DIŞİŞLERİ Bakanı Hakan Fidan, Gazze’deki soykırımın değişik biçimlerde devam ettirilmeye çalışıldığını belirterek, “İsrail yayılmacılığı sorunu yalnızca bölgenin değil, artık dünyanın bir güvenlik sorunu haline gelmiştir. Dünyanın başına bela olmuş bir güvenlik sorunundan bahsediyoruz” dedi.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Antalya Diplomasi Forumu’nun (ADF2026) son gününde basın toplantısı gerçekleştirdi. Türkiye’den ve yurt dışından basın mensuplarının katıldığı toplantıda Bakan Hakan Fidan, üç gün boyunca Antalya’nın bir sefer daha global diplomasinin nabzının attığı bir merkez olduğunu söyledi.
150 ÜLKEDEN 6 BİN 400 KATILIMCI
Lider panellerinden bölgesel oturumlara birçok farklı format ve içerikte kapsamlı programı muvaffakiyetle daima birlikte icra ettiklerini belirten Fidan, “Toplam 52 oturumda mevcut krizlerin muhasebesini daima birlikte yapma imkanımız oldu. Asya Pasifik’ten Latin Amerika’ya, Avrupa’dan Orta Asya’ya dünyanın dört bir yanından gelen önderleri, karar alıcıları ve uzmanları birebir çatı altında dinleme ve tartışma imkanımız oldu. Bu yıl 150 ülke ve 66 memleketler arası kuruluştan 6 bin 400 iştirakçi formumuza katıldı. Emsalleriyle kıyaslandığı vakit sahiden çok büyük bir sayı. Hem kapsadığı coğrafya prestijiyle hem de iştirakçilerin sayısı prestijiyle. 23 devlet ve hükümet başkanı, 13 devlet ve hükümet lider yardımcısı, meclis liderleri, 50 bakan ve 87 uluslararası kuruluşun üst seviye temsilcisi forumumuza iştirak ettiler” diye konuştu.
SUUDİ ARABİSTAN, MISIR VE PAKİSTAN’LA DÖRTLÜ TOPLANTI
Forum müddetince milletlerarası gündemi şekillendirecek kritik toplantılara konut sahipliği yapıldığını söz eden Bakan Fidan, “Suudi Arabistan, Mısır ve Pakistan ile gerçekleştirdiğimiz dörtlü toplantıda bölgemizde barış ve istikrarı destekleyici adımları ve seyrüsefer serbestisinin kalıcı olarak tesisine yönelik beklenen teşebbüsleri ele aldık. Bölgemizin geleceğine ait ortak bir vizyon geliştirmek emeliyle atacağımız somut adımları tespit ettik. 6 Müslüman ülkenin bir ortaya geldiği toplantıda ise Gazze Barış Planı’nı ele aldık. Sürece ait ortak irademizi teyit ettik. Bölgemizde kalıcı barışın tesisine yönelik birlikte hayata geçireceğimiz ortak planlamaları ele aldık” sözlerini kullandı.
BÖLGESEL KRİZLERİN TAHLİLİ O BÖLGENİN DİNAMİKLERİNDE
Türk Devletleri Teşkilatı gayriresmi dışişleri bakanları toplantısında ortak coğrafyanın gündemindeki sıkıntıları istişare ettiklerini söz eden Fidan, ADF’nin farklı görüşleri, farklı coğrafyaları ve farklı çıkarları birebir masada buluşturan niteliğinin bir kere daha teyit ve test edilmiş olduğunu söyledi. Oturumlarda bölgesel krizlerin lakin o coğrafyanın kendi dinamikleriyle ve bölgesel aktörlerin aktif iştirakiyle tahlile kavuşturulacağı fikrinin besbelli biçimde öne çıktığını belirten Fidan, “Küresel iktisada dair oturumlarımız da birebir ölçüde verimli geçti. Korumacılığın yükseldiği bir çağda yatırımların, özgür ticaretin ve bağlantısallık projelerinin memleketler arası istikrara yapacağı katkıyı tekrar tekrar uygulama imkanı oldu” dedi.
AFRİKA KITASINA ÖZEL ÖNEM
Afrika kıtasına bu yıl da özel bir kıymet verildiğini anlatan Bakan Fidan, şöyle konuştu:
“Kıtanın yatırım ve kalkınma potansiyeli masaya yatırıldı. Birebir vakitte güvenlik ile kalkınma ortasındaki kritik ilişkiyi da hassasiyetle değerlendirdik. Forumumuzda diplomasiyi klâsik hudutlarından çıkarıp yarını şekillendirecek alanlara taşıdık. Geleceğin dünyasına form verecek olan yapay zekanın jeopolitiği, kritik mineraller üzerinden yürütülen stratejik rekabeti ve global güç haritasının yine çizilmesi mevzuları da bu yılki forumda panellerimizde tartışıldı. Mesken sahipliğini yapacağımız COP 31’e giden süreç bağlamında besin güvenliğinin kıymetiyle kuraklık ve iklim değişikliğine karşı atılacak adımların jeopolitik tansiyonlara kurban edilmemesi gerektiğinin altını da ayrıyeten çizdik. Kültürel diplomasi alanında düzenlenen etkinlikler ise forumumuzun çok katmanlı yapısını tamamlayan manalı buluşmalardan biri oldu.”
ADF DÜNYADA UMUT, DİYALOG VE TAHLİL TABANINA DÖNÜŞTÜ
ADF’nin dünyada eşine az rastlanır bir umut, diyalog ve tahlil tabanına dönüştüğünü kaydeden Bakan Fidan, “Bu forum birebir vakitte hariciye teşkilatımızın diplomatik birikiminin ve organizasyonel kapasitesinin de bir tescili olmuştur. Türkiye olarak dış siyasetimizi dar çerçevelere hapsolmadan, diplomasiyi barışın anahtarı olarak gören bir anlayışla sürdürmeye devam edeceğiz. Diplomasinin tüm imkanlarından istifade ederek iş birliğimizi çeşitlendirmeyi ve dostluk köprülerimizi çoğaltmayı kararlılıkla sürdüreceğiz. Kritik başlıklarda itimat inşa etmeye, tarafları birbirine yaklaştırmaya ve gerektiğinde orta buluculuk rolü üstlenmeye birebir azimle devam edeceğiz. Türkiye’nin diplomasi alanındaki bu çekim gücü önümüzdeki devirde de artan bir ivmeyle inşallah büyümeye devam edecek” diye konuştu.
‘BİZ İSRAİL ÜZERE DEĞİLİZ’
Basın mensuplarının sorularını da yanıtlayan Fidan, Suudi Arabistan, Mısır ve Pakistan ile yapılan dörtlü toplantıya ait, şöyle konuştu:
“Burada birinci baştan itibaren maksadımız, bu dört ülkenin bölgesel sahiplenmeyi gerektiren bütün hususları ele alarak gerçek, uygulanabilir bir gündemle yoluna devam etmesi. Önderlerimizin bu bahiste bir iradesi var. Bizler de dışişleri bakanları olarak bu iradeyi gerçek hayatta uygulanabilir iktisat, teknoloji, sıhhat, savunma üzere birçok alanda nasıl uygulayabiliriz, bunları hayata geçiriyoruz. Bizim inancımız şu; bu dört ülke aslında bir temsiliyeti ortaya koyuyor ve etrafında bütün bir bölge var. Biz bölgenin olması gereken iş birliği imkanlarını kullanmadığı için kendi potansiyelini hayata geçiremediğine dair kuvvetli inancımız, rasyonel tespitimiz var. Bu tespitten hareketle somut hususları hayata geçirmek için daima birlikte bir ortaya geliyoruz. Çok önemli siyasi krizler, çatışmalar var. Bu çatışmaların sönümlendirilmesi için de neler yapılabilir? Biz İsrail üzere değiliz. Onlar Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum İdaresiyle bir ortaya gelip bölgedeki Müslüman ülkelere karşı bir ittifak kurdular. Biz onların yaptığını yapmıyoruz. Biz bölgemizdeki çatışmaları nasıl söndürürüz, ekonomik ilerlemeyi nasıl sağlarız, istikrarı nasıl hayata geçiririz, onun arayışı içerisindeyiz. Biz şunu gördük; şayet dışarıdan yardım beklemeye, kurtarıcı beklemeye bu bölge devam ederse, bu bölge ilanihaye bu meselelerle baş başa kalmaya devam edecek. Onun için akıllı aktörler hikmetle geçmişten ders çıkartarak geleceklerine istikamet verirler.”
BÖLGE ÜLKELERİ SIKINTILARA SAHİP ÇIKMAK ZORUNDA
Bölge ülkelerinin bir ortaya gelip, bölgenin sıkıntılarına sahip çıkmak zorunda olduğuna işaret eden Bakan Fidan, “Bu bizim için yaşamsal bir gereklilik. Bunun için kâfi olgunluğun, kapasitenin ve vizyonun olduğuna biz Türkiye olarak yürekten inanıyoruz. Cumhurbaşkanımızın bu bahiste ortaya koyduğu çok güçlü bir irade var. Yıllar içerisinde bölge önderleriyle de bu vizyon üzerinde yaptıkları bir anlayış birliği var. Artık bunun hayata geçmesi gerekiyor. Birçok ıstırap var bölgemizde. Gazze’deki soykırım, Lübnan, gerisinden İran. Bütün bunların ortaya çıkarttığı bölge ülkelerinin birbirleri ortasındaki inancı zedeleyen çatışmaları artıran, yoksulluğu, geri kalmışlığı getiren bütün denklemleri ortadan kaldırmak için daima bir arada bir ortaya geliyoruz. Arayış içerisindeyiz. Cumhurbaşkanımız, Sayın Şahbaz Şerif ve Sayın Şeyh Temim’le de bir ortaya geldiği vakit olağan ki bölge mevzularını konuştular. Tekrar bu vizyonla konuşuldu. Bu vizyon herkesin sahip çıktığı bir vizyon” sözlerini kullandı.
‘HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA KARIŞIK BİR DURUM VAR’
Hürmüz Boğazı’yla ilgili şu anda zihinlerde karışık bir durum olduğunu belirten Fidan, “Zaman vakit işte tarafların açıldığı, vakit zaman kısmi bloke etmelerin olduğu tarafında beyanlar var. Uygulamayı da yakından takip ediyoruz. Deniz Kuvvetleri üzerinden, bu mevzuda gelişmeler epey biz de kamuoyunu bilgilendirmeye devam edeceğiz” dedi.
‘İRAN-ABD GÖRÜŞMELERİNDE KRİTİK KADEMEYE GELİNDİ’
İran ile ABD ortasında Pakistan’ın orta buluculuğunda süren müzakereleri yalnızca yakından takip etmekle kalmadıklarını söz eden Bakan Fidan, “Elimizden gelen bütün dayanağı vermeye çalışıyoruz. Hem Amerikalı hem İranlı taraflarla görüşerek Pakistanlı kardeşlerimizin mevcut gayretine ne cinsten katkılar yapabiliriz, onun arayışı içerisindeyiz. Artık görüşmelerde kritik bir kademeye gelindi. Ortada, yani bu herkesin malumu hoş olan şu, her iki taraf da çok önemli bir niyetle, içtenlikle temel prestijiyle görüşmelere devam ediyor. Devam etme iradeleri var. Mevcut şu andaki ateşkesten yalnızca taraflar değil, bütün dünya açıkçası rahatlama içerisinde. Natürel ki bunun devam etmesi herkes için değerli ve ben savaşan tarafların da bunun şuurunda olduğunu görüyorum. Bu forumda da buluştuğumuz bütün aktörler doğudan, batıdan, kuzeyden, güneyden hepsi savaşın tekrar başlamaması için kaygılarını daima bize iletiyor. Biz de bu hususta elimizden gelen bütün çabayı göstereceğimizi söylüyoruz” diye konuştu.
PAKİSTAN’LA YENİ GÖRÜŞME
Gelinen noktada tarafların muhakkak hususlarda hala tartışma içerisinde olduklarını lisana getiren Bakan Fidan, “Bunların detayına girmek istemiyorum. Daha gelmeden evvel değerli bir görüşme yaptım. Pakistan tarafıyla da nerede duruyoruz? Atmamız gereken bir sonraki adımlar ne kapsamında? Artık alışılmış ki önümüzdeki hafta ateşkesin sona ermesiyle bir arada tekrar yeni bir savaşın başlamasını tek kişi, kimse istemiyor. Umudumuz tarafları tekrar dünya kamuoyunun yaptığı baskı sonucunda ateşkes müddetini uzatmaları ve uzatılmış bu mühlet içerisinde bugüne kadar çözemedikleri lakin çözme iradesi arayışında oldukları başlıkları çözmeleri. Biz en başta da söylemiştik, iki haftalık bir mühlet ateşkes için âlâ lakin önlerindeki evrak o kadar kapsamlı ki iki haftada bütün bu mevzuların hepsini çözmek mümkün olmayacak. Münasebetiyle yeni bir uzatmaya muhtaçlık olacak. Bu uzatma da inşallah gelir. Ben o mevzuda optimistim fakat birtakım hususların netleştirmesi lazım. Büyük ölçüde inşallah müzakerelerin tamamlandığını görüyoruz. Ancak çok kritik bir-iki başlıkta hala görüş farklılıkları devam ediyor. İnşallah ona da en kısa müddette uzanacak” sözlerini kullandı.
RUSYA-UKRAYNA VE GAZZE VURGUSU
İran-ABD ortasındaki müzakereleri yakından takip ettikleri üzere Rusya-Ukrayna müzakerelerini de takip ettiklerini açıklayan Fidan, şöyle devam etti:
“Orada da rol alıyoruz gerektikçe. Nitekim beşinci yılına giren bu savaş artık bitmek durumunda, çok fazla maliyet üretti. Lakin savaşın aşikâr bir coğrafyada devam ediyor olması da kanıksanmış durumda. Bu aslında hem Ukrayna hem Rusya için uygun bir durum değil. Barış gayretlerini artırarak devam ettirmemiz gerekiyor. Türkiye olarak bu hususta bizim vizyonumuz, uğraşımız ortada. Tarafları geçen yaz üç sefer İstanbul’da bir ortaya getirdik. Tekrar getirmeye hazırız. İster teknik seviyede ister başkanlar seviyesinde. Lakin taraflar diğer başkentlerde de bir ortaya geliyor. Bizim gördüğümüz şu anda aslında bunu da konuşuyoruz. Burada da söylemekte beis görmüyorum. Bir taraftan İran-Amerika müzakereleri devam ederken aslında İran-Amerika savaşı daha acil sıkıntıları birden unutturdu. Yani Ukrayna’daki barış müzakerelerini ve Gazze’deki yürüyen barış planına dünya kamuoyunun ansızın ilgisi azalır üzere oldu. Bunun bir yansıması olarak burada birtakım aksamalarla müsabakayı açıkçası biz stratejik kaygıyla karşılıyoruz. Bunun olmaması için tarafları şimdiden uyarıyoruz. Tekrar tekrar diyoruz ki buralardan bizim dikkatimizi dağıtmamamız lazım. Hem Ukrayna hem Gazze sıkıntısı hayli değerli. Bu iki mevzudaki dikkatimizi devam ettirmeliyiz.”
TÜRKİYE KENDİNİ KORUYACAK NİTELİKTE
Yunanistan, Kıbrıs Rum idaresi ve İsrail üçlüsünün Doğu Akdeniz’deki ittifakına yönelik soruya cevap veren Bakan Fidan, “Bölgede İsrail, Yunanistan ve Kıbrıs Rum idaresinin bir ortaya gelip bir askeri ittifak kurması, somut birlikler oluşturması, tehdit önceliği aşikâr. Yani Türkiye ile birlikte öteki ülkeler. Yani bunun öbür türlü bir izlenim oluşturmasını da kimse bekleyemez. Bunun aksi tarafında bize ne öncesinde ne sonrasında bir garanti yahut beyan verilmedi. Kimse bu ittifaklar oluşturulurken bize ‘Ya biz bunu size karşı yapmıyoruz’ demedi. Tam bilakis bu ittifakın oluşturulduğu seremonide başkanlar yan yana iken İsrail başbakanının hem Yunanistan başbakanının hem Kıbrıs Rum Kesiti cumhurbaşkanının bulunduğu yerde yaptığı beyanlar var, bu ittifakın ruhunu tanımlayan. Neden yapıldığını? Artık bu gerçekler ortadayken, bizim ortaya koyduğumuz reaksiyonun Yunanistan’la ortamızda yürüttüğümüz müzakere sürecinden ötürü az bile olduğunu düşünüyorum. Yani bu iş birliği ruhunu açıkçası biz hiçbir vakit için rahatsız etmek istemedik. Fakat o toplantıda İsrail başbakanının söylediği şeyler ortada, somut askeri yapılanmalar var, askeri iş birlikleri var. Artık bunu görmemezlikten gelemeyiz. Hani Yunanistan bunu öbür türlü anlatabilir, saklayabilir. Kendisi aslında NATO ülkesi, daha sonra başka ülkelerle bu çeşitten bir askeri iş birliğine girmesi, Avrupa’da Yunanistan dışında bu çeşitten bir askeri iş birliği yahut ortak birlik kurma mutabakatı imzalayan hiç kimse yok. Hasebiyle bu bir tasa kaynağı olmaya, yalnızca bizim için değil. Bakın bu Türkiye’nin bir külfeti değil. Söylemiyorlar fakat bölgedeki bütün Müslüman ülkeler önemli tasa içerisindeler ve soru soruyorlar. Bir de son vakitlerde İsrail’in bölgedeki işgalci ve yayılmacı siyasetinden hareketle. Artık bu türlü bir isim varken hani güya Türkiye burada gereksiz yere telaş üretiyormuş telaffuzunda bulunmak da yanlışsız değil. Ortada gerçekler var, insanların telaşları var bölge ülkelerinde. Türkiye kendisini koruyacak nitelikte lakin bölgede daha zayıf nitelikte olup bu askeri ittifaka tasayla bakan ülkeler var” dedi.
‘DÜNYANIN BAŞINA BELA OLMUŞ DURUMDA’
Gazze’ye yönelik soruları yanıtlayan Bakan Fidan, şöyle devam etti:
“Gazze’deki soykırımın değişik hallerde devam ettirilmeye çalışıldığı gerçeği ortada. Yani beşerler açlığa mahkum edilerek, soğukta kalmaya zorlanarak, gerekli barınma imkanlarının sağlanmadığı ortada, olağan ki bu var. Biz şunu görüyoruz, yani bunu her yerde de söyledik. Biz milletlerarası toplum olarak bir ortaya geldik. Gazze Barış Planı’nı uygulamak için, hayata geçirmek için ağır uğraş içerisindeyiz. Cumhurbaşkanımızın bu hususta Sayın Trump ve bölge önderleriyle başlattığı ağır müzakere süreci var son 1 yıldır. Fakat buna karşın İsrail’in asli niyeti olan Gazze’yi ister insanlarını öldürerek ister sürerek insansızlaştırmaya yönelik siyasetinin değişmediğini bütün herkes biliyor. Yalnızca söylemiyor. Herkes biliyor bunu. Hasebiyle memleketler arası toplum Antalya Diplomasi Forumu’nda da çok sık kullanıldığı üzere diplomasinin bütün imkanlarını kullanarak bunu engelleme yolunda gereken adımları atma tarafında çok önemli uğraş ortaya koyuyor. Bu sorun İsrail yayılmacılığı sorunu, yani sizin anlattığınız o uzun sorunu biz o denli tanımlıyoruz. İsrail yayılmacılığı sorunu yalnızca bölgenin değil, artık dünyanın bir güvenlik sorunu haline gelmiştir. Bu yayılmacılığın hangi yollarla, memleketler arası toplum tarafından nasıl durdurulacağı problemi yeniden milletlerarası toplumun kendi ana gündem hususlarından biridir. Süreç içerisinde ben bu hususta da olumlu gelişmeler olacağını düşünüyorum. Bir ortaya geldiğimiz bütün aktörler tıpkı tasayı taşıyor. Yani İsrail’in bu yayılmacılığına artık kimse mazeret bulabilecek durumda değil. Sürdürülebilir de değil. Daima milletlerarası krizlerin tetiklendiği ve memleketler arası krizleri tetikleyen irrasyonel, fundamentalist bir hükümetten kelam ediyoruz. Dünyanın başına bela olmuş durumda. Bu yalnızca Türkiye’nin sorunu değil. Kimileri çok fazla Türkiye’yle ilişkilendirmeye çalışıyor da bu yalnızca bizim meselemiz değil. Yalnızca bölgenin de sorunu değil. Dünyanın başına bela olmuş bir güvenlik meselesinden bahsediyoruz. Orada bir fundamentalist hükümetten ötürü.”
