LeadWorld İş ve İktisat Forumu’nda konuşan İş Bankası Genel Müdürü Hakan Aran, enflasyonla uğraş programına ait kritik açıklamalarda bulundu. İktisat Gazetesi Genel Koordinatörü Vahap Munyar’ın sorularını yanıtlayan Ortan, çok sıra dışı ve fevkalâde bir devirden geçildiğini söylerken, bu vakte kadar süregelen global, siyasi ve finansal sistemin artık gerçek işlemediğini belirtti. Tarafların, ülkelerin ve aktörler kendilerine biçilen rollerden, bugüne kadar alıp verdikleri ticaretten çok mutlu olmadığına dikkat çeken Ortan, “O yüzden bu süreci tekrar bir paylaşım sistemi ve herkesin yine farklı bir rol alma uğraşı diye yorumlamak lazım” dedi.
Türk iş dünyasının Türkiye’nin içinde bulunduğu şartlara odaklanması gerektiğine değinen Ortan, Türkiye’nin 4’üncü yılına giren bir enflasyonla gayret programı uyguladığını hatırlatarak, “Bu program başladığı vakit yüzde 85 olan bir enflasyonumuz vardı; Merkez Bankası’nın rezervleri -60 milyar dolara inmişti ve yüzde 8,5 TL faiz oranı vardı. Yani bu program bu kaidelerde başladı. Artık bu programın içerisinde bugüne kadar geldiğimiz noktada yüzde 85 olan enflasyonu yüzde 30’a kadar indirebilmiş olduk ve -60 milyar dolarlarda olan Merkez Bankası’nın rezervini de şu anda 160 milyar dolarlara çıkarmış olduk” tabirlerini kullandı.
Aran konuşmasında şunları kaydetti:
“PROGRAMIN KAYBEDENİ GERÇEK BÖLÜM VE BANKALAR”
“Bu program KOBİ’lere, sanayiciye, iş insanına düzgün gelen bir program değil. Bu program aslında devletin kasasını tekrar doldurmaya ve iktisatta bozulan istikrarları yerine getirmeye odaklı bir program” diyen Ortan, “Bu programın kaybedenleri de gerçek bölüm ve bankalar. Ancak bu kaybı niçin göze alıyoruz? Enflasyon aslında bütün kötülüklerin anası ve bunun düşürülmesi konusunda da ulusal bir mutabakat olduğu için hepimiz buna katlanıyoruz. Enflasyon nedeniyle bugün işçi-işveren sıkıntıları yaşıyoruz. Enflasyon nedeniyle bugün mesken sahibi-kiracı sorunu yaşıyoruz. Enflasyon nedeniyle bugün çalışan-emekli sorunu yaşıyoruz. (Katılım finansmanı sistemi) Enflasyon nedeniyle bugün mesken almanın yanında bir de otomobil alma konusu da hayal olup ortak finansmana mevzu oldu. Yani Türkiye’de otomobil almak o kadar da uzak bir mevzu değildi. Artık iştirak sistemine giriyor vatandaşlarımız ve burada ortaklaşa bir otomobil almaya çalışıyor. Benim birinci iş hayatına girdiğim 90’lı yıllarda otomobil fiyatları çok artardı. Enflasyon çok yüksekti. Biz 4-5 arkadaş bir ortaya gelip, kendi ortamızda para biriktirip kurayla sırayla otomobil alırdık. O devirleri çağrıştırıyor”
“KÜLTÜREL YARA SARMA PERİYODUNA GEREKSİNİM VAR”
O günlere tekrar geri gelmemek gerektiğine işaret eden Ortan, son günlerde okullarda yaşanan ve tüm ülkeyi yasa boğan olayların da yüksek enflasyonla irtibatına dikkat çekerek, şöyle devam etti: “Dün yaşadığımız o şanssız olay da tüm dünyada tahminen görmeye vakit zaman alışık olduğumuz, lakin Türkiye’de görmek şöyle olsun, duyduğumuz vakit bile bu bize olmaz dediğimiz şeylerdi. Fakat işte yüksek enflasyonun aslında yarattığı ömür dengesizlikleri ve bu sıradaki kültürel kopmalar, pek çok alandaki maalesef süratli bozulmalar, bizim hayretler içinde izlediğimiz şeylerin bizde de yaşanır hale getirdi. O yüzden ne yapıp edip enflasyonun tek haneli düzeylere inmesi ve bozulan dengelerin tekrar sağlanması ve bu noktada da tekrar kültürel bir yara sarma devrine muhtaçlık var.”
“KOBİ’LER EN BÜYÜK DARBEYİ VADELİ SATIŞTAN YİYECEKLER”
Bu kurallar altında KOBİ’lerin yapabileceği şeylerin sonlu olduğunu aktaran Ortan, “KOBİ’ler bu ortam içerisinde kesinlikle Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın izlediği ve değiştirdiği teşvik sistemini yakından takip etmeli. ‘Kendi ürettiğim alan gözden düşen bir alan mı? Yoksa teşvik edilen bir alan mı’ konusuna bakmalı. Şayet gözden düşen bir alanda üretimdeyse günü yönetmeye, fazla gelecekle ilgili kendi işiyle ilgili plan yapmadan yalnızca yıl sonunu, gün sonunu, ay sonunu getirmeye odaklanmalı. Fakat gelecekte devam edecek olan ve teşvik edilen bir alandaysa da bunu ikili yapmalı. Yani bir taraftan yılı yönetmeli lakin öteki taraftan da kendisini o geleceği hazırlayacak olan adımları da düşünmeli, yatırımı da yapmalı” değerlendirmesinde bulundu. Firmaları borç-alacak münasebeti konusunda da uyaran Ortan, “Bu konjonktürde KOBİ’ler en büyük darbeyi vadeli mal verdiği müşterilerinden yiyecekler. Bu konjonktürde önümüzdeki 6 ayda, bir KOBİ’nin bugüne kadar vadeli olarak 3 tane veriyorsam, bir adedinde tahminen sorun oluyordu diyorsa; bunun 2’ye çıkacağını düşünmesi lazım. O yüzden kendini buna nazaran ayarlaması lazım. İkincisi, bankadan alacağı krediyi çok yerinde ve vaktinde bu ödeme aksaklığı olduğu vakit kendisini güç duruma düşürmeyecek biçimde yanlışsız yerinde kullanmalı. ‘Zaten ben müşterilerime veriyorum, onları alacağım, yanında da banka kredisini kullandım, onu da ödeyeceğim’ diye bunları bir ortaya getirirse, müşteriden darbe yediğinde bu sefer onu telafi edecek yeri kalmaz. O nedenle kesinlikle banka kredilerini bu devirde gereksinim olduğunda ve zarurî hale geldiğinde son noktada kullanmayı düşünmeleri gerekiyor” formunda konuştu.
“KONJONKTÜR PROGRAMI YÜRÜTMEYE İMKÂN VERMİYOR”
“Sadece yıl sonunu getirip, bu iktisat programından çıkmamız ve yeni bir iktisat programına geçmemiz dışında nefes alınacak ya da umutlanacak bir yer görünmüyor” yorumunda bulunan Ortan, şunları söyledi:
“(Savaş nedeniyle) Aslında şu anda enflasyonla gayret etmeyi hala gerekli kılacak ve mecburî tutacak bir tablo yok. Enflasyonla çaba konusunda içinde bulunduğumuz konjonktür bu türlü bir program yürütmeye imkân vermiyor. Petrol fiyatları bu düzeydeyken, arzda sorun varken, çok önemli bir güç arz şoku içindeyken, doğal gaz fiyatları, navlun ya da içeride bir gün akaryakıta artırım sonraki gün indirim varken, bunun tüm dallara yansıması; öteki taraftan da gübre aracılığıyla besin fiyatlarına bunun geçişkenliği… Hepsini düşündüğünüz vakit enflasyon artık kaçınılmaz, tüm dünyada yüksek seyredecek.”
“MERKEZ AĞZIYLA KUŞ TUTSA DA ENFLASYON YÜZDE 27”
Aran, “Şimdi Merkez Bankası ağzı ile kuş tutsa, her toplantıda alınabilecek en sert kararları alsa da enflasyon yüzde 27. ‘Enflasyonla çaba programını bıraktım ve ben farklı bir programa geçiyorum’ derse de enflasyonun geleceği yer yüzde 32. Yani rasyonel bir davranışa geçilmediği, bu konjonktürde bir deneye kalkışılmadığı durumda yüzde 27 ile 32 ortasında bir bantta. Artık bu türlü olunca siz enflasyonla niye gayret yapacaksınız? Enflasyonla uğraş programı ile yüzde 27’lik enflasyona gelecekseniz, gerçek dal çok önemli yaralanacak. O yüzden her şeyin bir bedeli var ve bu bedel çok arttı. Enflasyonla çaba programı bence fiili olarak İran Savaşı’nın çıkması ve petrolün 90-100 dolar bandına gelmesi ile birlikte bırakılması ve terk edilmesi gereken bir program” Sözlerini kullandı.
“SANAYİNİN DÖNÜŞÜM PROGRAMINA ÇEVİRMELİYİZ”
Bunun da kesinlikle irtibatının kurulması gerektiğini savunan Ortan, kelamlarını şöyle sürdürdü:
“Yeni bir programa geçilmeli. Bu program da aslında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın söz ettiği o yerinde ve yerli üretimi destekleyecek, 260 odak alanı, 284 stratejik eseri HITS 30 programında 30 milyar dolarlık bütçenin olacağı alandır. ‘Ben bunun finansmanı için enflasyondaki yükselişi göze aldım. İçeride tekrar üreten ve Türkiye’yi Avrupa’nın üretim merkezi haline getirecek olan, bir dönüşüme tabi tutuyorum. Bunun için de para harcayacağım ve enflasyonu da yüzde 27-32 bandında tutmak amacımdır. Düşürmeyeceğim.’ Bu programı, Türkiye’deki endüstrinin dönüşüm programına çevirmek lazım. Bu, pek çok bölümü rahatlatır, pek çok sorunu çözer. Enflasyonla gayret programına da en azından petrol fiyatları tekrar 50’li 60’lı düzeylere indiği vakit devam edilir. İlla her vakit enflasyonla uğraş etmek zorunda değilsiniz. Biz üç haneli enflasyonlarla da yaşamış bir ülkeyiz. Yüksek enflasyonu biliyoruz. Verdiği ziyanı biliyoruz.”
“KENDİ BAŞIMIZA BİR SORUN YARATTIK”
Türkiye’nin şu anda çok güçlü olduğunu söyleyen Ortan, mevcut enflasyon sıkıntısıyla ilgili de, “Kendi başımıza bir sorun yarattık. Hiç dünyada yokken gereksiz yere yarattık. Bir deneyle yarattık ve o deneyle de enflasyonu ve kuru kaçırdık. Tüm istikrarları bozduk. Artık aslında bizim enflasyon dışında gerçek bir meselemiz yok. Enflasyonla uğraş etmek gerekiyor ancak bu konjonktürde değil. Bunu kabullenmek lazım. Şu anda Türkiye’nin, gerçek bölümün, endüstrinin gereksinim duyduğu programa dönüşmek lazım. O programın ismini koyarak yapmak lazım ve ondan sonra da enflasyonla gayret programına tekrar döneceğini beyan etmek lazım. Yoksa enflasyonla uğraş yapmayalım demiyorum. Yani siz bir şeyle niçin çaba edersiniz? Yenmek için. E yenemeyeceğinizi gördüyseniz hala o programı devam ettirip yanına diğer sorun eklemenin çok mantıklı olmadığını düşünüyorum. Zati soru şu. Açık irtibat olmadığı için, net irtibat olmadığı için, vatandaş ikna olmadığı için. Hane halkına soruyorlar, ‘Enflasyonu ne görüyorsun?’, ‘Yüzde 50’ diyor. Açıklıyorsunuz enflasyonu yüzde 30-30,5. Hane halkına soruyorsunuz. Yüzde 50, diyor. Yani münasebetiyle zati hane halkını inandıramamışız ve bir de bu konjonktürde her gün akaryakıta artırım yapılırken ‘Ben enflasyonla uğraş programını aksatmadan birebir sertlikte devam ettireceğim’ derseniz, toplumda karşılığı olmuyor. Kesinlikle iktisat idaresi oturmalı ve bu programdan çıkışı ve yeni bir programa geçişi konuşmalı” değerlendirmelerinde bulundu.
“ENFLASYONU BİR MAKSAT İÇİN YARATALIM”
Finansman musluklarının açılması gerektiğini, fakat evvelden olduğu üzere yanlış alanlara olmaması gerektiğini vurgulayan Ortan, “O yüzden Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın o Ulusal Teknoloji Hamlesi’nde işaret ettiği odak ve teknoloji alanları diyorum. Bakanlık, Türkiye’de mevcut OSB’lerin yaklaşık 10 katı büyüklüğünde mega üretim alanları planlıyor. Organize sanayi bölgelerini önümüzdeki 3 yılda yüzde 37 arttırmayı planlıyor. Batarya üretiminden elektrik araçlara, mobiliteden dijital hizmetlerine kadar pek çok husus kapsam içine alınmış durumda. Ya bunlar düzgün okunur, desteklenir, para verilir ve bu para verildiği vakit da enflasyon alışılmış ki yaratır ancak enflasyonu bir maksat için yaratalım. Sonrasında onu tekrar toparlarız” diyerek kelamlarını tamamladı.
