Manda Şenliği, CLIMAVORE x Jameel at RCA, Dört Ayaklı Şehir- Kent, Tabiat, Hayvan Çalışmaları Derneği tarafından ve mandacılıkla geçinen insanlarla iş birliği içinde her yıl düzenlenen, mandaları ve onlarla yaşayan pastoral pratiklerin İstanbul’un kuzeyindeki sekiz orman köyündeki varlığını ve sürekliliğini kutlayan bir aktiflik. Kentin son kalan pastoralist pratiklerinden bu hayat biçimi, şenlik aracılığıyla görünür kılınıyor. Şenlik, mandaları ve onların haklarını merkeze alarak, ziyan görmüş sulak alanların tamiratında ve ortak geleceğin şekillendirilmesinde kilit varlıklar olduklarını kabul ediyor. Otlatma pratiklerini hasar görmüş yerlerin yine canlandırılması ile ilişkilendirerek, mandaların, mandacılıkla geçinen insanların ve sulak alanların iç içe geçmiş geleceğini onurlandıran şenlik hem ömür alanlarının hem de ömürlerinin korunması gerekliliğine dikkat çekiyor.
Bugün yaklaşık 4.000 manda ve 40’ı aşkın mandacılıkla geçinen insan hâlâ bu değişken sulak alan meralarında dolaşmaya devam ediyor; fakat ömürleri artan altyapı projeleri ve değişen arazi kullanımlarıyla tehdit altında. CLIMAVORE x Jameel at RCA’nın Manda Müşterekleri projesi, İstanbul’un post-endüstriyel sulak alanlarında mandaları ve onların sürdürdüğü çok-türlü ömür biçimini destekliyor. Araştırma, uzun soluklu saha çalışmaları ve her yıl düzenlenen Manda Şenliği aracılığıyla, mandaların hayat alanlarını muhafazayı ve İstanbul’un besin neslinin hayati bir kesimini oluşturan sulak alan ekolojilerini tekrar canlandırmayı hedefliyor.
Mandalar, onlara bakan ve mandacılıkla geçinen beşerler ve ömür alanları ortasındaki ekolojik ve toplumsal alakaları öne çıkaran kent çapındaki kampanyaya dayanan şenlik; lokal örgütleri, tabiat ve ekoloji savunucularını, hayvan hakları aktivistlerini, dayanışma kümelerini, lokal müzisyenleri, sanatkarları, biyologları, yoğurt üreticilerini ve geniş halk bölümlerini bir ortaya getiriyor. Bu yılki programda mera yürüyüşleri, çocuk korteji, canlı müzik, çocuk atölyeleri, tadımlar ve lokal üretici pazarı yer alacak. Sulak alan ekosisteminin insan ve insan-dışı sakinlerini onurlandırmak gayesiyle düzenlenen Manda ve Mandacı Portre Yarışması’nın üçüncüsü gerçekleştirilecek ve kazananlara özel manda çanları (lopka) ödül olarak verilecek.
Festival bu yıl birebir vakitte, manda çanlarının özgün biçiminden yola çıkarak ismini alan Lopka’nın da lansmanına konut sahipliği yapacak. Lopka, İstanbul’un orman köylerindeki mandacılarla birlikte geliştirilen ve Ariste Peynir ile İstanbul Mutfak Sanatları Akademisi (MSA) takviyesiyle hayata geçirilen bir yoğurt markası. Sulak alanların ve peyzajların korunması, manda varlığının geleceğinin teminatı için hayati kıymet taşıyor. Muhallebicilerden köklenen manda sütüyle kurulmuş derin bağ üzerinden gelişen mutfak geleneklerini tekrar canlandıran Lopka, tıpkı vakitte mandaların ömrünün ve haklarının korunmasını destekliyor, tehlike altındaki sulak alan ekosistemlerini onarıyor ve İstanbul’un kırsal pastoral mirasını kentin çeperlerinde yaşatmayı hedefliyor.
Festival bu yıl, 10 – 17 Mayıs tarihleri ortasında restoran iş birlikleriyle yürütülen LOPKA kampanyasına da mesken sahipliği yapacak. LOPKA hem mandacılarla birlikte geliştirilen yeni bir manda yoğurt markası, hem de İstanbul’un mutfak kültürünü, mandalarını ve sulak alanlarını geleceğe taşıyan bir gastronomi hareketi. Restoran menülerinde özel tanımlarla yer alacak LOPKA, kentlileri sulak alanların lezzetiyle buluştururken; birebir vakitte bu ekosistemlerin tekrar canlanmasına katkı sunan, mandacıları güçlendiren ve İstanbul’un manda sütü geleneğini yaşatan kent çapında bir dayanışma ağı kuruyor.
CLIMAVORE X JAMEEL AT RCA HAKKINDA
CLIMAVORE x Jameel at RCA, RCA Mimarlık Okulu Kıdemli Araştırma Vazifelileri ve Cooking Sections sanat ve mimarlık ofisinin kurucu ortakları Alon Schwabe ve Daniel Fernández Pascual tarafından yönetilen bir teşebbüstür. CLIMAVORE x Jameel at RCA, ekolojik ağları mevcut sürdürülebilirlik anlayışlarının ötesine taşımak ve besin ve iklim adaleti etrafında yeni bilgiler üretmek için mimari ve sanatsal araştırma araçları, eğitim ve hareket kullanır. Bu işbirliği, yeni metodolojiler geliştirerek ve dünya çapında siyasetleri güzelleştirerek insan faaliyetleri iklimi değiştirirken nasıl yemek yediğimizi yine hayal etmeyi amaçlamaktadır.
RCA’daki CLIMAVORE x Jameel, iki farklı ve ilgili projeye odaklanan ve kilit mahallî işbirlikleri aracılığıyla Türkiye, Fransa ve İtalya’daki olay çalışmalarına odaklanan üç yıllık bir iştiraktir. CLIMAVORE x Jameel’in iki projesi, yüzyıllar boyunca insan faaliyetleriyle daha da berbatlaşan belli mevsimsel gerilimlere maruz kalan kurak alanlardaki ve sulak alanlardaki topluluklarla tabiat merkezli besin sistemlerinin nasıl geliştirilebileceğini araştırmaktadır.
İklim krizinde kurak alanlar ve sulak alanlar için besin yollarını yine tasarlayan CLIMAVORE x Jameel at RCA, mekânsal adalete yönelik yeni bilgi ve aksiyon üretmek için ekolojik ağları geliştirme hedefini taşır. CLIMAVORE x Jameel at RCA, CLIMAVORE ve Jameel Topluluğu ortasında RCA’da geliştirilen bir paydaşlık olarak çalışmalarını sürdürüyor.
CLIMAVORE X JAMEEL AT RCA MANDA MÜŞTEREKLERİ HAKKINDA
Sulak alanlar, kırlar, bataklıklar, mangrovlar ve çamur düzlükleri, biyolojik çeşitlilikleri, filtreleme kapasiteleri ve sellere karşı tampon misyonu görmelerinin kıymetine karşın yüzyıllardır yerleri “iyileştirmek” için kurutulmaktadır. CLIMAVORE, bu bulanık arazinin varlıklı içerik çeşitliliğini vurgulayarak daha fazla kurutulmasını durdurmayı savunmaktadır. İnanılmaz derecede güçlü habitatlar olmalarına karşın sulak alanlar, İtalya ve Sri Lanka kıyılarından Dicle-Fırat ve Mississippi’ye kadar, monokültür tarım yerlerini dayatmak, emlak genişlemesi yaratmak, özgürlük arayanları yerlerinden etmek yahut sıtmayı ortadan kaldırmak için yüzyıllardır kurutulmaktadır.
Ancak geçtiğimiz yıllarda, bu liminal peyzajların iklim direncine katkıda bulunduğu kabul edilmiştir. Sulak alanlar geleceğin meyve bahçeleri olabilir mi? 2023 yılının BM Meralar ve Çobanlar Yılı ilan edilmesiyle birlikte, hayvanların hür deveran alanlarına ve tarihi yaylacılık güzergâhlarına memleketler arası seviyede tekrar odaklanmaya başlandı. İstanbul’un eteklerinde, iç sulak alanlar mandalara, çobanlarına ve onlara bağımlı olan bir dizi cinse konut sahipliği yapıyor. Osmanlı periyodunda Bulgar çobanların ve 1923 nüfus mübadelesinden sonra Yunanistan’dan sürgün edilen Türklerin getirdiği bilgiler, manda sütünün yoğurt, kaymak ve sütlaçta değerli bir bileşen olarak kullanılmasını sağlamıştır.
2013 yılından bu yana bölgede, Karadeniz ve Marmara Denizi’nin ekosistemlerini dönüştürme tehdidi oluşturan bir dizi hiper ölçekli inşaat ve yeni bir denizcilik kanalı kazma planları yapıldı. Manda topraklarında yer alan bu mega projeler, bölgeyi kırsaldan kente yine bölgelendirmiş, sulak alanları kurutmuş ve yan tesir olarak otlatma müştereklerini parçalamıştır. Çobanlarla mevcut işbirliklerine ve CLIMAVORE tarafından son dört yılda İstanbul’da geliştirilen çalışmalara dayanan bu proje tipler ortasındaki etkileşimlerin incelenmesi yoluyla sulak alanlarla birlikte çobanların ömür biçimlerini, besin ve ekoloji mirasını korumak için çalışıyor.
DÖRT AYAKLI KENT: KENT, TABİAT, HAYVAN ÇALIŞMALARI DERNEĞİ HAKKINDA
Dört Ayaklı Kent, insan, hayvan ve tabiat ortasındaki bağları tarihi, mekânsal ve siyasal bağlamlarda ele alan, araştırma temelli ve hak odaklı bir sivil toplum kuruluşudur. Hayvan hakları savunuculuğuna odaklanmakta, kent hayatında hayvanların özne olarak tanınmasını savunmakta ve onlara yönelik şiddet, ihmal ve dışlama biçimlerini görünür kılarak bu yapısal eşitsizliklere karşı bütüncül siyasetler geliştirmektedir. Araştırmayı sırf bilgi üretimi değil, tıpkı vakitte toplumsal dönüşümün bir aracı olarak konumlandırmakta; bu doğrultuda akademik çalışmaları afetlerde hayvan kurtarma pratikleri, iklim krizi ve dayanıklılık çalışmaları, eğitim programları, kültür ve sanat üretimleri ile bir ortaya getirmektedir. Kent hakkı, hayvan hakları ve türlerarası adalet unsurları temelinde, daha adil, dayanışmacı ve sürdürülebilir hayat biçimlerinin inşasına katkı sunmakta; topluluk oluşturma süreçleriyle mahallî pratikleri güçlendirmekte ve farklı alanlardan bilgi ile tecrübeleri buluşturarak ortak uğraş tabanları yaratmaktadır. Ulusal ve milletlerarası ölçekte kent coğrafyalarında hayvanların hayatını güzelleştiren çalışmalar geliştirmekte ve hayvanların kent içindeki varlığını, hafızasını ve haklarını çok taraflı bir perspektifle savunmaktadır.
LOPKA YOGURT HAKKINDA
Lopka Yoğurdu, İstanbul’un kuzey orman köylerinden, mandacılıkla geçinen beşerler ile birlikte geliştirilen ve Ariste Peynir’in pilot takviyesiyle hayata geçirilen bir manda yoğurdu serisidir. Yoğurt, Baklalı köyünden manda yetiştiricisi Miray Yoldaş tarafından, sütü direkt sulak alan üreticilerinden temin edilerek üretilmektedir. “Lopka” ismi, bölgede mandaların boynuna takılan çanlara atıfta bulunur. Bu çanların karakteristik formu, dar ağızdan genişleyen yapısıyla klâsik çan formunun aksine çevrilmiş halidir ve mandaların çamurda yuvarlanmalarına dayanacak biçimde tasarlanmıştır. “Orman köyleri” sözü ise hem kuzeydeki manda köylerinin geçmiş idari statüsüne hem de sakinlerinin küçük ölçekli tarım, hayvancılık ve toplayıcılığın yanı sıra orman kaynaklarına dayanan hayat biçimlerine işaret eder. Hem ismi hem de görsel kimliği mandacılarla birlikte tasarlanan bu eser serisinin gayesi, İstanbul’un kuzeyindeki pastoralist toplulukları desteklerken birebir vakitte mahallî ve onarıcı yollarla üretilmiş manda sütü eserlerinin tüketimi yoluyla post-endüstriyel sulak alan peyzajını korumaktır.
ARİSTE PEYNİR HAKKINDA
Ariste Peynir, Türkiye’nin varlıklı süt eserleri mirasını canlandırmak maksadıyla kurulmuş, klasik mandıracılığı yine gündeme taşıyarak olgunlaştırılmış nitelikli peynirlerin korunmasında ve tanıtılmasında öncülük eden bir markadır. Küçük ölçekli lokal mandıralarla işbirliği içinde çalışan Ariste, Anadolu’nun esaslı peynircilik geleneğini usta zanaatkârlarla birlikte yaşatırken, çağdaş uzmanlığıyla geleceğe taşımaktadır. Klasik yollarla üretilip Ariste’nin bilgi birikimiyle olgunlaştırılan peynirler, uzun vadeli dinlendirme süreçlerinden geçerek eşsiz tatlara dönüşmektedir. Bugün Ariste peynirleri, önde gelen ulusal perakende zincirleri aracılığıyla milyonlarca haneye ulaşarak bir vakitler mahallî kalmış çeşitleri ülke çapında görünür kılmaktadır. Bir markadan öte, kültürel bir taşıyıcı olan Ariste, neredeyse unutulmuş peynir çeşitlerini tekrar canlandırmakta, üretici ile tüketici ortasında köprüler kurmakta ve klâsik ustalıkla çağdaş inovasyonu bir ortaya getirmektedir. İstanbul’daki Tecrübe Merkezi’nde gerçekleştirilen canlı üretim, tadım aktiflikleri ve eğitim programları aracılığıyla peynir kültürü tüm ziyaretçilere somut bir tecrübe sunmaktadır. Bugün, İstanbul’un kuzeyindeki sulak alanlarda manda sütü üretiminin canlandırılması üzere teşebbüsleri destekleyerek Ariste, çiftçiye hürmet duyan, ekosistemleri koruyan ve Türkiye’nin en nitelikli peynirlerini ulusal ve milletlerarası kitlelerle buluşturan bir paha zincirini güçlendirmeyi sürdürmektedir.
MUTFAK SANATLARI AKADEMİSİ (MSA) HAKKINDA
Mutfak Sanatları Akademisi (MSA), 2004 yılından bu yana Türkiye’nin en kapsamlı gastronomi eğitimini sunarak ülkenin önde gelen mutfak okuludur. Milletlerarası akreditasyona sahip programlarıyla profesyonel aşçılık ve pastacılıktan barista, miksoloji ve dünya mutfağı atölyelerine uzanan geniş bir yelpaze sunan MSA, hem mesleksel kariyer hedefleyenler hem de gastronomiye tutkuyla ilgi duyanlar için dinamik bir platform sağlamaktadır. Son teknoloji mutfak altyapısı ve alanında uzman eğitmenleriyle, mutfak sanatlarında yaratıcılığı, beceriyi ve yenilikçiliği teşvik etmektedir. Bugün MSA, sadece bir okul olmanın ötesine geçerek Türkiye’nin güçlü gastronomi kültürünü dünyaya tanıtan, tıpkı vakitte yeni kuşak şefleri yetiştiren bir merkez pozisyonundadır.
CLIMAVORE HAKKINDA
CLIMAVORE, iklim krizini ve bunun yapılı etraf üzerindeki tesirini ele alarak rejeneratif besin sistemleri, peyzajlar ve altyapılar geliştirmektedir. Projenin Baş Araştırmacıları Daniel Fernández Pascual & Alon Schwabe (Cooking Sections) tarafından 2015 yılında başlatılan CLIMAVORE, beşerler iklimleri değiştirirken nasıl beslendiğimizi sorgulamaktadır. Yeni antropojenik ‘mevsimlerin’ ortaya çıkmakta olduğunu kabul etmektedir. İlkbahar, yaz, sonbahar ve kış ya da yağmurlu ve kurak mevsimler ortasındaki çizgiler giderek bulanıklaşırken, okyanusların kirlendiği, toprağın tükendiği, çöktüğü ve kuraklığın yaşandığı periyotlar daha yaygın hale geliyor.
Royal College of Art’ın mimarlık kısmında yer alan iki araştırma projesi, ekolojik ağları geliştirmek, besin ve iklim adaleti konusunda yeni bilgiler üretmek ve Birleşik Krallık’ta ve global ölçekte siyaset oluşturma üzerinde gerçek bir tesire sahip olmak için mimari ve sanatsal araştırma araçlarını, eğitim ve hareketi kullanıyor. CLIMAVORE, toplumsal teşebbüs yörüngesi, ödüllü deneyleri ve çığır açan metodolojileriyle tanınmaktadır. CLIMAVORE, gelecek senaryolarını öngörerek ve tasarlayarak, bu gezegende daha eşitlikçi birlikte yaşama modellerine gerçek beşerden daha fazlasının failliğini kucaklamak için disiplinlerarası işbirlikleri kurmaktadır.
JAMEEL TOPLULUĞU HAKKINDA
Jameel Topluluğu, toplumların gelişmesi için bilimi ve tahsili ilerletmektedir. Bağımsız, global bir kuruluş olan Jameel Topluluğu, Suudi Arabistanlı Jameel ailesi tarafından 1945 yılında başlatılan hayırseverlik ve toplum hizmeti geleneğini sürdürmek emeliyle 2003 yılında kurulmuştur. Jameel Topluluğu iklim değişikliği, sıhhat ve eğitim üzere alanlarda acil insani zorlukları anlamak ve ele almak için bilim insanlarını, insani teşebbüsleri, teknoloji uzmanlarını ve yaratıcıları desteklemektedir.
Jameel Topluluğu tarafından aktifleştirilen ve desteklenen çalışmalar, MIT Jameel Kliniği’nin yeni antibiyotikler halisin ve abaucini keşfi, Imperial College London’daki Jameel Enstitüsü tarafından yürütülen COVID-19’un yayılmasına ait kritik modelleme ve MIT’deki Abdul Latif Jameel Yoksulluk Aksiyon Laboratuvarı’nın kurucu ortakları tarafından desteklenen global yoksulluğun azaltılmasına yönelik Nobel Ödüllü deneysel yaklaşım dahil olmak üzere kıymetli atılımlara ve başarılara yol açmıştır.
ROYAL COLLEGE OF ARKA HAKKINDA
1837 yılında kurulan Royal College of Arka, dünyanın önde gelen sanat ve tasarım üniversitesidir. Öğretim ve araştırma alanlarında uzmanlaşan RCA, mimarlık, sanat ve beşeri bilimler, tasarım ve bağlantı disiplinlerinde MA, MPhil, MFA, MDes, MArch, MEd, MRes, Graduate Diploma ve PhD dereceleri sunmaktadır. Londra’nın kalbinde yer alan küçük, uzmanlığa yönelik ve araştırma yoğunluklu bir lisansüstü üniversite olan RCA, yaklaşık 2.800 öğrencisine dünyayı dönüştüren sanat ve tasarım projeleri sunmaları için rakipsiz fırsatlar sunmaktadır.
RCA’nın yaklaşımı, sanat, tasarım, yaratıcı niyet, bilim, mühendislik ve teknolojinin günümüzün global sıkıntılarını çözmek için işbirliği yapması gerektiği önermesi üzerine kurulmuştur. RCA, 34 akademik programda öğrencilere eğitim veren ve onları geliştiren dünyanın önde gelen 850’den fazla akademik ve profesyonel çalışanına evsahipliği yapmaktadır.
RCA öğrencileri, kendilerini deney yapmaya teşvik edecek formda yeni bilgilerle beslenmektedir.
RCA, Imperial College London ve Victoria & Albert Müzesi ile ortak kurslar düzenlemektedir. Üniversitenin teşebbüs, girişimcilik, kuluçka ve iş takviye merkezi olan InnovationRCA, 81’den fazla RCA iş fikrinin gerçeğe dönüşmesine yardımcı olarak 800’den fazla Birleşik Krallık’ta istihdam yaratılmasını sağlamıştır. Mezunlar ortasında Dame Barbara Hepworth, Bridget Riley, Henry Moore OM, David Hockney OM, Sir Peter Blake, Sir Ridley Scott, Dame Zandra Rhodes, Sir Frank Bowling, Sir James Dyson OM, Tracey Emin RA CBE, Chris Ofili CBE, Sir Anthony Finkelstein, Francesca Amfitheatrof, Fazilet Moralıoğlu MBE, Bianca Saunders ve Thomas Heatherwick CBE RDI üzere değerli isimler bulunmaktadır. RCA, QS World Rankings 2024’te üst üste onuncu sefer dünyanın önde gelen sanat ve tasarım üniversitesi seçilmiştir.
