Yüzeyin 1.200 kilometre altında yükselen devasa magma sütunları, gezegenin dönüş suratını bile değiştirmeye başladı. Pekala bu durum, uyuyan dev yanardağların yine faaliyete geçeceği manasına mı geliyor?
Mars’ın derinliklerinden gelen gizemli bir fısıltı, bilim dünyasının Kızıl Gezegen’e dair bildiklerini bir defa daha gözden geçirmesine neden olabilir. NASA’nın InSight uzay aracından elde edilen sismik datalar, birinci bakışta inanması güç bir gerçeği ortaya çıkardı: Mars’ın günleri kısalıyor…
Chip’te yer alan bilgilere nazaran öteki bir sözle gezegen, kendi ekseni etrafındaki dönüşünü giderek daha süratli tamamlıyor. 2023 yılında fark edilen bu değişim, yılda yaklaşık 4 miliarksaniye üzere bizler için algılanamayacak kadar küçük bir artış gösteriyor. Devasa bir gezegenin dönüş suratındaki bu sapma, yüzeyin kilometrelerce altında çok büyük süreçlerin işlediğine işaret ediyor.
Bu hızlanmanın nedenine dair birinci teoriler, kutuplarda biriken buz kütleleri yahut buzların erimesiyle hafifleyen kara kesimlerinin üst yanlışsız esnemesi üzerine ağırlaşıyordu. Bilim insanları bu durumu, kollarını dışarı hakikat açmış bir buz patencisinin, kollarını gövdesine çektiğinde hızlanmasına benzetiyor. Lakin JGR Planets mecmuasında yayımlanan yeni bir çalışma, bu artışın ardında çok daha derin bir gücün olabileceğini öne sürerek, Tharsis volkanik bölgesindeki devasa kütle hareketine dikkat çekti.
Mars’ın kalbinde hareket var
Güneş Sistemi’nin en büyük yanardağlarına mesken sahipliği yapan Tharsis bölgesi, bilim dünyası için her vakit bir merak konusuydu. Yeni çalışmaya nazaran, 1970’lerde Viking araçlarıyla başlayan ve günümüzde çağdaş uydularla devam eden ölçümler, bu bölgede yerçekiminin beklentilerin çok uzağında olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar, Tharsis’in yaklaşık 1.200 kilometre derinliğinde devasa bir sıcak magma sütununun yükseliyor olabileceğini keşfetti. Bu hafif ve sıcak yapı üst hakikat tırmanırken gezegenin iç yoğunluk dağılımını bozuyor, bu da direkt dönüş suratını etkileyen bir değişim yaratıyor.
Bu bulgu, Mars’ın uzun vakittir sanıldığı üzere jeolojik olarak “ölü” bir gezegen olmadığını kanıtlıyor. Şayet bu sıcak magma sütunları sahiden varsa, Mars’ın iç kısmının hala faal olduğunu ve kabuğun altında erimiş kaya ceplerinin bulunduğunu kabul etmemiz gerekli. Bu durum, yüzeydeki dev yanardağların hala “uyuyan devler” olabileceği manasına geliyor. Sıcak magma üst tırmandıkça kabuğu inceltiyor ve yüzeydeki devasa yükseltileri istikrarda tutuyor.
Bilim takımı, Mars’ın mantosunun akışkanlığı hakkında daha fazla dataya muhtaçlık duyulduğunu belirtse de hızlanmanın en mantıklı açıklamasının bu iç kütle hareketi olduğunu savunuyor. Gezegenin iç yoğunluğundaki bu değişim, eylemsizlik momentini etkileyerek Mars’ı adeta hızlanan bir çark haline getirmiş durumda. Gelecekte yapılacak yeni yerçekimi haritalama vazifeleri, Mars’ın derinliklerinde saklanan bu devasa ısı makinelerinin gizemini büsbütün çözmemize yardımcı olacak.
