 Platformu’nun bölgesel sıkıntıları çözmek için kâfi olduğunu kaydederek, bu platform kapsamında Zengezur Koridoru’nun “işbirliği koridoruna” çarçabuk evrilebileceğinin altını çizdi.
AVİM Başkanı Emekli Büyükelçi Kılıç da Zengezur Koridoru’nun açılmasının Türkiye açısından ehemmiyetine değinerek, “Kimin idaresinde, kimin takviyesinde olursa olsun bizim için değerli olan Orta Asya’ya ve daha ötesine Çin’e direkt ulaşımın sağlanabilmesidir.” dedi.
Emekli Büyükelçi Yardım da Türkiye-Azerbaycan iştirakinin, öbür bölge ülkeleri için de örnek teşkil etmesi gerektiğini lisana getirerek, Güney Kafkasya’nın gelişiminde bundan sonra aydınların, kamuoyunun ve sivil toplum kuruluşlarının daha etkin rol oynamasının ehemmiyetine vurgu yaptı.
