Türkiye iktisadında gerçek bölümün döviz açığı, 2018 kur krizinden bu yana en yüksek düzeyine ulaştı. Mehmet Şimşek devri iktisat siyasetleriyle birlikte rotayı yine dövize kıran şirketlerin borcu, 8 yıl ortadan sonra birinci kere 200 milyar dolar barajını aşarak kritik bir eşiği geçti.
DÖVİZ AÇIĞINDA 8 YILLIK REKOR: ŞUBAT AYI BİLGİLERİ AÇIKLANDI
Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan ‘finansal kesim dışındaki firmaların döviz varlık ve yükümlülükleri’ bilgileri, şirketlerin döviz konumundaki tehlikeli büyümeyi gözler önüne serdi.
Şubat ayı prestijiyle:
Döviz Varlıkları: 1 milyar 226 milyon dolar arttı.
Döviz Yükümlülükleri: 4 milyar 468 milyon dolar yükseldi.
Net Döviz Konumu Açığı: 3 milyar 242 milyon dolar artışla 200 milyar 281 milyon dolara çıktı.
Bu sayı, en son Haziran 2018’de görülen 200 milyar dolar sonunun yıllar sonra tekrar geçilmesi manasına geliyor.
ŞİRKETLER NEDEN DÖVİZ BORCUNA YÖNELDİ
TL mevduat faizlerinin yüksekliği ve döviz kurlarındaki artışın sonlu kalması, gerçek kesimi farklı bir stratejiye itti. Şirketler, nakit varlıklarını yüksek getiri için TL mevduatta değerlendirirken; finansman gereksinimlerini ve yatırımlarını daha düşük maliyetli gördükleri döviz kredileriyle karşılıyor.
ŞUBAT AYINDA VARLIK VE YÜKÜMLÜLÜK DAĞILIMI
Yurt dışı yatırımlar ve türev varlıklar artarken, yurt içi bankalardaki mevduat ve ihracat alacaklarında azalma görüldü. Yurt dışı ve yurt içi nakdi krediler ile ithalat borçları toplamda 4,4 milyar dolarlık artışın ana kaynağı oldu.
AÇIK KATLANDI: 28 AYDA 137 MİLYAR DOLAR
Veriler, iktisat idaresindeki değişimle birlikte döviz açığındaki makasın süratle açıldığını gösteriyor.
Ekim 2023: Döviz açığı 63,2 milyar dolara kadar gerilemişti.
Şubat 2026: Açık 200,2 milyar dolara ulaştı.
Değişim: Son 28 ayda döviz açığında 137 milyar 51 milyon dolarlık devasa bir artış yaşandı.
TABLO NEDEN AKSİNE DÖNDÜ
Geçmişte uygulanan düşük faiz siyaseti periyodunda, şirketler ucuz TL krediyle döviz borçlarını kapatmış, TCMB rezervleri bu sürecin finansmanında kullanılmıştı. Fakat 2024 prestijiyle yüksek TL faizi, döviz kredisine erişimi olan şirketleri yine yabancı para cinsinden borçlanmaya itti. Bu durum, muhtemel bir kur atağına karşı gerçek bölümün kırılganlığını tekrar artırıyor.
KISA VADELİ GÖRÜNÜMDE SON DURUM
Şirketlerin kısa vadeli borç ödeme kapasitesine bakıldığında ise tablo nispeten daha istikrarlı:
Kısa Vadeli Varlıklar: 148,1 milyar dolar
Kısa Vadeli Yükümlülükler: 143,5 milyar dolar
Kısa Vadeli Net Döviz Fazlası: 4,5 milyar dolar (Ancak bu ölçü Ocak ayına nazaran 2 milyar dolar azaldı).
Analiz: Kısa vadeli yükümlülüklerin toplam borç içindeki hissesi yüzde 37 düzeyinde seyretse de, toplam açığın 200 milyar doları aşması orta ve uzun vadeli risklerin habercisi olarak yorumlanıyor.
