Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 4 Mayıs’ta Ermenistan’ın başşehri Erivan’da yapılacak Avrupa Siyasi Topluluğu doruğuna davet edilmesi, Ankara-Erivan sınırında yeni bir periyodun işareti olarak bedellendiriliyor. Lakin bu davet sadece diplomatik bir jest değil. Art planda Kars-Gümrü demiryolu, Türkiye-Ermenistan olağanlaşması, Zengezur-TRIPP sınırı, AB’nin Güney Kafkasya atağı ve İran’ın dikkatle izlediği yeni ticaret koridoru var.
ERİVAN’DA KRİTİK ZİRVE
Avrupa Siyasi Topluluğu’nun sekizinci toplantısı, 4 Mayıs 2026’da Erivan’da yapılacak. Tepeye Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ile Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa’nın eş başkanlık etmesi bekleniyor. Toplantının, birinci AB-Ermenistan ikili tepesinin çabucak öncesinde düzenlenecek olması da dikkat çekiyor.
Ermenistan basını, Paşinyan’ın Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı Erivan’daki doruğa davet ettiğini daha evvel duyurmuştu. Armenpress’in aktardığına nazaran Paşinyan, Erdoğan ile son yıllarda sık sık görüştüğünü belirterek, “Erdoğan’ı Mayıs 2026’da Erivan’da yapılacak tepeye katılmaya davet ettim. Bu davetin kabul edilmesini umuyorum” demişti.
Ermenistan tarafı, tepeyi sadece diplomatik bir tertip olarak değil, ülkenin memleketler arası pozisyonunu güçlendirecek büyük ölçekli bir siyasi aktiflik olarak görüyor. Paşinyan başkanlığında yapılan hazırlık toplantılarında doruğun Ermenistan’ın dış siyaset görünürlüğü açısından ehemmiyetine vurgu yapıldı.
ANKARA’DAN ŞİMDİ RESMİ AÇIKLAMA YOK
Erdoğan’ın davete katılıp katılmayacağı şimdi netleşmedi. Lakin muhtemel bir Erivan ziyareti, Türkiye-Ermenistan ilgilerinde sembolik pahası yüksek bir adım olacak. İki ülke ortasındaki kara sonu 1993’ten bu yana kapalı. Buna karşın son yıllarda Ankara-Erivan çizgisinde olağanlaşma görüşmeleri tekrar sürat kazandı.
MASADA YALNIZCA DAVET YOK: KARS-GÜMRÜ SINIRI VAR
Erivan davetinin çabucak öncesinde dikkat çeken bir öteki gelişme yaşandı. Türkiye ile Ermenistan ortasında Kars-Gümrü demiryolunun rehabilitasyonu ve yine işletmeye alınması için oluşturulan çalışma kümesi, 28 Nisan 2026’da Kars’ta toplandı. Türkiye Dışişleri Bakanlığı, toplantının Türkiye-Ermenistan normalleşme süreci kapsamında varılan mutabakatlara dayandığını açıkladı.
Bakanlık açıklamasında tarafların, Kars-Gümrü demiryolunun erken devirde işletmeye alınmasının bölgesel ulaştırma temaslarının güçlendirilmesi açısından kıymetini vurguladığı belirtildi.
Bu çizgi, sadece iki ülke ortasında raylı sistem irtibatı manasına gelmiyor. Kars-Gümrü demiryolunun tekrar açılması, Türkiye’yi Güney Kafkasya üzerinden Orta Asya’ya bağlayacak ticaret ağlarının tamamlayıcı modüllerinden biri olarak görülüyor.
AB’DEN TAKVİYE GELDİ
Avrupa Birliği de Kars-Gümrü demiryolu konusunda yapılan toplantıyı memnuniyetle karşıladı. AB’nin açıklamasında, Türkiye ile Ermenistan ortasındaki demiryolu ilişkisinin tekrar tesisi için yürütülen görüşmelerin desteklendiği belirtildi.
Bu dayanak, AB’nin Güney Kafkasya’ya bakışındaki değişimi de gösteriyor. Brüksel, Ermenistan’ın Rusya’ya bağımlılığını azaltan, Avrupa ile bağlarını güçlendiren ve bölgesel ticaret sınırlarını çeşitlendiren projelere açık takviye veriyor. Ermenistan’ın 2025’te AB ile entegrasyon sürecini başlatacak yasal çerçeveyi kabul etmesi de bu sınırın siyasi art planını güçlendiren gelişmeler ortasında yer alıyor.
KÜRESEL TİCARET ROTASINI DEĞİŞTİRECEK KORİDOR
Erivan davetinin asıl kıymeti, Güney Kafkasya’da kurulmak istenen yeni ulaşım ve ticaret denkleminde yatıyor. Türkiye, Azerbaycan ve Ermenistan çizgisinde gündeme gelen koridor projeleri; Çin’den Orta Asya’ya, Hazar’dan Güney Kafkasya’ya, oradan da Türkiye üzerinden Avrupa’ya uzanacak yeni bir ticaret yolunun kesimi olarak bedellendiriliyor.
Bu denklemde en tartışmalı başlıklardan biri Zengezur Koridoru. Ankara ve Bakü açısından bu çizgi, Azerbaycan ana karası ile Nahçıvan ortasında irtibat kurulması, Türkiye’nin Türk dünyasıyla kara ilişkisinin güçlenmesi ve Orta Koridor’un daha fonksiyonel hale gelmesi manasına geliyor.
Ermenistan ise “Zengezur Koridoru” sözüne egemenlik hassasiyetleri nedeniyle aralıklı yaklaşıyor. Erivan idaresi, kendi toprakları üzerinden geçecek her çizginin Ermenistan’ın egemenliği ve yargı yetkisi altında işlemesi gerektiğini savunuyor. Bu nedenle son periyotta TRIPP ismiyle anılan formül, Azerbaycan ile Nahçıvan ortasında temas sağlarken çizginin Ermenistan hukuku altında işlemesi fikriyle öne çıktı. Reuters, ABD arabuluculuğunda gündeme gelen TRIPP sınırının Azerbaycan’ı Nahçıvan’a bağlamayı hedeflediğini ve Ermenistan hukuku altında işlemesinin beklendiğini aktarmıştı.
İRAN NEDEN RAHATSIZ
Koridor tartışmasının en kritik aktörlerinden biri İran. Tahran, Güney Kafkasya’daki ulaşım sınırlarının kendi sonları ve bölgesel tesiri üzerinde yaratacağı sonuçları yakından izliyor.
SETA’nın değerlendirmelerine nazaran İran’ın koridor projelerine itirazının temelinde birkaç neden var. Bunların başında, İran’ın Ermenistan üzerinden Güney Kafkasya’ya ve dolaylı olarak Gürcistan, Karadeniz ve Rusya’ya erişim imkanının zayıflaması kaygısı geliyor. SETA ayrıyeten İran’ın, Türkiye’nin Azerbaycan ve Türk cumhuriyetleriyle direkt kontağının güçlenmesini bölgesel rekabet açısından riskli gördüğünü belirtiyor.
PAŞİNYAN’IN HESABI
Ermenistan Başbakanı Paşinyan, son yıllarda Türkiye ve Azerbaycan ile olağanlaşma sürecini dış siyasetinin merkezine aldı. Paşinyan, Haziran 2025’te Türkiye’ye ender görülen bir ikili ziyaret gerçekleştirmiş, İstanbul’da Cumhurbaşkanı Erdoğan ile görüşmüştü. Görüşmede Türkiye-Ermenistan olağanlaşması, Ermenistan-Azerbaycan barış süreci ve bölgesel gelişmeler ele alınmıştı. (Reuters)
Erivan idaresi açısından Türkiye ile sonların açılması ve demiryolu sınırlarının yine işlemesi, ülkenin izolasyonunu kırabilecek en değerli adımlardan biri. Ermenistan, hem Batı ile bağlarını güçlendirmek hem de Güney Kafkasya’da transit ülke pozisyonuna gelmek istiyor.
Bu nedenle Paşinyan’ın Erdoğan’a yaptığı davet, sadece diplomatik protokol daveti olarak değil, birebir vakitte da Ermenistan’ın yeni bölgesel durum arayışının modülü olarak okunuyor.
AZERBAYCAN DENKLEMİ
Davetin bir öteki boyutu da Azerbaycan. Ermenistan basınında daha evvel yer alan haberlerde Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in de tepeye davetli olduğu aktarılmıştı. Böylelikle Erivan’daki toplantı, sadece Türkiye-Ermenistan sınırı için değil, Türkiye-Ermenistan-Azerbaycan üçgeni açısından da kıymet kazanıyor.
Ankara, Erivan ile olağanlaşma sürecini Bakü’den bağımsız okumuyor. Türkiye, Azerbaycan ile Ermenistan ortasında kalıcı barışın sağlanmasını bölgesel istikrar ve ticaret çizgilerinin açılması açısından temel koşul olarak görüyor.
DAVETİN ARDINDAKİ BÜYÜK RESİM
Erdoğan’ın Erivan’a gidip gitmeyeceği şimdi bilinmiyor. Lakin davetin kendisi bile Güney Kafkasya’da değişen istikrarları göstermeye yetiyor.
Bir yanda Ermenistan’ın Avrupa’ya yaklaşma uğraşı, başka yanda Türkiye’nin Orta Asya’ya açılma amacı var. Masada Kars-Gümrü demiryolu, Zengezur/TRIPP sınırı, AB’nin bağlantısallık stratejisi, İran’ın bölgesel telaşları ve Azerbaycan-Ermenistan barış süreci bulunuyor.
Bu nedenle Erivan daveti, diplomatik takvimdeki sıradan bir tepe başlığı değil. Türkiye’den Kafkasya’ya, oradan Orta Asya ve Avrupa’ya uzanacak yeni ticaret rotasının siyasi vitrini olarak öne çıkıyor.
