TRAKYA Üniversitesi’nden (TÜ) Prof. Dr. Levent Öztürk, gece aydınlatmaları ve cep telefonlarının yaydığı mavi ışıkların gençler ve gebelerde depresyon riskini arttırdığını belirterek, “Ergenlik çağındakilerde gece saat 8’den sonra maruz kalınan mavi ışığın 4 saat ve üzerine çıkmasının depresyon riskiyle alakalı olduğunu gösteren çalışmalar var. Hamilelerde, dış ortamda gece yüksek düzey ışığa maruz kalmanın doğum öncesi depresyonuyla bağlantılı olduğu da gösterilmiş. Özetle gerek dış ortamdaki aydınlatmalar gerek iç ortamdaki mavi ışık maruziyeti hastalıklarla alakalı hale gelmeye başladı” dedi.
TÜ Tıp Fakültesi Hastanesi Fizyoloji Anabilim Kısmı Lideri Prof. Dr. Levent Öztürk, gece kentlerdeki yapay aydınlatmalar ve cep telefonları üzere elektronik aletlerin yaydığı mavi ışıkların, insan sıhhatine zararlarına yönelik açıklamalarda bulundu. Son devirlerde çok aydınlatmanın ışık kirliliği haline geldiğini söyleyen Prof. Dr. Öztürk, son 8 yılda aydınlatma düzeyinin gece 2 katına çıktığını belirtti. Çok aydınlatmanın, meseleleri da beraberinde getirdiğini aktaran Prof. Dr. Öztürk, “Bunun yarattığı natürel birtakım problemler var. Artık aydınlatmayı hoş bir şey, bir süs aracı üzere görmemek gerekiyor. Zira bunun çok boyutlu tesirleri oluyor. Birincisi; aydınlatma için gereken güç takviyesi, bunu sağlayabilmek için ortaya çıkan karbondioksit emisyonu çok yüksek. Aşağı üst 200 milyar kilo civarında karbondioksit emisyonuna yol açıyor ki yaklaşık 400 teravat saatlik bir aydınlatma gücü sağlayabilmek açısından. Bu, işin ekonomik ve etraf kirliliği boyutu olarak düşünülebilir. Öteki yandan insan dışı canlılarda değerli tesirler var. Mesela gece karanlıkta avlanan hayvanlar avlanma fırsatı bulamadığı için çeşitlerinin yok olma tehlikesiyle karşı karşıyalar” dedi.
‘IŞIK KİRLİLİĞİNİ ENDOKRİN KİRLETİCİ OLARAK GÖRÜYORUZ’
Aşırı aydınlatmanın insan sıhhati üzerindeki olumsuz tesirlerine de değinen Prof. Dr. Öztürk, “Diğer yandan beşere gelecek olursak, aydınlık çeşitli hastalıklarla risk artışı manasında bağlı hale gelmeye başladı. Bugün artık ışık kirliliğini biz bir endokrin kirletici olarak görüyoruz. Yani uyku kalitesinin bozulması, sirkadiyen ritimlerin bozulmasının yanı sıra bedenin iç sıhhat sistemini ve hormonlarını da olumsuz tarafta etkileyen bir kirletici faktör olarak görmeye başladık. Tüm bunlar aydınlanmanın önemli bir sorun, gece bilhassa yapay aydınlanmanın bir sorun olduğunu ortaya koyuyor. Gece temelinde doğal olarak var olan mesela ay ışığının aydınlatması, yıldızların aydınlatması ya da samanyolu galaksisinin aydınlatması üzere aydınlıklar vardı. Biz bilhassa son 10 yılda yıldızlı gecelerimizi kaybettik, diyebiliriz. Yani gökyüzüne baktığımız vakit, yapay ışıkla aydınlanmış bir gökyüzü görüyoruz” diye konuştu.
‘DEPRESYON RİSKİYLE İLİŞKİLİ’
Prof. Dr. Öztürk, dış ortamdaki ışık kirliliğinin yanı sıra, cep telefonlarının yaydığı mavi ışığın da zararlarına dikkat çekti. Prof. Dr. Öztürk, “Biz gece dışarıda olduğumuzda, dış ortamın bu aydınlatmasına maruz kalıyoruz. Fakat meskenlerde ve kapalı ortamlarda devam ediyor ve bu ışık kirliliğinin tabiatı biraz değişti. Işık ya da aydınlanma teknolojisinin değişmesiyle birlikte giderek LED aydınlatmalar daha yaygınlaşınca bu sefer kısa dalga uzunluğundan daha ağır olan ışıklar bilhassa mavi ışık maruziyeti arttı. Bununla ilgili son periyotta yapılmış değişik çalışmalar var. Bir tanesi genç adölesanlarda yapılan çalışma. Gece saat 8’den sonra maruz kalınan mavi ışığın 4 saat ve üzerine çıkmasının depresyon riskiyle bağlı olduğunu gösteren çalışmalar var. Buna dikkat etmek gerekiyor. Zira gençlerde depresyon yaygınlığı süratle artıyor. Bunun nedenlerinden birinin de aslında ışık kirliliği olduğunun, mavi ışık maruziyeti olduğunu anlamamız lazım, bu kıymetli. Bir başka çalışmada örneğin hamilelerde, dış ortamda gece yüksek düzey ışığa maruz kalmanın doğum öncesi depresyonuyla bağlı olduğu da gösterilmiş. Özetle gerek dış ortamdaki aydınlatmalar gerek iç ortamdaki mavi ışık maruziyeti hastalıklarla alakalı hale gelmeye başladı” diye konuştu.
‘BİLİM İNSANLARI DA GÜÇ DURUMDA’
Suni kent aydınlatmalarının gökyüzüyle ilgilenen bilim insanlarının da işlerini zorlaştırdığına vurgu yapan Prof. Dr. Öztürk, “Atmosferde bir parlaklık oluşturduğu için aslında gökyüzüyle ilgili çalışmalar yapan bilim insanlarının da işleri zorlaştı. Daha nispeten zayıf ışık yayan yıldızlar görünmez oldu. Bu kirliliğin gerisinde kalmaya başladı. Bu gözlemevleri giderek kent merkezlerinden uzaklaştırılsa da artık kaçacak yerleri de kalmadı. Zira kentler genişlediği için gökyüzüne bakarak müşahede yapan, data toplayan bilim insanları da sıkıntı durumda diyebiliriz” tabirlerini kullandı.
