Asena Yatağan – İsrail’de yayın yapan Haaretz gazetesinde, Hayfa Üniversitesi Orta Doğu ve İslam Araştırmaları Bölümü’nden Elad Giladi’nin “İran Savaşı yeni bir bölgesel nizam yaratabilir, daha az ABD, daha çok Türkiye” başlıklı tahlili yayımlandı. Yazıda Körfez ülkelerinin güvenlik ve ittifak arayışlarını yine şekillendirme uğraşında olduğunun altı çizilerek, “Türkiye bu niyetin geliştirilmesinde kilit bir rol oynuyor üzere görünüyor” sözlerine yer verildi.
Dörtlü tepe örneği
Türkiye’nin son devirde Suudi Arabistan, Mısır ve Birleşik Arap Emirlikleri ile alakalarını stratejik bir boyuta evirdiği vurgulanan yazıda, Türkiye, Suudi Arabistan, Mısır ve Pakistan dışişleri bakanları ortasındaki dörtlü tepenin bu yeni arayışın en somut örneği olduğu ifade edildi. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın dile getirdiği “Bölge ülkeleri kendi problemlerini çözmezse dış güçler kendi çıkarlarını dayatır” yaklaşımının, Riyad ve başka Körfez başşehirlerinde karşılık bulduğuna işaret edilen yazıda, Türkiye’nin gelişmiş savunma sanayiinin Körfez ülkeleri için ABD’ye alternatif bir “güvenlik çeşitlendirmesi” sunduğuna dikkat çekildi.
İsrail dışarıda
Savaşın Türkiye’nin tesirini arttıracak bir dönüm noktası olduğu belirtilen yazıda, “Savaşın sadece İsrail ile İran ortasındaki caydırıcılık istikrarıyla değil, birebir vakitte Körfez ülkelerinin ABD’ye olan güvenlik bağımlılıklarını ihtiyatlı ve kademeli bir formda sonlandırarak, içeriden inşa edilen bir bölgesel tertibin imkânlarını aramaya başladığı an olarak hatırlanması muhtemeldir” denildi.
Körfez ülkelerinin İran’a ait İsrail’le misal tasalar taşıdığı ancak Tel Aviv ile aynı blokta görünmekten kaçındıkları belirtildi. Bu durumun Türkiye’nin merkezinde olduğu yeni bölgesel yapıda İsrail’in “dışarıda kalmasına” neden olabileceği yorumuna yer verildi. Uzmanlar, Türkiye’nin rolünü Milliyet’e kıymetlendirdi.
‘Bölgenin hakimi konumuna geçecek’
Emekli Büyükelçi Uluç Özülker: ABD, Türkiye’yi her geçen gün askeri açıdan olsun, silahlı kuvvetler olsun ve pek çok taraftan ileriye gitmekte olan bir ülke olarak, kendisine düşman ya da önlem alınması gereken bir ülke olarak değil; birlikte hareket edilmesi halinde bölgenin istikrarına önemli katkı sağlayacak bir müttefik olarak pahalandırıyor.
Bir değişim olacak
Orta Doğu’da bir değişim olacak. Büyük bir ihtimalle Netanyahu da sarfiyat. Bu süreç içinde İsrail’in ABD ile ilgilerinde de yeni bir atak yapılacağını beklemek lazım. Orta Doğu’da, ABD’nin de bir noktada geri adım atmasıyla sürecin öbür bir boyut kazanacağını kabul etmek lazım. Gazetedeki haberin bu iki sıkıntıyı kapsadığını düşünüyorum. Birincisi; ABD, yakın gelecekte Türkiye’yi bölgenin hâkimi ve tıpkı vakitte dürüst ve yapan siyasetleriyle kıymetli bir iş birlikçi olarak kabul ettiğini ortaya koyuyor. Bunun ötesinde ise Orta Doğu’yu yeni bir boyutla görmek gerekiyor. Tam manasıyla bir sonuca varılamasa bile sürecin devam edeceği; buna karşılık bölgenin hâkimi duruma geçecek olan ülkenin Türkiye olacağı fikrinden de geri adım atılmadığını ortaya koyan bir yaklaşım olduğunu düşünüyorum.
‘Barış için rol oynayacak’
Özel Kuvvetler Komutanlığı’nın kurucularından Emekli Albay Mithat Işık: Türkiye’nin en büyük avantajı coğrafik pozisyonu. Bu pozisyonla ilgili olarak da gerek Orta Doğu ülkeleriyle, gerek Balkanlar’la, gerek Kafkaslar’la, gerekse Afrika’yla olan bağlantılarımıza baktığımız vakit Türkiye’nin bu ülkelerin külliyen güzel alakalar içerisinde olduğunu görüyoruz. İkincisi, Türkiye gerek Rusya-Ukrayna Savaşı’nda gerekse İran-Amerika-İsrail çizgisinde devam eden tansiyonlarda ve Afrika’daki birçok uyuşmazlık konusunda arabuluculuk yapıyor. Türkiye’nin sahiden tesirli ve tarafsız bir siyaset izlediğini görüyoruz. Türkiye’nin hem komşularıyla âlâ alakaları hem dünyadaki barışı muhafaza tarafındaki gayretleri hem de güçlü ordusuyla gelecekte bu siyasetleri devam ettirdiği takdirde hem Orta Doğu’da hem Kafkaslar’da hem Balkanlar’da barışın sağlanmasında değerli bir rol üstleneceğini söyleyebiliriz.
‘İsrail ve Amerika güç kaybediyor’
Dumlupınar Üniversitesi Milletlerarası İlgiler Kısmı Lideri Prof. Hüsamettin İnaç: Bölgede artık İsrail ve Amerika ittifakı önemli bir güç kaybı içerisine girdi. Savaşın geldiği noktada inisiyatif İran’ın eline geçmiş görülüyor. Bu da alışılmış ki önemli bir boşluk doğuruyor. Ve bu boşluğu Türkiye’nin doldurması epeyce mümkün. Bu savaş bittiği andan itibaren Amerika ve İsrail önemli bir itibar kaybına uğrayacak.
Büyük bir ittifak
Türkiye’nin büyük bir ittifak kurabileceğini ve bunun potansiyelini hazırladığını görüyoruz. Körfez ülkelerinin de önemli manada akıllandığını ya da aklının başına geldiğini görmemiz lazım. Körfez ülkeleri şimdiye kadar daima petro-dolar üzerinden, 1970’lerde hatta 1940’lara dayanan bir düzeyde kurulan ittifakın artık kendilerini koruyamayacağını ve Amerika’nın bölgeden çekilme ihtimalinin bulunduğunu ve İsrail’in de bundan sonra bu ittifakı bir manada toparlayacak gücünün olmadığını gördüler. Bölgedeki ülkenin önünde iki tercih var. Ya İsrail’in Abraham Mutabakatlarına dayanan yani “eski tas eski hamam” yapıyı sürdürecek bir mimari oluşturmak ya da Türkiye’nin liderliğinde NATO gibisi bölgesel bir savunma paktı oluşturmak. Ben ikinciye doğru bir gidiş görüyorum.
