Orta Doğu’daki savaşı sona erdirmek maksadıyla ABD ile İran, Pakistan’ın başşehri İslamabad’da kritik bir görüşme için bir ortaya geliyor.
İsrail’in Lübnan’a yönelik ataklarının akabinde belirsizliğe sürüklenen görüşmelere ait Pakistan’dan net bir açıklama geldi. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, her iki ülkenin de İslamabad’da olacağını duyurarak sürecin devam ettiğini bildirdi.
Şerif, kelam konusu görüşmeleri “tarihi bir fırsat” olarak nitelendirirken, savaş yerine diplomasiye öncelik verilmesi gerektiğini vurguladı. Pakistan’ın görüşmelerin muvaffakiyete ulaşması için ağır gayret göstereceğini tabir eden Şerif, sürecin zorluklarına da dikkat çekti.
İRAN KAİDELERİNİ ORTAYA KOYDU
İran heyeti, Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf liderliğinde İslamabad’a ulaştı. Galibaf, Pakistan’daki temaslar öncesinde Lübnan’da ateşkes sağlanması gerektiğini belirtirken, İran’ın dondurulmuş varlıklarının hür bırakılmasını da ön şart olarak lisana getirdi. İran basını da bu kuralların kabul edilmesi halinde görüşmelerin başlayacağını aktardı.
ABD’DEN KRİTİK ADIM: 6 MİLYAR DOLAR ÖZGÜR BIRAKILACAK
İran’ın öne sürdüğü kaidelerden biriyle ilgili kıymetli bir gelişme yaşandı. Amerika Birleşik Devletleri, İran’a ilişkin dondurulmuş fonlardan 6 milyar doları özgür bırakmayı kabul etti. Katar ve Güney Koreli yetkililer, kelam konusu fonların birkaç gün içinde İran’a aktarılması için çalışmalarını sürdürüyor.
İran’ın memleketler arası hesaplardaki dondurulmuş varlıklarının kıymetinin 100 milyar ile 120 milyar ortasında olduğu hesaplanıyor.
TRUMP YİNE TEHDİT ETTİ
ABD Başkanı Donald Trump, “Daha evvel İran’ı vurduğumuz silahlar ve mühimmatlardan daha güzellerini gemilerimize yüklüyoruz. Muahede olmazsa silahlarımızı çok aktif biçimde kullanacağız” dedi.
New York Post’a konuşan ABD Başkanı, “Neler olacağını 24 saat içinde öğreneceğiz. Gerçek söyleyip söylemediklerini bilmediğimiz beşerlerle uğraşıyoruz” sözlerini kullandı.
Trump son açıklamasında ise, Hürmüz Boğazı’nın ne olursa olsun açılacağını söyledi. ABD Başkanı Trump, başkent Washington’dan ayrılırken uçağa binmeden evvel gazetecilerin sorularını yanıtladı.
Trump muhtemel bir muahedenin birinci kuralıyla ilgili, “Nükleer silah olmayacak. Biliyorsunuz, bence rejim değişikliği zati gerçekleşmiş durumda fakat biz bunu hiçbir vakit bir kriter olarak belirlememiştik. Tek kriterimiz nükleer silah olmamasıydı. Mutabakatın yüzde 99’unu da bu husus oluşturuyor.” tabirlerini kullandı.
“İran’ın deniz kuvvetleri yok oldu, hava kuvvetleri, tüm uçaksavarları ve başkanları yok oldu. Tüm ülke yok oldu.” diyen ABD Başkanı, Tahran yönetiminin Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerden fiyat almasına müsaade vermeyeceklerini söyledi.
Olası bir mutabakat sonrası Hürmüz Boğazı’nın “otomatik olarak açılacağını” söyleyen Trump, İran’la müzakereler konusunda yedek bir plana muhtaçlık duymadıklarını belirterek, “Bir yedek plana gereksiniminiz yok. Bizim elimizde zati bir plan var. Karşı tarafın ordusu mağlubiyete uğratıldı, askeri güçleri büsbütün yok oldu.” diye konuştu.
ABD HEYETİ YOLA ÇIKTI: BİZİ OYALAMAYA ÇALIŞIRLARSA, MÜZAKERE GRUBUMUZUN BUNA PEK SICAK YAKLAŞMAYACAĞINI GÖRECEKLER
ABD heyeti ise Pakistan’a gerçek yola çıktı. Heyette yer alan ABD Lider Yardımcısı J.D. Vance uçağa binerken açıklama yaparak, “Görüşmeleri dört gözle bekliyoruz. Bunun olumlu geçeceğini düşünüyorum. İranlılar uygun niyetle müzakere etmeye ve uzlaşmaya açık olursa bu öbür bir durum. Lakin bizi oyalamaya çalışırlarsa, müzakere grubumuzun buna pek sıcak yaklaşmayacağını görecekler. Lider bize hayli net talimatlar verdi, sürecin nasıl ilerleyeceğini göreceğiz” dedi.
İRAN HEYETİ İSLAMABAD’DA
İran ile ABD ortasında ateşkes görüşmelerine ait belirsizlik sürerken, İran devlet televizyonu, Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf başkanlığındaki müzakere heyetinin, ABD ile yapılması planlanan görüşmeler için İslamabad’a ulaştığını duyurdu. Heyette Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İran dini başkanı Mücteba Hamaney’in Savunma Konseyi’ndeki temsilcisi Ali Ekber Ahmediyan, İran Merkez Bankası Başkanı Abdülnasır Himmeti ile kimi milletvekillerinin yer aldığı belirtildi. Ayrıyeten haberde güvenlik, siyasi, askeri, ekonomik ve türel komitelerden oluşan heyetin, İran’ın müzakerelerin başlaması için öne sürdüğü ön koşulların kabul edilmesi halinde ABD tarafıyla görüşmelere başlayacağı bildirildi.
GALİBAF: ÂLÂ NİYETİMİZ VAR, İTİMADIMIZ YOK
Tesnim Haber Ajansı’na nazaran Galibaf, İslamabad Havalimanı’nda gazetecilerin ABD Lider Yardımcısı JD Vance’in son açıklamalarına ait sorularını yanıtladı. Muhammed Galibaf, “Ne yazık ki ABD’yle müzakere tecrübemiz her vakit başarısızlık ve kelamlarında durmamalarıyla sonuçlandı. Bir yıldan kısa müddette iki kere müzakereler devam ederken, İran tarafının güzel niyetine karşın bize saldırdılar ve çok sayıda savaş kabahati işlediler. Düzgün niyetimiz var lakin itimadımız yok.” değerlendirmesini yaptı.
HEYETLERDE KİMLER VAR?
Bugünkü görüşmelerde ABD tarafını Lider Yardımcısı JD Vance liderliğindeki heyet temsil edecek. Heyette Beyaz Saray Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Trump’ın damadı Jared Kushner de yer alıyor.
İran tarafına ise Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf liderlik ediyor. Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Savunma Kurulu Genel Sekreteri Ali Ekber Ahmediyan, İran Merkez Bankası Başkanı ve bazı milletvekilleri de görüşmelerde yer alacak. Tarafların direkt mı yoksa dolaylı olarak mı görüşecekleri de şimdi netlik kazanmadı.
İSLAMABAD’DA KIRMIZI ALARM VERİLDİ
İsrail’in Lübnan hücumlarını ağırlaştırmasının akabinde İran’ın ateşkese Lübnan’ın da dahil edilmesi ısrarı devam ederken yarın yapılacak görüşmeler öncesi Pakistan’ın başşehri İslamabad’da sessizlik hakim. ABD-İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a hücumlarıyla başlayan savaşta 8 Nisan’da sağlanan süreksiz ateşkesin akabinde müzakerelerin yapılması kararlaştırılan İslamabad’da güvenlik tedbirleri de arttırıldı. ABD ve İran barış görüşmeleri öncesinde, ziyaretçi heyetlerin güvenliğini sağlamak için 10 binden fazla polis ve güvenlik işçisi görevlendirilerek başkentte “‘kırmızı alarm” durumu ilan edildi. Güvenlik tedbirlerini dün arttırmaya başlayan Pakistanlı yetkililer, konteynerler ve dikenli teller yerleştirerek Eski Havaalanı Yolu’nu ve Işık Khan Hava Üssü’ne giden tüm yolları kapattı.
ABD VE İSRAL – İRAN SAVAŞI
ABD ve İsrail, 28 Şubat’ta İran’a ülkenin askeri ve nükleer altyapısını amaç alan hücumlarına başlamış ve bu saldırılarda İran’ın dini lideri Ali Hamaney öldürülmüştü. Tahran idaresi, İran tarafından en az 3 binden fazla kişinin hayatını kaybettiği taarruzlara global petrol ve doğalgazın yaklaşık 5’te birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatarak karşılık vermişti. İran’ın bu kararı da güç fiyatlarının fırlamasına ve dünya çapında ticaretin aksamasına neden olmuştu. ABD ve İran, 8 Nisan’da Pakistan’ın arabuluculuğuyla 2 haftalık bir ateşkes konusunda anlaşmıştı. Ateşkesin 22 Nisan’da sona ermesi bekleniyor.
MASADA NELER VAR?
İran tarafından 1947’deki bağımsızlığı birinci tanınan Pakistan’ın ABD-İran ateşkesinde rolü büyük. Bu nedenle taraflar görüşmelerin İslamabad’da yapılmasında mutabık kaldı. Görüşmelerde, İran’ın zenginleştirilmiş uranyumu ve Hürmüz Boğazı’nın tekrar açılmasına odaklanan Washington’ın 15 unsurluk teklifinin yanı sıra İran’ın boğazın denetimini, boğazdan geçen gemiler için geçiş fiyatı, tüm bölgesel askeri operasyonların sona erdirilmesi ve tüm yaptırımların kaldırılmasını talep eden 10 unsurluk planın ele alınması bekleniyor.
İslamabad’daki müzakerelerde ABD tarafının gerçek bir muahedeye hazır olması ve İran halkının haklarını vermesi durumunda İran tarafının da mutabakata hazır olduğunu lisana getiren Kalibaf, “Mevcut savaşta onlara şunu gösterdik; şayet müzakereleri sonuçsuz bir şov ve aldatma operasyonu için kullanmak isterlerse, biz de Allah’a iman ederek ve halkımızın gücüne dayanarak haklarımızı elde etmeye hazırız.” sözlerini kullandı.
Görüşmelerin değerli noktalarından biri de Lübnan. İsrail, ateşkes yürürlüğe girdikten sonra Hizbullah’ı gaye alan hücumlarına devam etmesi müzakerelerin yapılıp yapılmayacağı noktasında tesirli oldu. İran’ın ateşkesin Lübnan’ı da kapsamasına yönelik ısrarı ve Lübnan’da ateşkes sağlanmadığı sürece görüşmelere katılmayacağını açıklamaları dikkate alındığında yarın yapılacak görüşmelerde masadaki bahislerden biri de Lübnan olacak.
