Anayasa Mahkemesi (AYM) Başkanı Kadir Özkaya, “Anayasa Mahkemesi, 64 yıllık birikimiyle sırf Türk Hukuk sisteminin değil, birebir vakitte memleketler arası insan hakları hukukuyla etkileşim içinde gelişen çok katmanlı bir hak müdafaa düzeneğinin da kıymetli bir aktörü olarak faaliyetlerini başarılı bir biçimde sürdürmektedir” dedi.
Anayasa Mahkemesi’nin 64. kuruluş yıl dönümü münasebetiyle Büyük Divan Salonu’nda “Ne Bis İn İdem Unsurunun Farklı Yargı Alanlarındaki Etkileri” başlıklı sempozyum düzenlendi. Programda konuşan AYM Başkanı Özkaya, “Anayasa Mahkemesi, 1961 Anayasası ile kurulan ve Türk anayasal tertibinde birinci kere kurumsallaşan anayasa yargısının en somut tezahürüdür. Bu istikametiyle Mahkeme, sırf yeni bir yargı organının ihdas edilmesini değil; birebir vakitte anayasanın üstünlüğü unsurunun yargıce garanti altına alınmasını da söz etmektedir. Bu da, Türk Anayasa Mahkemesinin hukuk devleti unsurunun Türkiye’deki en güçlü teminatlarından biri olduğunu göstermektedir. Mahkememiz misyon ve sorumluluklarını bu şuur ışığında yerine getirmektedir. Bu biçimde de devam edecektir” tabirlerini kullandı.
“AYM, çok katmanlı hak muhafaza düzeneğinin kıymetli bir aktörü”
AYM’nin kuruluşundan itibaren, norm kontrolü yoluyla yasama organının süreçlerini anayasal hudutlar içinde tutan ve hukuk devletinin temel gereklerini hayata geçiren bir işlev üstlendiğini belirten Özkaya, “1982 Anayasası ile birlikte yetkileri tekrar şekillenen Anayasa Mahkemesi, anayasal sistem içindeki merkezi pozisyonunu korumuş ve geliştirmiştir. Bilhassa 2010 anayasa değişikliği ile kabul edilen kişisel müracaat sistemi ise, Anayasa Mahkemesinin tarihi gelişiminde en kıymetli noktalardan birini teşkil etmiştir. Bugün gelinen noktada Anayasa Mahkemesi, altmış dört yıllık birikimiyle sırf Türk Hukuk sisteminin değil, birebir vakitte memleketler arası insan hakları hukukuyla etkileşim içinde gelişen çok katmanlı bir hak muhafaza sisteminin da kıymetli bir aktörü olarak faaliyetlerini başarılı bir halde sürdürmektedir” dedi.
Anayasa yargısını ve onun işlevini hakikat anlamak için öncelikle onun dayandığı temel prensipleri hatırlamakta yarar bulunduğundan bahseden Özkaya, anayasa yargısının, sırf teknik bir kontrol sistemi değil; anayasanın üstünlüğünü ve bağlayıcılığını hayata geçiren kurumsal bir garanti olduğunu belirtti.
Özkaya konuşmasına şöyle devam:
“Anayasa, normlar hiyerarşisinin en üstünde yer alan temel hukuk normu olarak, yasama, yürütme ve yargı organları dahil olmak üzere tüm kamu gücünü bağlamaktadır. Bu istikametiyle anayasa yargısı, demokratik hukuk devletinin vazgeçilmez ögelerinden biridir. Çünkü anayasal kontrolün bulunmadığı bir sistemde, anayasanın üstünlüğü unsurunun pratik bir mana söz etmediğinin altını çizmek gerekir. Öte yandan anayasa yargısının günümüzde genişleyen rolü, onu sırf normları iptal eden bir yapının çok ötesine taşımaktadır. Anayasa yargısı demokratikleşme sürecinde faal bir rol oynayan, hak ve özgürlüklerin korunmasının ötesine geçerek onların gelişimine katkı sunan bir düzenek olarak kıymetlendirilebilir. Bu bağlamda anayasa yargısı, kanunların ve öbür normların anayasaya uygunluğunu denetleyerek, hukuk nizamı içinde bir ahenk ve bütünlük sistemi fonksiyonu üstlenmektedir. Birebir vakitte anayasa yargısı, sadece normlar ortasındaki hiyerarşik ilgiyi korumakla kalmamakta; devlet iktidarının sonlandırılması ve birey haklarının garanti altına alınması bakımından da temel bir işlev üstlenmektedir.”
“AYM, ulusal hukuk ile milletlerarası insan hakları hukuku ortasında köprü kuran bir içtihat merciine dönüşmüştür”
Bireysel müracaat yolunun kabulüyle birlikte AYM’nin sadece ihlalleri gideren değil, birebir vakitte hukuk sisteminin bütününe istikamet veren bir içtihat üretim merkezi haline geldiğini tabir eden Özkaya, “Yine Anayasa Mahkemesi kişisel müracaat sistemiyle birlikte ulusal hukuk ile memleketler arası insan hakları hukuku ortasında köprü kuran bir içtihat merciine dönüşmüştür. Bu tarihi gelişim, sadece kurumsal bir sürekliliği değil; birebir vakitte Anayasa Mahkemesinin değişen toplumsal gereksinimlere ahenk sağlama kapasitesini de ortaya koymaktadır. Hakikaten Mahkememizin son yıllardaki faaliyetlerinde de açıkça görüldüğü üzere, kişisel müracaat sisteminin faal halde işletilmesi, müracaat sayılarındaki artışa karşın kararların makul müddette sonuçlandırılması ve ihlal kararlarının hukuk tertibi üzerindeki dönüştürücü tesiri, anayasa yargısının dinamik niteliğini somut biçimde ortaya koymaktadır” diye konuştu.
Başkan Özkaya, AYM’nin bir yandan ferdi müracaatlar yoluyla temel hak ve özgürlüklerin korunmasına katkı sağlarken, öbür yandan verdiği kararlarla kamu gücünün kullanımına taraf veren ve emsal ihlallerin önlenmesine hizmet eden bir içtihat bütünlüğü oluşturduğundan bahsetti.
“Dijital imkanların genişletilmesi, müracaatçıların mahkemeye erişimini kıymetli ölçüde artırmıştır”
AYM’nin, şeffaflık, erişilebilirlik ve aktiflik unsurları doğrultusunda daima bir gelişim ve dönüşüm içerisinde olduğunu vurgulayan Özkaya, “Bu kapsamda hayata geçirilen uygulamalar, anayasa yargısının sadece türel bir faaliyet alanı olmadığını, birebir vakitte toplumsal itimadı güçlendiren bir kamusal hizmet niteliği taşıdığını da ortaya koymaktadır. Anayasa Mahkemesi bu şuur altında hareket etmektedir. Bilhassa ferdî müracaat süreçlerinin kolaylaştırılmasına yönelik dijital imkanların genişletilmesi, müracaatçıların Mahkemeye erişimini değerli ölçüde artırmış, hak arama yollarının daha aktif ve ulaşılabilir hale gelmesine katkı sağlamıştır. Bununla birlikte, Mahkeme kararlarının vaktinde ve sistematik bir formda kamuoyuyla paylaşılması, anayasa yargısının şeffaflık unsurunu somutlaştırmakta ve yargı faaliyetlerin daha geniş kısımlar tarafından anlaşılabilir olmasına imkan tanımaktadır. Bu çerçevede Anayasa Mahkemesi, teknolojik imkanları aktif halde kullanarak, hem yargı süreçlerin hızlanmasını sağlamakta hem de anayasa yargısının toplumla olan bağını güçlendirmektedir. Bu durum, anayasa yargısının sırf tüzel değil, birebir vakitte kurumsal inanç ve demokratik meşruiyet üreten bir fonksiyon üstlendiğini açıkça ortaya koymaktadır” tabirlerinde bulundu.
Özkaya, gerçekleştirilen toplantıların AYM’nin kurumsal hafızasını canlı tutmanın yanı sıra, anayasal fikrin gelişmesine katkı sunan, içtihat ile doktrin ortasında verimli bir etkileşim yeri oluşturan kıymetli platformlar olarak öne çıktığını belirtti.
Özkaya, aktifliğin düzenlenmesinde emeği geçen herkese teşekkürlerini ileterek, hukuk devleti prensibinin güçlendirilmesi ve temel hakların faal korunması istikametindeki ortak gayretlerin artarak devam etmesi temennisinde bulundu.
Sempozyuma, AYM Başkanı Kadir Özkaya’nın yanı sıra Yargıtay Lideri Ömer Kerkez, yüksek mahkeme üyeleri, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Türkiye yargıcı Saadet Yüksel, Avrupa Kurulu Ankara Program Ofisi Başkanı William Massolin ve hukukçular katıldı – ANKARA
