Reuters, geçtiğimiz hafta, Libya’nın doğusunda Hafter güçlerinin denetimindeki El-Hadim üssüne ilişkin uydu imgelerini paylaşmış, burada farklı tip SİHA’lar konuşlu olduğunu göstermişti. Askeri uzmanların uydu manzaralardan yaptığı değerlendirmeye nazaran bunların kimileri yüksek olasılıkla Bayraktar-TB2’ydi. Bu haberi dikkat cazip kılan, Türkiye’nin geçmişte Libya’nın batısındaki hükümete SİHA sağlaması ve bu sayede Hafter’in ülkedeki ilerleyişini engellemesiydi. Libyalı ve Türk yetkililer, uydu manzaralarıyla ilgili Reuters’ın sorularına karşılık vermedi. Akabinde toplumsal medyada, tekrar El-Hadim üssünden olduğu teziyle, Bayraktar-TB2’lerin bulunduğu bir hangar imgesi paylaşıldı. Buna ait de bir açıklama gelmedi.
2019’DAKİ MUAHEDE HÂLÂ ONAYLANMADI
Türkiye, ülkenin doğusuna hakim Hafter güçleri ile bağlantılarını geçtiğimiz yıldan itibaren normalleştirdi. MİT Başkanı İbrahim Kalın, Libya Ulusal Ordusu’nun Kumandanı Halife Hafter ile Bingazi’de görüştü, Hafter’in oğlu Saddam Hafter, Ankara’da, Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler ile bir ortaya geldi. Türkiye bu temasları “Birleşik Libya hedefi” ile açıkladı. Lakin bu adımlara rağmen, Türkiye’nin Libya’nın batısıyla 2019’da imzaladığı deniz yetki alanlarını sonlandırma mutabakatı, doğudaki meclisçe hâlâ onaylanmadı. Libya üzerine çalışan Nebahat Tanrıverdi Yaşar da, “Ankara, Libya’nın doğusu ile güvenlik işbirliğini, Libya Temsilciler Meclisi’nin Trablus ile imzalanan 2019 deniz yetki alanları sonlandırma ve güvenlik mutabakatlarını onaylamasına bağlamıştı. Lakin bu süreç uzun vakittir ilerlemiyor. Siyasi bir ilerleme yoksa, Türk insansız hava araçlarının Libya’nın doğusunda bulunma mümkünlüğünün ne manaya gelebileceğini” sordu.
‘SİYASİ TIKANMA ALANDA AŞILMAYA ÇALIŞILIYOR OLABİLİR’
Cumhuriyet’e konuşan Yaşar, kendi sorusunu, “Öncelikle, Reuters’ın haberinde, uzmanlar, platformların Bayraktar TB2’ye benzediğini söylese de öbür modellere ilişkin olma ihtimalini de dışlamıyor. Ama şayet TB2 tezi gerçekse, evvelki şartlı işbirliğinin, yerini, fiili angajmana bıraktığını düşünmek mümkün. Bu çerçevede, doğu Libya ile fiili güvenlik temaslarının ortaya çıkması, şayet teyit edilirse, mevcut tıkanmayı alanda sonlu angajman üzerinden aşma arayışı olarak formüle edebileceğimiz üçüncü bir yolun test edildiğine işaret edebilir” halinde yanıtladı.
‘SALİH’İN ARALIK’TAKİ AÇIKLAMALARINI BAĞLAMA OTURTMAK ÖNEMLİ’
Libya Temsilciler Meclisi Başkanı Akile Salih, Türkiye ile Libya’nın doğusunun temaslarından sonra, geçtiğimiz aralık ayında, “Türkiye ile imzalanan muahede, Temsilciler Meclisi’nce onaylanmadı. Hasebiyle, bu mutabakat geçersizdir” formunda dikkat alımlı bir çıkış yapmıştı. O devir Türk basınında da öne çıkan bu haberle ilgili Yaşar, “Salih’in bu açıklamasını bağlama oturtmak değerli. 2025 yazında Yunanistan’ın Girit’in güneyinde başlattığı hidrokarbon faaliyetleri, Libya’nın hak tez ettiği alanlarla çakışınca tansiyon yükselmiş ve doğu Libya’dan birtakım aktörler, olağanda aralıklı durdukları 2019 Türkiye-Libya mutabakatına referans veren açıklamalar yapmışlardı. Salih’in açıklaması, bu açıklamaların yarattığı beklentileri dengeleme maksadı taşıyordu. Birebir açıklamada Salih, Yunanistan’ın Girit üzerinden çizdiği deniz yetki çizgisini da hukuka ters ve Libya kıyılarına çok yakın bulduğunu açıkça söz ederek, Libya’nın deniz yetkilerinin Türkiye, Yunanistan ve Mısır’ı kapsayan çok taraflı bir müzakereyle yine tanımlanması gerektiğini söylüyor” dedi.
‘SALİH’İN ÇERÇEVESİNDE TÜRKİYE-YUNANİSTAN-MISIR VAR’
Bugüne işaret eden Yaşar, “Libya tarafından yapılan açıklamalara baktığımızda, Doğu Libyalı aktörlerin 2019 deniz yetki mutabakatını olduğu üzere onaylamaktan fazla müzakere etmekten yana oldukları ve bu emelle da muahedeyi inceleyen bir teknik kurul kurduklarını görüyoruz. Müzakerelerin ilerlemesi hudutlu olsa da siyasi bedelini koruduğunu düşünüyorum” tabirlerini kullandı. “Bunun üç nedeni var” diyen Yaşar, “Birincisi, sadece sonuç değil, müzakere sürecinin kendisi de kıymetli. Görüşmeler, Doğu Libya ile olağanlaşma sürecinin ana modüllerinden biri olarak başlı başına siyasi bedel taşıyor. Birebir vakitte bu süreç, Doğu Akdeniz sorununda Ankara’nın durumunu gündemde tutan bir fonksiyon de görüyor. İkincisi, Salih’in çizdiği çerçeve, süreci, Türkiye, Yunanistan ve Mısır’ı içeren çok taraflı bir müzakereye bağlıyor, bu da kısa vadede bir onay beklentisini zayıflatıyor. Lakin bu durum sadece bir tıkanma değil, tıpkı vakitte sıkıntıyı bölgesel seviyede ele alınması gereken bir bahis olarak yine çerçeveliyor. Bu çerçeveleme Türkiye açısından direkt bir kazanım üretmese de, konumunu dışlayan bir yer de yaratmaktan çok, Ankara’yı bu çok taraflı müzakerenin doğal taraflarından biri olarak tutuyor. Üçüncüsü, bu tablo Türkiye’nin ‘anlaşma onayı karşılığında güvenlik işbirliği’ modelinin sonlarını gösterse de Türkiye ile işbirliğinin, bilhassa güvenlik alanında alakaların avantajlarını ortadan kaldırmış değil, sadece uygulanma şartlarını zorlaştırıyor. Bu nedenle, problem, tarafların bu kısıtları nasıl aşmaya çalıştığını izlemek” değerlendirmesini yaptı.
