5. İstanbul Memleketler arası Su Forumu’nda, atık su izleme sistemlerinin bulaşıcı hastalıklardan antimikrobiyal dirence kadar geniş bir yelpazede, erken ihtar sağlayan stratejik bir araç haline geldiği vurgulanırken, tarımda daha düşük su tüketimi getirecek sistemler ele alındı.
Türkiye Su Enstitüsü (SUEN) tarafından düzenlenen forum kapsamında “Atık Su Sürveyansı: Tek Sıhhat Perspektifi” başlıklı panel gerçekleştirildi.
Panelde konuşan Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı Ebubekir Gizligider, insan, hayvan, bitki ve etraf sıhhatinin birbirinden başka düşünülemeyeceğini, bakanlık olarak “tek sağlık” yaklaşımını benimsediklerini ve sıhhati sırf hastanelerde değil, hastalık risklerinin kaynağında ele aldıklarını belirtti.
Artan zoonotik riskler, antimikrobiyal direnç ve su kaynaklı meselelerin önümüzdeki devrin en kritik sıhhat başlıkları ortasında yer aldığını kaydeden Gizligider, “Risklerin erken tespit edilmesi ve vaktinde müdahale kıymetli. Atık su ve çevresel sürveyans bu kapsamda kritik rol oynuyor. Bu sistem sırf bulaşıcı hastalıklar için değil, sessiz tehdit oluşturan riskler için de erken ikaz sağlar.” dedi.
Türkiye’nin Kovid-19 sürecinden itibaren atık su ve çevresel sürveyansı ulusal ölçekte uygulamaya koyduğunu aktaran Gizligider, bu yaklaşımın su, tarım ve besin sistemlerini birlikte ele alan bütüncül bir risk idare düzeneği sunduğunu söyledi.
Gizligider, arıtma tesislerinden çıkan sularda antibiyotik dirençli bakteriler ve genlerin izlenmesine yönelik çalışmaların başlatıldığını, tasa verici kirleticilerin izleme programına dahil edilmesine yönelik hazırlıkların ise sürdüğünü bildirdi.
“Tek sıhhat yaklaşımı çerçevesinde hareket etmemiz gerekiyor”
Daha sonra kelam alan Dünya Sıhhat Örgütü (DSÖ) Temsilcisi Dr. Tasnim Atatrah, atık su ve çevresel sürveyansın sırf bir izleme aracı değil, karar alma süreçlerini güçlendiren ve siyaset üretimine katkı sağlayan stratejik bir sistem olduğunu söyledi.
Tek sıhhat yaklaşımının artık teorik bir kavram olmaktan çıktığını vurgulayan Atatrah, “Tek sıhhat yaklaşımı operasyonel bir yer sunarak insan, hayvan ve etraf sıhhatini ortak bir platformda buluşturuyor.” diye konuştu.
Atık su ve çevresel sürveyansın bu yaklaşımın merkezinde yer aldığını lisana getiren Atatrah, bu sistemlerin farklı dallar ortasında data paylaşımını mümkün kıldığını ve delile dayalı karar alma süreçlerini desteklediğini belirtti.
Atatrah, Türkiye’nin son yıllarda atık su ve çevresel sürveyans alanında değerli ilerleme kaydettiğini belirterek, güçlü teknik altyapı ve kamu liderliği sayesinde bu alanda örnek bir model ortaya koyduğunu tabir etti.
Birleşmiş Milletler (BM) Besin ve Tarım Örgütü (FAO) Türkiye Temsilci Yardımcısı Dr. Ayşegül Selışık ise atık su sürveyansının Kovid-19 devrinde sürat kazandığını ve akademik katkılarla güçlenerek kamu güvenliği açısından değerli bir sisteme dönüştüğünü söz etti.
Antimikrobiyal direncin en kıymetli global tehditlerden biri olduğuna dikkati çeken Selışık, “Kullanılan antibiyotiklerin yaklaşık üçte biri su sistemlerine deşarj ediliyor.” dedi.
Mikrokirleticiler ve ilaç kalıntılarının kıymetli riskler oluşturduğuna vurgu yapan Selışık, “Bu riskleri yönetmek için tek sıhhat yaklaşımı çerçevesinde hareket etmemiz gerekiyor.” halinde konuştu.
Gıda üretimi ve açlıkla mücadele
Forum kapsamında ayrıyeten Tarımın Dönüşümü: WEFE İrtibatında Sistematik Tahliller paneli düzenlendi.
Panelde konuşan Cumhurbaşkanlığı Tarım ve Gıda Politikaları Kurulu Üyesi Dr. M. Mehdi Eker, 8 milyardan fazla insanın 1,5 milyar hektarlık toprakta yapılan ziraî üretimle beslendiğini söyledi.
Eker, dünyada 11 milyar beşere yetecek besin üretimi yapılmasına karşın 733 milyon insanın açlıkla uğraş ettiğini hatırlattı.
Endüstriyel tarımda global tatlı suyun yüzde 70’inin tüketildiğini vurgulayan Eker, şunları kaydetti:
“Su tüketimi daha düşük ve biyolojik etraf üzerinde daha az baskı kuran ziraî üretim sistemlerine muhtaçlık hissediyoruz. Bu zarurî. Damla, yağmurlama ve yeraltı damlama sulama üzere basınçlı kapalı sulama sistemlerinin yaygınlaştırılması ve kamu eliyle bunların mutlak manada çok fazla bütçe hesabına girmeden kesinlikle yaygınlaştırılması lazım. Yani daha az su tüketmemiz lazım. İkincisi atık ve kullanılan suların geri tekrar tekrar kullanılabilmesine imkan sağlamak lazım. Atık sular, drenaj suları üzere suların da tekrar tekrar kullanılması lazım. Bunun öteki yolu yok. Temizleyeceğiz, yatırım yapacağız, tesis kuracağız, bunları arıtacağız, tekrar kullanacağız. Böylelikle tabiat üzerindeki yükü azaltacağız.”
Forum kapsamında ayrıyeten “Dirençlilik için Su İşbirliği: 2026 BM Su Konferansına Giden Yolda Diyalog” ve “Eylem, Suya Hassas Kentler: Sürdürülebilir Şehirler” başlıklı paneller düzenlendi.
