Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 7-8 Temmuz’da Ankara’da düzenlenecek NATO Doruğu’na ait, “Belki NATO tarihinin en değerli lakin en kıymetli zirvesi olacak.” dedi.
AAtölye’de Anadolu Ajansı (AA) Editör Masası’na konuk olan Fidan, gündeme ait soruları yanıtladı, değerlendirmelerde bulundu.
Fidan, temmuzda Ankara’da düzenlenecek NATO Tepesi ve İttifak’a yönelik ABD’nin dahil olduğu tartışmalara değinerek, transatlantik güvenlik mimarisinin son bir yıldır epey büyük bir test altında olduğunu ve tansiyon alanına tabi tutulduğunu söyledi.
Bazı NATO ülkelerinin kendi savunma endüstrilerini geliştirmeye ve ABD’ye savunma için bütçe göndermemeye yönelik sözlerinin olduğuna dikkati çeken Fidan, Grönland konusunun gündemden düştüğünü fakat her an tekrar gündeme gelebileceğini lisana getirdi.
Fidan, uzun yıllardır güvenliği sağlama konusunda birlikte olan ortakların apansızın birbirleri için güvensizlik kaynağı teşkil edebileceğinin görüldüğünü belirterek, ABD’nin Lider Donald Trump’tan evvelki periyotta de Avrupa’yı kendi güvenliğiyle ilgili adımları gereğince atmamaları nedeniyle eleştirdiğini ve bunun Trump periyodunda arttığını anlattı.
“En büyük transatlantik kırılma Ukrayna’ydı”
En büyük transatlantik kırılmanın Ukrayna’da yaşandığına dikkati çeken Fidan, Avrupalı devletler ile ABD ortasındaki en büyük inanç buhranı ve krizinin bu ülkede ortaya çıktığını söyledi.
Fidan, eski ABD Başkanı Joe Biden döneminde, Rusya-Ukrayna Savaşı’nda Avrupa ile kurulan ittifak sisteminde, ABD’nin öncülüğünü ve uyumunu yaparak başka ülkeleri ardına aldığını söz ederek, “Trump dedi ki: ‘Ben çekiliyorum oyundan, burada bir ateşkes görmek istiyorum. Artık ben Ukrayna’yı parasız desteklemeyeceğim. Benden silah almak istiyorsa alsın, kim parasını veriyorsa versin lakin ben para, silah vermeyeceğim bedava’. İstihbaratı parantez içinde tuttular, o veriliyor. Vakit zaman onu da kesmekle tehdit ettiler.” diye konuştu.
Bunun büyük bir kırılma olduğunu vurgulayan Fidan, sonrasında Grönland ve İran sorunlarının ortaya çıktığını lisana getirdi.
Fidan, ABD’nin İran’a karşı kullanmak istediği üslerin bulunduğunu fakat Avrupalı devletlerin bu savaşın modülü olmak istemediklerini hatta “Yaptığınız savaş yanlış.” dediklerini anlattı.
“Diğerleri, ABD’nin olmadığı bir Avrupa güvenliğine hazır olmaları gerektiğini anladı”
Buna karşılık Trump’ın NATO’yla ilgili fikirlerinde aslında pratikte “haklı olduğunu” düşünmeye başladığını kaydeden Fidan, “Diğer ülkeler de artık diyorlar ki: ‘Bizim aslında Amerika’nın olmadığı bir Avrupa güvenliğine hazır olmamız gerekiyor.'” biçiminde konuştu.
Fidan, bunun Avrupa ülkeleriyle en çok konuşulan bahislerin başında geldiğini, Türkiye ile görüşmelerde de strateji oluşturma konusunda ne cins bir perspektif ve görüş olduğuna yönelik arayış içinde olduklarını söyledi.
Bu mevzunun çok dikkatli biçimde ilerletilmesi gerektiğini vurgulayan Fidan, Avrupa Birliği’nin (AB) de bu mevzuyu gerektiği üzere ve gerektiği platformlarda tartışamadığını dile getirdi.
Fidan, “Avrupa Birliği tek başına mı yapacak, İngiltere, Türkiye, Norveç üzere ülkelerin de bulunduğu öteki Avrupa ülkelerini de işin içine alan bir perspektife mi götürecek? Biz, buralara aslında strateji, kavram ve senaryo üretmede çok büyük dayanaklar veriyoruz. Yalnızca Türkiye’nin gördüğü, bildiği, birtakım hususlarda Türkiye’nin teklif edebileceği konular var. Burada aslında hiç de mütevazı olmaya gerek yok. Hakikaten ön açıcı stratejik tekliflerimiz var lakin öbür taraftan bunun bir basamak içerisinde olması gerekiyor.” sözlerini kullandı.
“Trump’ın Ankara Tepesi’ne gelmesini bekliyoruz”
Temmuzda düzenlenecek Ankara Doruğu’nda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın davetlisi olarak Trump’ın geleceğini düşündüklerini kaydeden Fidan, “O da Cumhurbaşkanımıza olan ferdî hürmetinden dolayıdır.” dedi.
Fidan, Trump’ın NATO Doruğu’na katılma konusunda isteksiz olduğu savına ait soru üzerine, “Evet, o denli anlıyoruz.” formunda cevap verdi.
NATO ülkelerinin, ABD ile alakaların bir sistematiğe bağlanması konusunda Ankara Tepesi’ni fırsata çevirmeleri gerektiğine dikkati çeken Fidan, Amerika’nın NATO’nun birtakım sistemlerinden çekilmesi kelam hususuysa bu sürecin kademeli plan ve program çerçevesinde yürütülmesi gerektiğini, böylelikle rastgele bir boşluk oluşmasının önlenebileceğini vurguladı.
Fidan, NATO içerisinde bu sorunların aşılıp aşılamayacağının en hayati soru olduğuna işaret ederek, bu konunun stratejik boşluk alanı oluşturduğunu söyledi.
Birçok ülkenin son bir yıldır bunu konjonktürel görme eğiliminde olduğunu, tartışmayı bile kabul etmediğini ve yok saydığını kaydeden Fidan, “Beklentileri daima o tarafta oldu. Burada ‘Seçimle gelen bir iktidar var, bu iktidarın siyaseti. Bu iktidar gittikten sonra yeni gelen iktidar diğer bir şey söyler’ algısı var lakin giderek, somut olaylara da bakarak gördüler ki aslında bu konjonktürel olmayabilir.” değerlendirmesinde bulundu.
Fidan, konjonktürel ve kalıcı senaryolara nazaran iki cins hazırlık yapılmasına odaklanıldığını belirterek, AB’nin savunma endüstrisi altyapısını geliştirmeye, yeni programlar ve bütçeler üretmeye başladığını ve yeni ittifak arayışları içinde olduğunu lisana getirdi.
“ABD’nin NATO’da taahhütlerini devam ettirip ettirmeyeceği önemli”
ABD’nin NATO ile bağlantısında aralık açmasının da kademeli olarak ilerlediğine işaret eden Fidan, şunları kaydetti:
“Avrupa’dan yeteneklerini çekmesi bir bahis fakat NATO’da var olan taahhütleri devam ettirmesi öteki bir mevzu. Artık NATO’da var olan taahhütleri devam ettirdiği vakit aslında bu, Avrupalılar için ülkü bir senaryo. Hem kendileri kendi savunma endüstrilerini geliştirecekler muhakkak bir mühlet içerisinde lakin hücuma uğradıkları vakit da beşinci unsur gereği Amerika gelip yardımcı olacak. Bu, değerli bir şey. Bu şekil bir bahis mu yoksa bunun da olmadığı bir dünya mı? Bunların da kendi ortalarında farklı senaryoları var.”
“Ankara Tepesi, tahminen NATO tarihinin en kıymetli tepesi olacak”
Fidan, Ankara Tepesi’nin bütün bunların daha yapısal formda tartışılacağı bir yer olacağını vurgulayarak, “Belki NATO tarihinin en kıymetli lakin en değerli doruğu olacak.” dedi.
Bakan Fidan, NATO Tepesi’ne çok önemli hazırlandıklarını, Genel Sekreter Mark Rutte ile de yakın işbirliği içinde olduklarını belirtti.
Türkiye’nin NATO içerisinde ortaya koyduğu kapasitelerin her ülke tarafından karşılanamayacağına dikkati çeken Fidan, bu noktada Türkiye’nin hoş yeteneklerinin olduğunu söyledi.
Fidan, NATO’nun da kendi kurguladığı öncelikler ortasında aşikâr yeteneklerin geliştirilmesinin bulunduğunu ve bu yetenekler bulunduğu sürece NATO’nun işlev sahibi olabileceğini vurguladı.
Bu yeteneklerin birçoklarını uzun müddet ABD’nin sağladığına dikkati çeken Fidan, ABD’nin bulunmayacağı bir yerde bunun nasıl olacağının sorgulandığına işaret etti.
“Türkiye, Avrupa güvenliğinde de önemli rol almalı”
Fidan, ülkesinin mevzuya yaklaşımına ait, Türkiye’nin hudutlarında, Orta Doğu, Kafkasya ve Balkanlar bölgelerinde güvensizlik yaşandığında kalıcı nizam arayışında olduğunu belirterek, şunları kaydetti:
“Tıpkı Orta Doğu, Kafkaslar, Karadeniz ve Akdeniz güvenliğinde olduğu üzere Avrupa güvenliğinde de zira bizim oraya da ilişkin olan çok büyük bir stratejik havzamız var. Avrupa güvenliğinin ne olacağı problemi bizim için değerli. Avrupa güvenliği, NATO şemsiyesi altında bugüne kadar daima formüle edile gelmiştir. Türkiye, o noktada rol oynamıştır ancak bundan sonra şayet Avrupa Birliği’yle bir arada daha yüksek bir artan oranda rol alınacaksa yahut Amerika’nın daha az, Avrupa ülkelerinin daha fazla faal olduğu bir yer olacaksa Türkiye, burada ana aktör olarak hem görüş oluşturmada hem sistem kurmada hem de pratikte çok önemli rol almak durumunda zira bizim stratejik havzamız.”
Türkiye’nin kurulacak her sistemde ya eşit aktör ya da öncü rol oynayan durumda bulunduğuna dikkati çeken Fidan, bunun Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın uzun yıllardır geliştirdiği stratejik liderlikle ve istikrarla mümkün olduğunu lisana getirdi.
Fidan, Türkiye’nin Orta Doğu’ya, kuzeydoğuda Kafkaslar’a, Karadeniz, Ege Denizi ve Avrupa güvenliğine ait tekliflerinin olduğunu belirterek, yürüyen birçok hususta istikrarlaştırıcı rollerinin bulunduğunu, bunun değerli bir etap olduğunu ve bu çerçevede Avrupa güvenliğinin de ehemmiyet arz ettiğini söyledi.
Gazze Barış Planı
ABD/İsrail-İran Savaşı’nın en sıcak noktasında bile Gazze’yi gündemde tutmaya devam ettiklerine dikkati çeken Fidan, Gazze Barış Planı hayata geçtiğinde diplomaside seferberlik başlattıklarını, körfezdeki birçok dost ülkeyle işbirliği alanı içinde birlikte hareket ettiklerini lisana getirdi.
Fidan, “Maalesef savaşın yayılma hali onları da ateş altına aldığı için bu Gazze sıkıntısında şu anda İsrail’in yaptığı fırsatçılığa daima birlikte direnecek cepheyi biraz zayıflattı. Münasebetiyle Türkiye olarak orada elimizden geleni yaptık.” dedi.
Gazze Barış Planı’nda ikinci evreye geçme tartışmalarının devam ettiğini belirten Fidan, Kahire’de süren iki cins görüşmelerin olduğunu söyledi.
Kahire’de bu bahiste bir büyükelçinin ve Ulusal İstihbarat Teşkilatından (MİT) çalışanın de bulunduğu karma heyet olarak yer aldıklarını anlatan Fidan, Mısır, Türkiye ve Barış Kurulu temsilcilerinin bölgede olduğunu, müzakereleri yürüttüğünü kaydetti.
Fidan, Gazze Barış Planı’nın İsrail tarafında birinci kademede tamamlanmamış konuların bulunduğuna dikkati çekti.
“Burada meselelerimiz var. Bu meseleler tamamlanmadan ikinci basamağa geçilmesi, geçilse de Hamas’tan direkt ‘Ya sen şunu yap’ denmesi aslında çok istikrarlı bir yaklaşım değil. Artık bu dengesizliği gidermeye çalışıyoruz.” sözlerini kullanan Fidan, Kahire’de çalışmaların devam ettiğini söyledi.
Fidan, alandaki datalara bakıldığında İsrail’in temel hedefinden vazgeçmediğini gördüklerini vurguladı.
“Bizim en başta söylediğimiz, Gazze’nin insansızlaştırılmasıyla ilgili İsrail’in geri plandaki zihni orada duruyor Netanyahu’nun. Buna karşılık memleketler arası toplumun buna gösterdiği direnç, işte şu anda ortaya konan barış planıyla ataklar, elimizdeki bir uygulama aracı. Bu, tek başına burada kâfi olabilir mi? Umarız olur fakat olmamasına nazaran hazırlık yapmak gerekiyor.” diyen Fidan, öteki milletlerarası ve bölgesel aktörlerle bu hususta çok önemli çalışma içinde olunması gerektiğini lisana getirdi.
“İsrail, tek başına bir güç üreten yapı değil”
Bölgedeki “İsrail anomalisinin nasıl biteceğinin” sorulması üzerine Fidan, “İsrail’in olağanlaşması için Amerika’nın İsrail siyasetinin olağanlaşması gerekiyor. İsrail, tek başına bir güç üreten yapı değil. (İsrail) Amerika’nın hakikaten tarih boyunca inşa edilmiş bir ulus devlet kapasitesini ardına almış bir yapı.” dedi.
Fidan, “Amerika’nın siyaset sistemini hacklemeyi başarmış bir zihin var burada, siyonizm üzerinden. Bu, Amerika’da da bu çok tartışılan bir mevzu. Baktığınız vakit matematik olarak Amerika’nın menfaatine yarayan hiçbir şey yok, bölgede yaptıkları lakin İsrail’in menfaatine yarıyor. Pekala Amerika bunu niçin yapar? Rasyonel bir davranış modeli değil. Siyasete tesir ettiğiniz vakit yapar yani siyasete de tesir etmenin yolları var biliyorsunuz. Bilhassa senatörlerin, Temsilciler Meclisi üyelerinin seçiminde bulunmasında, onlara network sağlanmasında, maddi olarak desteklenmesinde, çok kurumlu, katmanlı sistemler var, bunların oluşturulmasında.” değerlendirmesinde bulundu.
“Amerika değiştiğinde mi İsrail değişir?” sorusuna Fidan, “Tabii.” cevabını verdi.
“Amerika’nın nasıl değişeceğini ve soykırımı destekleyen bir ülke olma durumundan nasıl uzaklaşacağı” sorusu üzerine de Fidan, bunun ABD’de en fazla tartışılan bahis olduğunu söyledi.
Fidan, Gazze’de saf insanların ve çocukların soykırıma uğramasının tahminen yakın vakitte zaferi mümkün kılmayacağını lakin bunun büyük fay sınırlarına ve değişimlere yol açacağını bu süreçte daima lisana getirdiklerini hatırlatarak, “Çünkü bu, sahiden bir metafizik gerçeklik. Şu anda bunun dünyada yol açtığı değişiklikleri görüyoruz.” sözlerini kullandı.
Başta ABD olmak üzere birçok ülkede ağır tartışmaların yapıldığına ve bu tartışmaların kamuoyu nezdinde oluşturduğu farklı fikirlere dikkati çeken Fidan, şöyle devam etti:
“Hatırlarsanız geçenlerde (İsrail Başbakanı Binyamin) Netanyahu, şöyle bir şey demek zorunda kaldı. Burada dedi ‘Fikirler bizim aleyhimize değişiyor. Bizim enformasyon savaşını kazanmamız lazım. TikTok’u satın almamız lazım.’ Gittiler, Amerikan TikTok’unu aldılar biliyorsunuz. Ondan sonra ‘Twitter’la konuşmamız lazım. Onu yapmamız lazım, bunu yapmamız lazım.’ Artık ismini vermeyeyim zira burada öteki bir polemik konusu olur. Artık dün gördüm, tekrar çok büyük Yahudi bir iş adamına birçok şeyi satın aldırıyorlar Amerika’da. Büyük proje var. Bütün bunların ardında yatan şey, zihinleri yönlendirme. Amerikan kamuoyunun zihnini muhakkak bir perspektifte tutup daha sonra Amerikan iktisadını ve silahlı gücünü İsrail’in hizmetine Orta Doğu’da kullanmaya devam etmek. Bütün bir proje bu.”
“İsrail’le çaba ettiğiniz vakit karşınızda Amerika oluyor”
Bakan Fidan, “Dolayısıyla İsrail’le gayret ettiğiniz vakit, siz hiçbir vakit İsrail’le çaba etmiyorsunuz. Karşınızda Amerika oluyor her vakit için. Amerikan sistemi, farkında olarak yahut olmayarak buna şartlandırılmış durumda. Sistem, bu vesayetten kurtulacak mı, kurtulmayacak mı? Sistem, kendi içinde bunun hengamesini veriyor.” görüşünü paylaştı.
“İsrail, ABD için yük olma noktasında ABD’lileri artık rahatsız etme düzeyine geldi mi?” sorusu üzerine Fidan, bunun siyaseti çok önemli formda rahatsız ettiğini söyledi.
Fidan, bunun geçmişte olduğu üzere savaş müddetince bir mühlet tartışılabileceğini lakin siyasetin oluşumunda dinamikteki ana yapılar kırılmadığı ve vesayeti ortadan kaldırıcı önlem geliştirilmediği sürece, halkta oluşan bu şuurun yerini vakitle diğer problemlerin oluşturacağı mevzulara bırakacağını tabir etti.
Bakan Fidan, “Bu siyasal yapı bu formda devam ettiği sürece diğer bir kriz anında Amerikan gücünün kullanılmasına gereksinim olduğu vakit tekrar kullanılır zira burada olması gereken şu: Yani halkta oluşan bu şuurun gerek solda gerek sağda bu vesayeti kırıcı bir yapısal aksiyona dönüşmesi. Bu, çok uzun yıllarda oluşturulmuş bir vesayet, tekrar sökülüp atılması da bir vakit alacak.” değerlendirmesinde bulundu.
ABD’de vesayetin kırılmasının, evvel tarifinin güzel yapılmasıyla ve bu türlü bir sorunun temel siyasi aktörler tarafından da kabul edilmesiyle ortaya çıkacağını kaydeden Fidan, “Bu ortaya çıktıktan sonra artık buna yönelik önlemler gelişecek. Şu anda bunun bir sorun olduğu problemi çok dillendiriliyor lakin kabulü konusunda birebir genellemeyi yapabilir miyiz? Onu ayrıyeten ölçmek lazım.” tabirlerini kullandı.
5. Antalya Diplomasi Forumu
Fidan, Antalya Diplomasi Forumu (ADF) kapsamında taraf oluşturmayı değil bütün aktörleri bir ortaya getirmeyi hedeflediklerini belirterek, “Türkiye’nin çekim merkezinde, alanında bulunan aktörlerin, Afrika’dan, Orta Asya’dan, Türk dünyasından, Balkanlar’dan, Avrupa’dan, bütün aktörlerin gelip bir muhasebe yaptığı, bölgenin problemlerine bölgenin yanıtlarını aradığı bir platform olmasını hedefliyoruz.” dedi.
Dünyadaki öteki misal platformlarda “Avrupa odaklı” sorun tanımlamasının yapıldığına değinen Fidan, ADF’de “Batı’ya bakan alanların” bulunduğunu ancak Batılı meseleleri tartışmak yerine bölgenin meselelerini da ele aldıklarını anlattı.
Fidan, belirli aktörleri ADF’de bir ortaya getirebileceklerini, her sene daha aktif hale gelen ADF’nin bu yıl çok enteresan olaylara mesken sahipliği yapabileceğini belirtti.
Eski Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun ADF için çok emek harcadığını ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın sahip çıktığı bu forumda liderlik gösterdiğini söyleyen Fidan, 5. ADF’nin bütün ortaklarla global muhasebe yapacakları bir platforma dönüştüğünü vurguladı.
Fidan, ADF’ye dünyadan gösterilen ilginin her sene arttığının altını çizdi.
“Bugüne kadar nasıl Cumhurbaşkanımızın liderliğinde itimatla geldiysek bundan sonra da inşallah devam edeceğiz”
“Bu ateş çemberinin içerisinde bugüne kadar nasıl Cumhurbaşkanımızın liderliğinde itimatla geldiysek bundan sonra da inşallah devam edeceğiz.” diyen Fidan, bunun yalnızca dilemekle olmadığını, tıpkı vakitte emek verilmesi gerektiğini belirtti.
Fidan, savunma endüstrisi ve diplomasinin yanı sıra teknoloji, güç ve ticaret alanındaki atılımların bütünlük içinde çalışmasının ve devlet aklının bunları yönetmesinin değerinin altını çizerek, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın uzun erimli liderliğinin en büyük katkılarından stratejik devlet aklının, Türkiye’nin en büyük rekabet alanı olduğunu kelamlarına ekledi.
(Bitti)
