Irkçılık ve Hoşgörüsüzlüğe Karşı Avrupa Komitesi (ECRI) Üyesi ve Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Nihal Eminoğlu’nun moderatörlüğünde yapılan panele, Lübnan Parlamento Üyesi Halima Kaakour, Bosna Hersek Milletvekili Rejhane Derviseviç, Libya Devlet Yüksek Kurulu Üyesi Majda Alfallah, Forward Thinking’den Cecily Baylıss ve AK Parti İstanbul Milletvekili Sena Parıltı Çelik Kanat konuşmacı olarak katıldı.
Kanat, buradaki konuşmasında, STRATCOM’un “yerinde ve zamanında” yapıldığını belirterek, aktifliğin düzenlenmesinde emeği geçenlere teşekkür etti.
Birçok global krizin yaşandığı bir periyotta bir ortaya geldiklerinin altını çizen Kanat, bunların bayanları da etkilediğine dikkati çekti.
Kanat bu krizlerin en kritik olanının memleketler arası nizamın şahsen kendisinin çöküşü olduğu değerlendirmesini yaparak “Savaşları, kitlesel vahşetleri ve insani felaketleri önlemekte tekraren başarısız olmuş bir sistemle karşı karşıyayız. Ukrayna’nın işgalinden İsrail’in Gazze’deki soykırımına, Batı Şeria’daki yasa dışı yerleşimlerin genişlemesinden Lübnan’da bir milyon insanın zorla yerinden edilmesine ve İran’la genişleyen savaşa kadar bu sistem, savunduğunu tez ettiği unsurları koruyamamıştır. Tek taraflılığın yükselişi, Güvenlik Konseyi’nin işlevsizliği ve milletlerarası hukukun seçici biçimde uygulanması, derin bir meşruiyet krizine yol açmıştır.” Sözlerini kullandı.
Bu durumun en açık formda görüldüğü yerin Gazze olduğunu vurgulayan Kanat, “Burada milletlerarası toplumun eylemsizliği ve hata paydaşlığı, tarihin birinci canlı yayınlanan soykırımına yol açmıştır. Bu tablo, memleketler arası sistemin ve Batı’nın kredibilitesinin ahlaki çöküşünü gözler önüne sermiştir. ‘Bir daha asla’ unsuru, mağdurlar siyasi açıdan rahatsız edici bulunduğunda içi boş bir söyleme indirgenmiştir” dedi.
Kanat, memleketler arası tertibin çok kutuplu bir dünyayı yansıtacak halde reforme edilmesi gerektiğinin altını çizerek “Bir azınlığın dar çıkarları yerine insan haklarını, adaleti ve barışı temel almalıdır. Manalı bir ıslahat gerçekleştirilmediği takdirde bu sistem başarısız olmaya devam edecek ve en başta bayanlar ve çocuklar olmak üzere en savunmasız kısımlar en ağır bedeli ödemeyi sürdürecektir.” değerlendirmesini yaptı.
KRİZLERİN EN BÜYÜK MAĞDURLARI BAYANLAR VE ÇOCUKLAR
Krizlerin en ağır bedelini kimlerin ödediğine bakıldığında, global krizler nedeniyle yerinden edilenlerin yüzde 75’inden fazlasını bayanlar ve çocuklar oluşturduğunu hatırlatan Kanat, kriz ortamlarında bayanlara yönelik şiddetin global ortalamanın yaklaşık iki katına çıktığı bilgisini verdi.
Kanat, “Gazze’de bu durum en acımasız haliyle karşımıza çıkıyor. Bayanlar, temel sıhhat hizmetlerine erişemeden bombardıman altında doğum yapmak zorunda bırakılmıştır. Anneler, 20.000 çocuğu toprağa vermek zorunda kalmıştır. Gazze, dünyada en fazla ampüte çocuğun yaşadığı yer olarak trajik bir rekora sahiptir. Buna karşın kuşatma, açlık ve yerinden edilme şartları altında bayanlar, ailelerini hayatta tutmak için çaba vermeye devam etmektedir.” diye konuştu.
Krizlere verilen karşılığın tıpkı vakitte iç içe geçen eşitsizlikleri ve katmanlı ayrımcılığı da dikkate alması gerektiğinin altını çizen Kanat, “Çünkü tüm bayanlar krizleri tıpkı formda deneyimlemiyor. Din, etnik köken, göçmenlik durumu yahut engellilik üzere nedenlerle aslında ayrımcılığa maruz kalan bayanların üzerindeki yük çok daha ağır oluyor. Örneğin Avrupa’daki Müslüman bayanlar en dezavantajlı kümeler ortasında yer alıyor; zira hem bayan, hem etnik azınlık, hem de Müslüman kimlikleri nedeniyle katmanlı bir ayrımcılığa maruz kalıyorlar. Bunu Avrupa’nın Ukraynalı ve Suriyeli mültecilere yönelik utanç verici ölçüde eşitsiz yaklaşımında açıkça gördük. Hasebiyle siyasetler, farklı geçmişlerden gelen bayanların gereksinimlerine nazaran uyarlanmalıdır. Aksi halde krizlere verilen cevaplar, dışlanmayı tekrar üretmekten öteye geçemez.” diye konuştu.
Kanat, dünya genelinde ırkçılık ve hoşgörüsüzlüğün, bilhassa İslam aykırısı, Yahudi aykırısı ve göçmen tersi nefret söylemi ve nefret kabahatlerinin rekor düzeylere ulaştığını anımsatarak “Bu nedenle bu eğilimlere karşı çok daha güçlü ve koordineli bir global çaba yürütülmelidir. Toplum içinde yayılan insandışılaştırma, yalnızca toplumsal ahengi zedelemekle kalmaz; birebir vakitte öbür coğrafyalarda yaşanan acıların daha kolay mazur görülmesine ya da görmezden gelinmesine de yol açar.” dedi.
Batı’daki kimi meslektaşlarının, bayanların özgürleştirilmesi telaffuzunu savaşa ahlaki meşruiyet kazandıran bir kılıf olarak kullanmasının kabul edilemeyeceği tespitini yapan Kanat, “Bu söylemi Afganistan’da duyduk, Irak’ta duyduk ve artık İran bağlamında yine duyuyoruz. Halbuki savaş hiçbir vakit bayanları özgürleştirmemiş ve bombalar hiçbir vakit özgürlük getirmemiştir. Bölgemizdeki bayanları dış müdahaleyle kurtarılmayı bekleyen pasif mağdurlar olarak gören bu sömürgeci ve oryantalist zihniyeti birinci reddetmesi gerekenler bayan başkanlardır. İran’daki bayan hakları, kozmik insan hakları çabasının ayrılmaz bir modülüdür. Lakin bu çabanın asli sahibi, her şeyden evvel İranlı bayanların kendisidir. Bu gayret dayanışmayla ve insan hakları sistemleri yoluyla desteklenebilir; ancak asla savaşı yasallaştırmak için araçsallaştırılmamalıdır. Minab’daki kız okulunu amaç alan ve 160 kız çocuğunu katleden hücum, özgürlük telaffuzunun şiddeti legalleştirmek için kullanıldığında ne kadar ölümcül sonuçlar doğurabileceğini dehşet verici biçimde hatırlatmaktadır.” diye konuştu.
TÜRKİYE’NİN SURİYE SIKINTISINDAKİ ÇABALARI
Kanat, “Eğer ülkemizin global istikrarsızlıkla çabaya yaptığı katkıyı en açık biçimde ortaya koyan bir kriz varsa, o da İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana yaşanan en ağır insani felaketlerden biri olan Suriye krizidir. Çatışmanın birinci günlerinden itibaren Türkiye, şiddetin uzamasını önlemek için ağır diplomatik eforlar göstermiştir.” dedi.
Batı’nın büyük bir kısmının Suriye mülteci krizine hudut güvenliği ve iç siyasi telaşlar merceğinden baktığına dikkati çeken Kanat, “Sınırdan zorla geri gönderme hadiseleri kayıt altına alınmış, mülteciler güvenlik tehdidi olarak görülmüştür. Avrupa genelinde bu kriz, kaygıyı, kutuplaşmayı ve çok sağın yükselişini körüklemiştir. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde Türkiye farklı bir yol izlemiştir. Ülkemiz, milyonlarca mülteciyi kabul ederek siyasi, ekonomik ve toplumsal bir risk üstlenmiştir. Bu kolay bir karar değildi. Tanınan bir karar da değildi. Lakin insani olan karardı. Vicdan, adalet ve medeniyet sorumluluğuna dayanan bir karardı. Muhalefet partileri göçmenlerin yaşadığı acıları seçim çıkarları için araçsallaştırdığında dahi, Cumhurbaşkanı Erdoğan popülizmi değil insanlığı tercih etmiştir. Provokasyonlara teslim olmamış, unsurlu, vicdani ve insani bir duruş sergilemiştir.” Sözlerine yer verdi.
Kanat, Türkiye’nin, bayanlar ve kız çocuklarının korunmasını sağlayan, onların muhtaçlıklarını dikkate alan, toplumsal hayata entegre olmalarını destekleyen siyasetler aracılığıyla bayanları ve kız çocuklarını göç idaresinin merkezine yerleştirdiğini aktardı.
Türkiye’nin global krizleri yönetmek için attığı adımlara yönelik Kanat, “Türkiye, global krizlere diplomasi, arabuluculuk ve insani yardımı bir ortaya getiren bir modelle cevap veriyor. Pek çok aktörün güç kullanımına yöneldiği bir periyotta Türkiye, diplomasiyi canlı tutarak; Ermenistan-Azerbaycan, Somali-Etiyopya, Rusya-Ukrayna ve Pakistan ile Afganistan ortasındaki krizlerde arabulucu, kolaylaştırıcı ve köprü kurucu rol üstlenmiştir. Bu uğraşlar, bölgesel ve global barış ile güvenliğe kıymetli katkılar sağlamış; Türkiye’yi tansiyonları azaltabilen, diplomatik kanalları yine açabilen ve siyasi tahliller için alan yaratabilen bir istikrar ögesi haline getirmiştir.” değerlendirmesini yaptı.
“TÜRKİYE İNSANİ KRİZLERDE FAAL ROL OYNUYOR”
Kanat, global krizlerin idaresinde Türkiye’nin rolünün sorumluluk üstlenen, adaleti savunan ve barış için hareket eden bir aktör olduğunu belirterek şu cümleleri kurdu:
Sözlerime son vermeden evvel Türkiye’nin daha genel olarak global krizleri yönetmek için attığı adımlardan bahsetmek istiyorum. Türkiye, global krizlere diplomasi, arabuluculuk ve insani yardımı bir ortaya getiren bir modelle cevap veriyor. Pek çok aktörün güç kullanımına yöneldiği bir devirde Türkiye, diplomasiyi canlı tutarak; Ermenistan-Azerbaycan, Somali-Etiyopya, Rusya-Ukrayna ve Pakistan ile Afganistan ortasındaki krizlerde arabulucu, kolaylaştırıcı ve köprü kurucu rol üstlenmiştir. Bu uğraşlar, bölgesel ve global barış ile güvenliğe kıymetli katkılar sağlamış; Türkiye’yi tansiyonları azaltabilen, diplomatik kanalları tekrar açabilen ve siyasi tahliller için alan yaratabilen bir istikrar ögesi hâline getirmiştir.
Türkiye, Suriye ve Libya’da toprak bütünlüğünü, güvenlik bölümü ıslahatını, kurumsal toparlanmayı ve ulusal tekrar inşa süreçlerini desteklemektedir. Sudan ve Yemen’de iç bütünlüğün korunması ve parçalanmanın önlenmesi istikametinde efor göstermektedir. Somali’de ise uzlaşıyı destekleyerek, ayrıştırıcı dinamiklere karşı durmaktadır.
Türkiye ayrıyeten krizlere sadece istikrar perspektifiyle değil, adalet perspektifiyle de yaklaşmaktadır. Rohingya’dan Filistin’e kadar büyük insani krizlerde faal rol üstlenmiş ve insani yardım alanında dünyanın önde gelen ülkelerinden biri hâline gelmiştir. Ukrayna’da ise Karadeniz Tahıl Girişimi’ne aracılık etmiş ve uygulanmasını sağlamıştır. Bu değerli diplomatik muvaffakiyet, global besin güvenliği krizinin daha da derinleşmesini önlemeye katkı sağlamıştır.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın liderliğinde ve “Dünya beşten büyüktür” daveti doğrultusunda Türkiye, milletlerarası sistemin ıslahatını diplomasisinin temel ögelerinden biri hâline getirerek; memleketler arası hukukun, barışın ve hesap verebilirliğin daha adil, temsil gücü daha yüksek ve daha dengeli bir formda tesis edildiği bir nizam davetinde bulunmaktadır.
Türkiye’nin sürdürmeye devam ettiği rol şudur: Derinleşen krizler çağında sorumluluk üstlenen, adaleti savunan ve barış için hareket eden bir aktör olmak.
