Çanakkale Savaşları Enstitüsü tarafından yürütülen araştırma çalışmaları kapsamında dünya harp tarihine geçen Çanakkale Savaşları’nın tıbbi bilançosuna ilişkin evrak 111 yıl sonra ortaya çıkarıldı.
Enstitü Müdürü Utkan Emre Er, AA muhabirine, Çanakkale muharebelerine dair bugüne kadar pek çok araştırma ve zayiat tablosu yayımlandığını söyledi.
Savaşın tıbbi bilançosunu tüm çıplaklığıyla gözler önüne seren eşsiz bir evrakın birinci kere gün yüzüne çıktığını belirten Er, “Çanakkale Savaşları Enstitüsü olarak ‘3. Kolordu Harp Cerideleri’ çalışmalarımız kapsamında bu raporu tespit ettik ve Anafarta Mecmuası’nın 30’uncu sayısında okuyucularımızla buluşturduk. 1915 tarihli bu rapor direkt 3. Kolordu ve Şimal Kümesi Başhekimi Ali İstek tarafından kaleme alınmış.” dedi.
Er, dokümanın en çarpıcı tarafının kara muharebelerinin başladığı 25 Nisan 1915 ile kasım ayının sonu ortasındaki en kanlı ve kritik süreci ele alması olduğuna işaret etti.
Doğrudan Arıburnu ve Conkbayırı bölgesinde gerçekleşen bütün büyük muharebelerin istatistiklerini barındıran bu evrakın askeri tarihin yanı sıra istatistik bilimi için de eşsiz bir referans kaynağı olma özelliği taşıdığını vurgulayan Er, şöyle konuştu:
“Raporda yer alan sayılar, o daracık coğrafyada yaşanan insan kaybının vahametini gözler önüne seriyor. Düşünün ki yalnızca 3. Kolordu’nun savunduğu harp alanından tam 41 bin 471 yaralı toplanarak kayıt altına alınmış. Bu askerlerden 40 bini aşkın kısmı sargı yerlerine ve hastanelere sevk edilirken, ateş çizgisinden sağ çıkarılan 2 bin 549 kahraman Türk askeri ise hastane koğuşlarında son nefesini vererek şehit düşmüş. Bu sayılar bizlere Çanakkale’deki destanın sadece siperlerde yahut yer altı lağım muharebelerinde değil, hastane çadırlarında da harika bir uğraşla yazıldığını net biçimde kanıtlıyor. Yayımladığımız bu evrak, Osmanlı ordusunun lojistik ve sıhhat yapılanmasındaki gücünü de ortaya koymaktadır.”
“Savaş kabahati sayılan ‘domdom kurşunları’ ile tam 332 Türk askeri yaralanmıştır”
Er, askeri hastanelerin yalnızca Çanakkale merkez ile hudutlu kalmadığını aktararak, konuşmasını şöyle sürdürdü:
“Lapseki, Biga ve Ezine üzere birçok farklı pozisyonda sıhhat tesisleri kurularak yaralılara müdahale edilmiş. Durumu ağır olanların deniz yoluyla İstanbul’daki hastanelere sevk edildiğini de düşündüğümüzde muharebe periyodunda bölgede kusursuz işleyen bir askeri hastane ağının varlığı bir sefer daha görülmüş oluyor. Rapor, müttefik kuvvetlerin acımasız taktiklerini ve kullanılan mühimmatın yarattığı tahribatı da ayrıntılandırıyor. Gelibolu Yarımadası’nın coğrafik yapısı gereği çıkarma noktaları ve muharebe alanlarının düşman gemi atışlarına büsbütün açık olması bomba ve şarapnel yaralanmalarının çok yüksek ve farklı çeşitlerde yaşanmasına neden olmuştur. Dokümandaki en sarsıcı ayrıntılardan biri ise milletlerarası harp hukukuna muhalif olan silahların kullanımıdır. Resmi kayıtlara nazaran çarpma anında genişleyerek ağır doku tahribatı yaratan ve savaş kabahati sayılan ‘domdom kurşunları’ ile tam 332 Türk askeri yaralanmıştır.”
Utkan Emre Er, muharebelerin en çetin anlarına sahne olan göğüs göğse çarpışmaların da başhekimliğin raporunda yer bulduğunu belirterek, “Raporda 83 askerimizin süngü atağında en kanlı formda yaralandığı yahut şehit düştüğü kayda geçirilmiş. Bu istatistik, çarpışmaların ne kadar zalimce geçtiğini ve süngünün harp alanındaki ölümcül tesirini kanıtlıyor. Bizler Çanakkale Savaşları Enstitüsü olarak bu eşsiz vesikaları gün yüzüne çıkararak o destanı yazan kahramanların aziz anılarını yaşatmaya devam edeceğiz.” diye konuştu.
