SAMSUN Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nden (OMÜ) Prof. Dr. Cevdet Yılmaz, “Afet sonrası yapılan müdahale, güzelleştirme ve tekrar yapılanma çalışmaları kriz idaresi olarak tanımlanır. Risk idaresi ihmal edildiğinde kriz idaresinin gereğince başarılı olması mümkün değildir. Ülkemizde afetlerin sayıca artması ve giderek yaygınlaşmasının en kıymetli nedenlerinden birkaçını; yanlış yer seçimi, bilinçsiz yapılaşma ve toplumdaki farkındalık eksikliği olarak tanımlayabiliriz. Bu nedenle afet gerçekleşmeden evvel alınacak tedbirler hayati önem taşır” dedi.
OMÜ Eğitim Fakültesi Türkçe ve Toplumsal Bilimler Eğitimi Kısım Lideri Prof. Dr. Cevdet Yılmaz, afet riski olan bölgelerde yerleşim yeri seçimindeki dikkatsizlik ve umursamazlığın afet oluşumunda en kıymetli faktörlerden biri olduğunu belirtti. Doğru yer seçimi yanında yapıların sağlamlığı, nüfus yoğunluğu ve müdahale kapasitesi üzere ögelere da bakılması gerektiğini söyleyen Prof. Dr. Cevdet Yılmaz, “Afetler, meydana geldikleri bölgelerde göçlere yol açarak nüfus yapısını değiştirebilir, ekonomik hayatı olumsuz etkileyebilir ve yerleşim alanlarını kullanılamaz hale getirebilir. Altyapı sistemlerinin çökmesiyle birlikte salgın hastalıklar ortaya çıkabilir. Ayrıyeten uzun vadeli yatırımları geciktirerek ülke iktisadını sarsabilir ve çeşitli toplumsal meselelere neden olabilir. Tabiat kaynaklı afetlerin oluşumu her ne kadar insan denetimi dışında olsa da tesirlerinin büyüklüğü direkt insan faktörüne bağlıdır. Yerleşim yerlerinin hakikat seçilmesi, yapıların sağlamlığı, bulunulan ortamdaki nüfus yoğunluğu ve muhtemel afetlere müdahale kapasitesi üzere ögeler afetin sonuçlarını belirler” diye konuştu.
‘TÜRKİYE, FİZİKİ COĞRAFYASINDAN KAYNAKLANAN ÖZELLİKLERİ NEDENİYLE ÇOK SAYIDA DOĞAL AFETLE KARŞI KARŞIYA KALAN BİR ÜLKEDİR’
Türkiye’de en çok zelzele, heyelan, sel, çığ ve orman yangınları üzere afetlerin meydana geldiğini tabir eden Prof. Dr. Cevdet Yılmaz, “Afet dediğimiz kavram; beşerler için fizikî, ekonomik ve toplumsal kayıplara yol açan, olağan ömrü kesintiye uğratan ve lokal imkanlarla baş edilemeyen doğal, teknolojik ya da insan kaynaklı olayları söz etmektedir. Tabiat olayları insansız ortamlarda olağan bir süreç olarak görülürken insanların olduğu yerleşim üniteleri üzerinde kayıplar oluşturduğu anda afete dönüşmektedir. Afetler ekseriyetle birdenbire ortaya çıkar ve çok süratli gelişir. Bu nedenle vefatlar, yaralanmalar ve önemli maddi-manevi ziyanlar meydana getirir. Ekonomik ve toplumsal hayat üzerinde derin tesirler bırakır. Farklı şiddetlerde ve müddetlerde gerçekleşebilir, birebir bölgede birden fazla afet de görülebilir. Türkiye, coğrafik pozisyonu iklimi, jeolojik ve jeomorfolojik yapısı nedeniyle çok sayıda ve çeşitte doğal afetle karşı karşıya kalan bir ülkedir. En sık görülen afetler ortasında sarsıntı, heyelan, sel, kaya düşmesi, çığ ve orman yangınları bulunmaktadır” tabirlerini kullandı.
‘AFET SONRASI YAPILAN UYGUNLAŞTIRMA VE YİNE YAPILANMA ÇALIŞMALARI, KRİZ İDARESİ OLARAK TANIMLANIR’
Afetler gerçekleşmeden evvel alınacak tedbirlerin hayati kıymet taşıdığını söyleyen Prof. Dr. Yılmaz, “İklim değişikliğinin tesiriyle bilhassa meteorolojik ve hidrolojik kökenli afetlerin sayısında artış yaşanmaktadır. Sel ve taşkınlar hem Türkiye’de hem de dünyada en tesirli afet tiplerinden biridir. Bu afetler can kayıplarına yol açmakta, tarım alanlarına ziyan vermekte ve ulaşım ile haberleşmeyi aksatmaktadır. Çağdaş afet idaresi anlayışında, afet öncesine yönelik çalışmalar risk idaresi kapsamında kıymetlendirilir. Bu süreçte ziyan azaltma, hazırlık, iddia ve erken ikaz ön plandadır. Afet sonrası yapılan müdahale, uygunlaştırma ve yine yapılanma çalışmaları ise kriz idaresi olarak tanımlanır. Risk idaresi ihmal edildiğinde kriz idaresinin başarılı olması mümkün değildir. Ülkemizde afetlerin büyümesinin en değerli nedenlerinden biri yanlış yer seçimi, bilinçsiz yapılaşma ve toplumdaki farkındalık eksikliğidir. Bu nedenle afet gerçekleşmeden evvel alınacak tedbirler hayati kıymet taşır. Bir yerleşim alanında afet meydana geldiğinde ya da risk kelam konusu olduğunda tekrar yerleştirme süreci başlar. Afetzedeleri eski yerinden alıp yeni ve inançlı bir yere taşıma, bunun için uygun alanların bulunup yine yerleştirmeye gidilmesi kritik bir süreçtir. Bu süreçte maksat, gelecekte tekrar yaşanabilecek ziyanları en aza indirme olmalıdır. Afetlerle uğraşta en değerli adımlardan biri hakikat yerleşim yeri seçimidir. Afet sonrası tekrar yerleşim konusunda üç temel görüş vardır. Bunlar; afete maruz kalan alandaki yerleşimin büsbütün terk edilmesi, yerleşmenin birebir alanda daha sağlam biçimde yine kurulması ya da yakın etrafta yeni bir yer seçilmesi bu yaklaşımlar arasındadır” dedi.
‘YENİDEN YERLEŞİM SÜRECİ SIRF KONUT ÜRETİMİ OLARAK GÖRÜLMEMELİDİR’
Afet risklerinin azaltılması için bilimsel çalışmaların artırılması ve yaygınlaştırılması gerektiğini belirten Yılmaz, şöyle konuştu:
“Türkiye’de ekseriyetle, daha düşük riskli alanlara yönelmeyi temel alan üçüncü yol uygulanmaktadır. Fakat uygulamada çeşitli sıkıntılar ortaya çıkmaktadır. Planlama süreçlerinin gereğince dikkate alınmaması ve çevresel faktörlerin göz arkası edilmesi, afet sonrası tekrar yerleşim çalışmalarını zorlaştırmaktadır. Afet sonrası yer seçiminde çoklukla yerleşim ünitelerinin parçalanmaması ve idari sonlar içinde kalınması hedeflenir. Lakin bu yaklaşım her vakit inançlı sonuçlar doğurmayabilir. Yine yerleşim süreci sırf konut üretimi olarak görülmemelidir. Ekonomik, toplumsal ve kültürel boyutları içeren bütüncül bir planlama yapılması gerekmektedir. Aksi takdirde, afetzedeler yeni yerleşim alanlarında geçim kaynaklarından uzaklaşarak önemli ahenk meseleleri yaşayabilir. Günümüzde birçok uygulama yalnızca barınma muhtaçlığına odaklanmakta, iş yeri, toplumsal ömür ve ekonomik faaliyetler gereğince planlanmamaktadır. Bilhassa kırsal kesimde yaşayan ve tarım ve hayvancılıkla geçinen bireyler için bu durum kıymetli meseleler doğurmaktadır. Bu nedenle afet sonrası yerleşim siyasetleri belirlenirken, insanların ekonomik faaliyetlerini sürdürebileceği, toplumsal hayatlarını devam ettirebileceği ve tıpkı vakitte afet riskinin düşük olduğu alanlar tercih edilmelidir. Afetlerin tesirleri çok boyutludur ve bu nedenle tahlil süreci de disiplinler ortası bir yaklaşım gerektirir. Afet risklerinin azaltılması için bilimsel çalışmaların artırılması, risk haritalarının hazırlanması ve mahallî seviyede uygulanabilir siyasetlerin geliştirilmesi büyük ehemmiyet taşımaktadır.”
