Türkiye’de son yıllarda baş döndüren bir süratle yükselen besin fiyatları, üretimden tüketime uzanan zincirdeki maliyet artışlarıyla birlikte mutfakları zorlamaya devam ediyor. Hal çıkış fiyatları ile market etiketleri ortasındaki fark giderek derinleşirken; salkım domatesin halde 180 liraya kadar çıkan fiyatı, market raflarında 350 lirayı buluyor. Kokteyl ve pembe domates üzere cinslerde ise sayılar 400 lira hududuna dayanmış durumda. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) dataları de bu tabloyu destekliyor; nisan ayında zerzevat ve meyve fiyatları nisan ayında yüzde 5,9, yılbaşına nazaran yüzde 56,6, geçen yılın nisan ayına nazaran yüzde 47,2 arttı.
LOJİSTİK VE FİNANSMAN MALİYETLERİ ETİKETLERİ TETİKLİYOR
Ekonomist Prof. Dr. Yaşar Uysal, besin fiyatlarındaki bu önlenemeyen yükselişi ve önümüzdeki periyoda dair beklentilerini değerlendirirken karamsar bir tablo çiziyor. Besin eserlerinin nakliye süreçlerine dikkat çeken Uysal, “Yani nakliye için geniş alan öteki bir deyişle kamyon gerekiyor. Bu nedenle besin enflasyonunda artan mazot fiyatları yani nakliye fiyatları çok değerli bir faktör haline geldi. Tekrar artan kredi faizleri nedeniyle gerek besin eserleri ticaretinin finansmanı gerekse depolanabilir eserlerde bekletmenin alternatif maliyeti arttı” diyerek finansman ve lojistik yükünün altını çiziyor.
GELENEKSEL YAZ UCUZLUĞU BEKLENTİSİ RAFA KALKTI
Maliyet kalemlerindeki artışın yalnızca nakliye ile sonlu kalmadığını belirten Uysal, gübre ve güç üzere temel girdilerin de fiyatları üst ittiğini vurgulayarak şu ikazda bulunuyor: “Böylece daha değerliye üretilen, daha değerliye taşınan, daha yüksek faizle finanse edilen besinler daha değerli elektrikle aydınlatılan ve soğutulan/ısıtılan marketlerde çok daha değerliye satılabilecektir. Bu şartlarda besinde klasik yaz ucuzluğu öteki yazlara kalacaktır.”
ÇİFTÇİYE MAZOT VE ÖTV TAKVİYESİ ÇAĞRISI
Çözüm teklifleri kapsamında çiftçiye verilen dayanakların revize edilmesi gerektiğini savunan Prof. Dr. Uysal, özellikle nakliyecilik maliyetlerini düşürecek adımların atılmasını öneriyor. Uysal, “Bunun yanı sıra genel olarak karayolu mal nakliyatında, özelde de besin nakliyatı yapan kamyonlarda mazotta ÖTV indirimi/iadesi uygulaması değerlendirilmelidir. Bunun için geliştirilecek kolay bir belgeleme yahut bilgisayar uygulaması ile ÖTV iade müracaatları alınabilecektir. Böylelikle neyin, nereden ve nereye taşındığı da denetim altına alınabilecek, yaygın kayıtdışılığın olduğu alanda kayıt ve denetim imkanı da artacaktır” tabirlerini kullanıyor.
TEDARİK ZİNCİRİNDEKİ YÜKSEK FİRE ORANLARI VE STRATEJİK PLANLAMA
Fiyat artışlarının bir başka kapalı nedeninin ise lojistik sırasındaki eser kayıpları olduğunu söz eden Uysal, bilhassa sebzelerde yüzde 40’lara varan fire oranlarına karşı teknolojik dönüşümü kaide koşuyor. Uysal, “Bunu engellemek için de bilhassa taze/yaş meyve ve zerzevat nakliyatında kullanılan araçlara ait nitelik standartları getirilmeli, frigofirik sistem teşvik edilmeli hatta zarurî hale getirilmelidir” derken, büyük kentlerin besin tedarik planlamasının da tekrar ele alınması gerektiğini belirtiyor. Bilhassa Marmara bölgesinin muhtaçlığının deniz yoluyla taşınmasının bir alternatif olabileceğini kaydeden Uysal, “Kuşkusuz bilhassa besin açığı yüksek olan Marmara bölgesinin Akdeniz ve Ege bölgelerinden yaptığı tedarikin özel donanımlı ve süratli gemilerle yapılmasına yönelik yol ve prosedürler de değerlendirilmelidir” diyerek stratejik bir planlama davetinde bulunuyor.
