Uyuşturucu baronu Pablo Escobar’ın Kolombiya’ya “miras bıraktığı” hipopotamları (su aygırı) kurtarma teklifi Hindistan’dan geldi.
1993 yılnda polisin öldürdüğü Escobar, 1980’lerde özel hayvanat bahçesi için ülkeye yasa dışı biçimde egzotik hayvanlar getirtmişti. Bunlar ortasında bir erkek ve üç dişi hipopotam da vardı.
“Kokain hipopotamları” lakabı takılan bu hayvanların sayısı yıllar içinde giderek arttı ve hayvanlar ülkenin en büyük su yolu olan Magdalena Irmağı’na yayıldı.
Kolombiya hükümeti, hayvanların sayılarını denetim altına almak için kısırlaştırma dahil denediği yollar “işe yaramayınca”, bu hayvanlardan 80 kadarını itlaf edeceklerini açıkladı.
2022 tarihli bir araştırmaya nazaran tabiatta 250 “kokain hipopotamı” bulunduğu varsayım ediliyor.
Haberi duyan Asya’nın en varlıklı adamı Mukesh Ambani’nin oğlu Anant Ambani ise, hipopotamları kurtarmak için harekete geçti.
Ambani, hayvanları Hindistan’ın Gujarat eyaletindeki kendi özel hayvanat bahçesi Vantara’ya götürerek burada bakma teklifinde bulundu.
Ambani’nin hayvanat bahçesinin CEO, Kolombiya’nın Etraf Bakanlığı’na bir mektup yazarak, sürüye Hindistan’da “ömür uzunluğu bakım sağlamaya hazır olduklarını” belirtti.
Hayvanat bahçesinin Instagram sayfasından paylaşılan mektupta, “Bu teklifin kalbinde, Vantara’nın tüm canlıların ömrünün bedelli olduğu ve hayatı müdafaaya yönelik ortak sorumluluğumuz bulunduğuna dair inancı yatıyor” denildi.
Kolombiya teklife şimdi cevap vermedi.
Bilim insanları Escobar’ın “kokain hipopotamları” için “ekolojik bir saatli bomba” uyarısı yapıyordu.
Çevre Bakanı Irene Velez itlaf kararı hakkında, “Bunu yapmazsak nüfusları denetimden çıkacak. “Ekosistemimizi korumak için bunu yapmak zorundayız” demişti.
Hayvan hakları örgütleri ise bu kararı eleştirmiş, Senatör Andrea Padilla da toplumsal medya hesabından bir paylaşım yaparak “Hiçbir vakit sağlıklı hayvanların öldürülmesini destekleyemem” demişti; “Hele ki bu örnekteki üzere devletin yolsuzluğu, kayıtsızlığı, ihmali ve sorumsuzluğunun mağduru iseler.”
Pablo Escobar, Kolombiya’nın 30 yıldan uzun müddettir unutmaya çalıştığı bir isim.
Gelmiş geçmiş en berbat hatalılardan biri olan Escobar, 1980’li yıllarda Medellin uyuşturucu kartelini kurmuştu.
Bir vakitler dünyanın en güçlü şahıslarından biri olduğu varsayım ediliyor.
Yayılmacı bir tür
Kolombiyalı bilim insanları uzun vakittir, bu hayvanların tabiata tesirini gidermek için itlaf edilmeleri gerektiğini söylüyor.
Esas sorun, hipopotamların bölgeye ilişkin bir çeşit olmaması: Su aygırları sadece Afrika’da yaşıyor. Olağanda Afrika’da aslanlar ve timsahlar hipopotam yavrularını avlıyor. Bu da sayılarını denetim altında tutuyor.
Güney Amerika’da ise doğal düşmanları yok. Bu da çok daha kolay üremelerini sağlıyor.
Kolombiyalı biyolog Nataly Castelblanco BBC’ye yaptığı açıklamada, “Bu hayvanlara üzüldüğümüz açık ancak dürüst olmalıyız. Su aygırları Kolombiya’da işgalci bir çeşit ve bir kısmını artık öldürmezsek 10 ila 20 yıl içinde durum denetimden çıkabilir” diyor.
Hükümetin kararını “üzücü ama gerekli” olarak pahalandırıyor.
Hindistan’daki hayvanat bahçesiyle ilgili neler biliniyor?
Özel Vantara Hayvanat Bahçesi filler ve kaplanlar da dahil yaklaşık 2.000 hayvan tipini barındırıyor.
Yaklaşık 14 kilometrekarelik bir alana yayılmış olan hayvanat bahçesi, Jamnagar bölgesinde, Mukesh Ambani’nin sahibi olduğu petrol rafinerisinin yakınında bulunuyor. Bu rafineri dünyanın en büyüğü.
Hayvanat bahçesi, sahibi Anant Ambani’nin 2024 yılında aylar süren çok gösterişli düğün müddetince davet verilen yerlerden biriydi.
Yaban hayatı ve doğal hayatı muhafaza aktivistleri, bölgenin sıcak ve kuru havasının buradaki birtakım hayvanlar için uygun olmaması da dahil farklı nedenlerle, Vantara Hayvanat Bahçesi’ni eleştiriyor.
Sorun nasıl başladı?
“Kokain su aygırlarının” nüfusunun artışı da, Pablo Escobar’ın Kolombiyalı güvenlik güçlerince öldürülmesiyle direkt irtibatlı.
Escobar’ın vefatından sonra, başşehir Bogota’nın 250 kilometre kuzeybatısındaki lüks çiftliği Hacienda Napoles’e el konuldu.
Çiftliği içindeki özel hayvanat bahçesinde bulunan, su aygırları dışındaki hayvanlar ülke çapındaki hayvanat bahçelerine dağıtıldı.
Castelblanco, “Bu hayvanları öteki yerlere yollamak lojistik açıdan zordu, hasebiyle yetkililer muhtemelen ölüp gideceklerini düşündükleri için hayvanları orada bıraktılar” diyor.
Castelblanco ve çalışma arkadaşları, itlaf edilmezlerse sayının 2034 prestijiyle 1.400’ü aşacağını varsayım ediyor. Bunların hepsi birinci olarak getirilen bir erkek ve üç dişiden türeyen hayvanlar.
Çalışmada, bunu önlemek için önerilen ülkü senaryoya nazaran her yıl 30 hayvanın itlaf edilmesi ya da kısırlaştırılması gerekiyor.
Veteriner ve tabiat muhafaza uzmanı Corlan Valderrama, “Bu asıl ömür alanları olan Afrika dışındaki en büyük su aygırı sürüsü” diyor.
Nüfus artışında hava durumu da rol oynuyor. Afrika’daki su aygırlarının sayısı, kuraklıklarla denetim altında kalıyor.
Kolombiya’da ise kuraklık yok ve Güney Amerika havası su aygırları için o denli ülkü ki, daha çabuk olgunlaşıyorlar.
Castelblanco, “Çalışmalar bu su aygırlarının Afrika’dakilere kıyasla daha erken yaşlarda üremeye başladığını gösteriyor” diyor.
Varlıkları neden “problemli”?
Su aygırlarının etrafa tesirlerini araştıran bilim insanları, onların varlıklarının lokal ekosistemi birçok biçimde etkileyebileceğini söylüyor.
Bunlar soyu tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan deniz ineği üzere çeşitleri yerlerinden etmekten, ırmakların kimyasal yapılarını değiştirmeye kadar değişiyor ve bu da balık cinslerini tehlikeye atabilir.
Biyolog Castelbanco, “Su aygırları, Kolombiya’nın ırmak sistemine yayılıyor ve binlerce kişi geçimini buralardan sağlıyor. Hacienda Napoles’in 370 kilometre uzağında hipopotamlar görüldü” diyor.
Bu hayvanlar insanlara karşı da bir risk oluşturuyor.
Kolombiya’da şimdi ölümlü bir hücum bildirilmese de hipopotamlar bölgelerini korumak için saldırganlaşabilen hayvanlar ve Afrika’da her yıl 500 kişiyi öldürdükleri düşünülüyor.
Bu aslan, timsah yahut fil taarruzlarında ölenlerden daha fazla.
‘Küresel popülasyon için umut’
Castelblanco ve çalışma arkadaşları su aygırlarının itlaf edilmesini öneren birinci uzmanlar değil. Fakat bu fikre karşı çıkan bilim insanları da var.
Kolombiya Ulusal Üniversitesi’nden Enrique Ordonez “kokain su aygırlarının” global su aygırı nüfusunun korunması ismine bir umut olduğunu söylüyor.
Su aygırları, Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN) üzere sivil toplum kuruluşları tarafından soyu tükenme tehlikesi altında olan cinslerden kabul ediliyor.
Ordonez CNN’e yaptığı açıklamada, bir kısırlaştırma programının nüfusu denetim altında tutmak için daha uygun bir metot olduğunu vurguluyor.
Ölüm tehditleri
Kolombiyalı yetkililer bugüne kadar daha az reaksiyon çeken kimi tedbirleri de gündemine almıştı.
Bunlardan biri de hipopotamları yakalayarak dünya çapında hayvanat bahçelerine dağıtmaktı. Ama bu teşebbüs nakliye masrafları üzere sıkıntılar nedeniyle başarılı olmadı.
Onları Afrika’ya geri göndermek ise hiçbir vakit bir seçenek olarak görülmedi. Bunun nedeniyse yalnızca bir erkek ve üç dişiden üremiş olmaları nedeniyle genetik riskler taşımaları ve Güney Amerika’daki hastalıkları Afrika’ya taşıma riski.
Peki, yetkililerin daha kararlı adımlar atmasını engelleyen ne?
Kısa cevap: Kamuoyu.
Nataly Castelblanco’nun tecrübesinin de gösterdiği üzere insanların “kokain su aygırlarına” karşı hisleri çok güçlü.
Castelblanco’nun araştırması Kolombiya medyasında haberleştirildikten sonra, toplumsal medyadan taciz ve vefat tehdidi iletileri almaya başladı.
“Bana bir sürü şeyin yanı sıra ‘katil’ denildi. Kolombiya’da kimi beşerler su aygırlarından bahsettiklerinde çok kızgın olabiliyorlar” diyor:
“İnsanların verdiği doğal bir reaksiyon bu. Şirin bulabilecekleri dev bir göğüslü yerine, işgalci çeşitlerden ya da bitkilerden bahsettiğinizde, beşerler daha yeterli anlıyor.”
Ayrıca bu hayvanlar Magdalena Irmağı etrafında yaşayan kimileri için bir gelir kapısı.
Hacienda Napoles’de tekrar tasarlanan hayvanat bahçesi, tekrar yakalanan birkaç hipopotamı da barındırıyor ve her yıl binlerce turist çekiyor.
Escobar da hayattayken Hacienda Napoles’e halk ziyaretlerini bir halkla bağlar faaliyeti olarak görüyordu ve Nataly Castelblanco da çocukken ailesiyle birlikte bu hayvanat bahçesine gitmişti.
2009 yılında Kolombiya askerleri, halka tehdit oluşturduğunu düşündükleri bir hipopotamı öldürdüğünde başlayan büyük protestolar, bu hayvanların maddelerle muhafaza altına alınmasını sağlamıştı.
BBC’ye konuşan Kolombiya etraf müdafaa kuruluşu Cornare’den biyolog David Echeverri, artık sorunun “yeterince ciddi” hale gelmesi nedeniyle hükümetin tavrının da değiştiğini söylüyor:
“İtlaf nüfus artışının tek tahlili değil lakin gerekli bir tahlili.”
Resmi datalara nazaran 2011-2019 ortasında yalnızca dört hayvan kısırlaştırıldı.
Casteblanco, “Şu ana dek Kolombiya’daki su aygırları cennette yaşadı. Ancak birebir vakitte ekolojik bir saatli bombalar” diyor.
Pablo Escobar’ın vefatından 30 yıldan fazla vakit geçmişken “kokain su aygırları”, uyuşturucu baronunun ülkede hâlâ devam eden tesirine yönelik bir delil olmayı sürdürüyor.
