TEPAV Merkez Yöneticisi, ekonomist Prof. Dr. Hakkı Hakan Yılmaz, ANKA Haber Ajansı’na Merkez Bankası’nın karşı karşıya kaldığı ağır tablo hakkında açıklamalarda bulundu.
Yılmaz, dünya ve Türkiye’nin meçhullükten çok öngörülemezliğin olduğu farklı bir devirden geçtiğini söyledi. Bu devirde ekonomik programların uygulamasındaki açılımların, “ince elenip, sık dokunmasının” kıymetine işaret eden Yılmaz, “Böyle baktığımızda, Merkez Bankası’nın son üç yıldır aslında öngörmediği bir ziyanla karşı karşıya kaldığını görmekteyiz” dedi.
ÜÇ YILLIK ZİYAN 85,5 MİLYAR
Merkez Bankası’nın, 2023-2025 periyodunda toplam ziyanının 85,5 milyar dolar olduğuna dikkati çeken Yılmaz, “GSYH’ya oran olarak yüzde 6,3. Bu meblağ, kamu eğitim harcamalarının ve gerçek kesime yatırım teşviklerinin bir katını aşmakta, zelzele harcamalarının da üstüne çıkmaktadır” dedi.
Yılmaz, kelam konusu devirde oluşan zararın münasebetine ait olarak da, “Kur Muhafazalı Mevduat, mecburî karşılıklar ve açık piyasa süreçleri kapsamında para siyaseti araçlarını kullanmasından kaynaklı olduğunu görmekteyiz” dedi.
YÜZDE 400’Ü AŞAN GİDERLER
Yılmaz, Merkez Bankası’nın kar-zarar tablosuna daha yakından bakıldığında değişik bir durumun ortaya çıktığını belirterek, şöyle devam etti:
“Merkez Bankası’nın faiz sarfiyatları bilhassa son üç yılda kimi yıl yüzde 400’leri de aşan oranda artış göstermiş. 2024-2025 yıllarında banka ziyanının yüzde 100’ünü de aşan meblağda faiz ödemesinde bulunmuştur. Bankanın, 2024-2025 yılında toplam faiz ödemesi 57,3 milyar dolar düzeyinde gerçekleşmiştir.”
ZORUNLU KARŞILIKLARA FAİZ
“Bu artışta belirleyici olan zarurî karşılıklar ve açık piyasa süreçler için ödenen faiz masrafları olmuştur” diyen Yılmaz, “Son iki yıl zarurî karşılıklar ve açık piyasa süreçleri yoluyla bankalara 39,8 milyar dolar faiz ödemesi yapıldığını görmekteyiz. Bunun 30 milyar doları geçmişte ihmal edilecek büyüklükte olan mecburî karşılıklar için ödenen faizlerdir” diye konuştu.
Yılmaz, 2024 yılında, bankaları desteklemek için zarurî karşılıklara siyaset faizinin belirli bir oranında faiz ödenmesine tekrar başlandığını anımsatarak, “Özellikle KKM ile sıcak paradan kaynaklı para arzının artmasıyla piyasada oluşan çok likiditeyi çekmek için de açık piyasa süreçlerine başvurulması ziyanda belirleyici olmuştur. Hazine de bu periyotta borçlanma muhtaçlığının üzerinde borçlanarak borçlanmanın elde edildiği yıldan başlayan ve kısa devirde bir faiz geliri de elde ederek Merkez Bankası’na takviye olmuştur. Bu, Hazine için borçlanmanın yapıldığı periyot açısından gelir, Merkez Bankası açısından faiz gideridir” diye konuştu.
TOPLAM MALİYET 115 MİLYAR
“MB ziyanı ve KKM olarak baktığımızda toplamda 105 milyar dolara ulaşan bir maliyet karşımıza çıkmakta” diyen Yılmaz, carry trade üzerinden ödenen faizler de eklendiğinde toplam maliyetin 115 milyar doları (5.2 trilyon TL) aştığını vurguladı.
Yılmaz, şunları söyledi:
“Dolayısıyla program evvelki periyodun siyaset kararlarındaki yanlışlıklarla birlikte devam eden periyotta finansal yük KKM dahil toplamda 115 milyar dolar düzeyine ulaşmakta, bu da GSYH’nın 7,7’si düzeyinde.”
