Merkez Bankası’nın ekonomiyi rayına oturtmak maksadıyla başlattığı “acı reçetenin” uygulayıcılarından lider yardımcısı Osman Cevdet Akçay, enflasyonla çaba için fiyatların baskılanması gerektiğini savunarak ‘Asgari fiyatı yüksek bir yere çekeyim en azından personel kurtulsun’ demek dünyanın en makus fikri” dedi. Ekonomistler bu yaklaşımı dar gelirliyi kaybetme döngüsüne sokan ve temel kaynağı görmezden gelen bir ezber olarak nitelendiriyor.
Merkez bankacılığının yüzde 98’inin beklenti idaresi olup sırf yüzde 2’sinin sayılar olduğunu tabir eden Akçay, bu idarenin bir kesimi olarak fiyatların, gerçekleşmiş enflasyona endekslenmesinden kaçınılması gerektiğini savundu. Birçok iktisatçının ise akademik çalışmalara dayanarak “ücretlerin baskılandığı fakat enflasyonun talep kaynaklı olmadığını” savunan tenkitlerini hatırlattığımız Akçay, Türkiye’de talep enflasyonu olduğunu söyleyerek fiyatlama davranışını değiştirmenin anahtarının talebi kısmak olduğunu savundu.
Akçay, “Ücretlere düşük nominal artış verdiğinizde beklentiyi düzgün yönetirseniz gerçek fiyatlar artmaya bile gidebiliyor. Lakin beceremezseniz, fiyat artışı da sakata gelir. Kesimler talebi canlı gördükçe neden fiyatlama davranışını değiştirsin Fiyatlamaları değiştirecek kaygıyı salman gerekir. ‘Asgari fiyatı yüksek bir yere çekeyim en azından emekçi kurtulsun’ demek dünyanın en makus fikri” tabirlerini kullandı.
GÖRMEZDEN GELİNENLER
Akçay’ın fiyatlara yönelik görüşlerini kıymetlendiren çalışma iktisadı uzmanı Aziz Çelik, “düşük artırımla gerçek fiyat artışı” tezini, “dünyanın en makus fakat en yaygın liberal ezberi. Latife üzere. Adeta bir okus pokus” olarak nitelendirdi ve Türkiye’de fiyatların ciro içindeki hissesinin yüzde 8-9 olduğuna dikkat çekti. Çelik, “Bu nasıl talep enflasyonu yaratır?” diye sordu, fiyatlar kaynaklı enflasyonun lakin iktisatta kapasite eksiği yokken ve sendikalar çok güçlüyken olabileceğini, Türkiye’de ise bu şartların olmadığını vurguladı.
Ekonomist Hayri Kozanoğlu da “ciddi hataları” şöyle sıraladı: “Birincisi, bir an için enflasyonun talep çekişli olduğunu kabul etsek bile, talebin tek kaynağını fiyatlar olarak görüyor. Bilhassa altın ve emlak fiyatlarının yükselişiyle daha da zenginleşen üst gelir kümesinin rolüne değinmiyor. İkincisi, birinci varsayımdan yola çıkarak ücretlileri ‘kaybet-kaybet’ ikilemine sokuyor. Fiyatın az artarsa zati kaybedersin, enflasyona paralel artarsa tekrar kaybedersin. Üçüncüsü, hizmet fiyatlarındaki manşet enflasyon üzeri artışın talep kaynaklı olmadığı, ticarete tabi olmadığı için düşük kurla da terbiye edilemediği gerçeği üzerinde durmuyor.
Dördüncüsü, endüstrideki düşük kapasite kullanımının, bilhassa tarımda giderek düşen üretimin arz eksikliği kaynaklı tesirine değinmiyor. Beşincisi, 2026’nın birinci 2 ayında enflasyondaki sıçramayı görmezden geliyor”
EKONOMİK SAKİNLİK GETİRİR
Ekonomist Sinan Alçın ise geçmişteki Rahip Brunson krizi sonrası kur atağını, Rusya’nın Ukrayna’ya atağıyla petrol fiyat artışının ardından yüzde 156’ya sıçrayan Yİ-ÜFE’yi ve “U dönüşü” yapılan genişlemeci maliye ve gevşek para siyasetlerini hatırlattı, “Karşımızda tek bir enflasyon olmadığını unutmamalı. Son yıllarda enflasyonun içerisindeki maliyet akışınının yavaşlaması bizi ‘yüksek ve sürünen enflasyonda maliyet enflasyonu yok, bu yalnızca talep enflasyonu’ sonucuna götürmez” dedi. Alçın talep kısmının dizginlenebilmesi için ise aslında küçük kısma ilişkin lüks tüketimin azaltılması ve gelir dağılımını güzelleştirici siyasetlerin uygulanması gerektiğini vurguladı.
Ekonomist Oğuz Demir “Ücretleri baskılamak, bu çok katmanlı sorunun sırf en kolay gayesini seçmekten ibaret kalıyor” dedi ve düşük nominal artışla gerçek fiyatların artabileceği tezinin fakat güçlü ve emniyetli bir para siyaseti çerçevesinde mümkün olduğunu söyledi ve şunun altını çizdi: “Beklentileri direktörün ön şartı, kurumlara duyulan inançtır. Şayet bu itimat tesis edilemezse, fiyat artışlarını sınırlamak enflasyonu düşürmez; tersine iç talebi zayıflatırken gelir dağılımını daha da bozar ve ekonomik sakinliği derinleştirir.”
