Danıştay 13. Daire, İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin (İBB) Kamu İhale Kurumu (KİK) aleyhine açtığı davada yürütmenin durdurulması talebini kabul etti.
T24’den Çiğdem Toker’in haberine nazaran bu kararla birlikte, 12 Ağustos 2025 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na kent içi raylı sistem ihalelerinde döviz cinsinden süreç yapma imkânı tanıyan düzenlemenin ilgili kararının yürütmesi durduruldu.
Yüksek Mahkeme, kelam konusu düzenlemeyle sadece Bakanlığa tanınan bu ayrıcalığın belediyelere verilmemesinin “giderilmesi güç yahut imkânsız zararlar” doğurabileceğine dikkat çekti.
Karar, İBB’nin açtığı dava üzerine alındı. İBB, toplu ulaşım hizmetlerini yürütme yetkisine sahip olmasına karşın, yabancı para ünitesi üzerinden ihale açamamasının kamu faydasına karşıt olduğu ve ayrımcılık yarattığı gerekçesiyle dava açmıştı. Danıştay 13. Dairesi’nin bu kararı, hem Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın hem de lokal idarelerin ulaştırma ihaleleri açısından kıymetli sonuçlar doğurabilecek nitelikte görülüyor.
DÜZENLEME 2016 YILINDA YAPILMIŞTI
Söz konusu düzenlemenin geçmişi 2016 yılına uzanıyor. Türk lirasının o yıl ABD doları karşısında yaşadığı kıymet kaybı sonrası, kamu ihalelerinde yabancı para ünitesiyle teklif verilmesi uygulamasına son verilmişti. 15 Temmuz darbe teşebbüsü ve akabinde ilan edilen OHAL ile 8 Kasım 2016’da Donald Trump’ın ABD başkanlık seçimini kazanması sonrası TL’de yaşanan dalgalanma, bu kararın alınmasında tesirli olmuştu. Kasım 2016’da yapılan yönetmelik değişikliğiyle kamu ihalelerinde sırf TL ile teklif verilmesi ve ödemelerin de TL üzerinden yapılması mecburî hale getirilmişti.
Ancak bu düzenleme vakit içinde çeşitli istisnalarla esnetildi. Birinci olarak BOTAŞ’ın doğalgaz arz güvenliği kapsamında gerçekleştireceği ihalelerde yabancı para ünitesi kullanılmasına müsaade verildi. Daha sonra Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı da benzer bir talepte bulundu ve KİK bu talebi uygun buldu. Ağustos 2025’te yapılan değişiklikle, Bakanlığın kent içi raylı sistem ve demiryolu sınırlarında kullanılacak araç alımlarına ait ihalelerde döviz cinsinden teklif alınabilmesinin önü açıldı.
Bununla da sınırlı kalınmadı; Sağlık Bakanlığı, TEMSAN, DHMİ, TCDD, TÜRASAŞ ve DSİ üzere çeşitli kamu kurumları da emsal istisna kapsamına dahil edildi. Böylelikle bu kurumların ihalelerinde ABD doları yahut euro üzerinden teklif verilmesi mümkün hale geldi.
İBB ise kendi vazife ve yetki alanına giren ulaştırma projelerinde birebir imkândan yararlanamadığı gerekçesiyle evvel KİK’e başvurdu ve düzenlemenin belediyeleri de kapsayacak formda genişletilmesini talep etti. Lakin bu müracaata karşılık verilmemesi üzerine dava açıldı.
Danıştay kararında, sadece Bakanlığa tanınan bu istisnanın hukuka uygun olmadığı açıkça söz edildi. Kararda, belediyelerin de 5393 ve 5216 sayılı kanunlarla kendilerine verilen yetkiler çerçevesinde raylı sistem kurma ve işletme vazifesine sahip oldukları hatırlatılarak, bu kapsamda gerçekleştirecekleri ihalelerde yabancı para ünitesi kullanılmasına müsaade verilmemesinin hukuka karşıt olduğu vurgulandı.
Mahkeme, dava konusu düzenlemenin bu haliyle uygulanmasının telafisi güç ziyanlar doğurabileceği sonucuna vararak yürütmenin durdurulmasına hükmetti.
Bu karar, belediyelere direkt dövizle ihale yapma hakkı tanımıyor. Tersine, yalnızca Bakanlığa tanınmış olan istisna kararı eksik düzenleme gerekçesiyle durdurulduğu için, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı da artık bu kapsamda döviz cinsinden ihale açamayacak.
Öte yandan karar, İBB’nin dava dilekçesinde ileri sürdüğü tüzel argümanların büyük ölçüde kabul gördüğünü ortaya koyuyor. İBB, Bakanlığa tanınan ayrıcalığın belediyelere verilmemesinin Anayasa’nın 10. hususundaki eşitlik unsuruna alışılmamış olduğunu savunmuştu. Ayrıyeten emsal kamu hizmetlerini yürüten yönetimler ortasında farklı ihale rejimleri uygulanmasının türel ve mali açıdan ayrımcılık yarattığını belirtmişti.
DÖVİZ KURUNUN DALGALANMALI OLMASI TESİRLİ OLDU
Dava dilekçesinde, bu durumun Anayasa’nın 127. unsuru kapsamında lokal idarelerin misyonlarını yerine getirmesini zorlaştırdığı ve merkezi yönetime bağımlılığı artırdığı da tabir edilmişti. Belediyelerin mali özerkliğinin zedelendiği, yüksek maliyetli metro araç alımlarında milletlerarası piyasalardan gereğince yararlanılamadığı ve rekabetin sınırlanarak maliyetlerin arttığı da lisana getirilen başka münasebetler ortasında yer aldı.
Ayrıca TL ile ihale zorunluluğunun, kur dalgalanmaları ve uzun teslim müddetleri nedeniyle yabancı firmaların tekliflerine yüksek kur riski primi eklemesine yol açtığı; metro araçlarının birçok kritik bileşeninin ithal olması nedeniyle döviz bağımlılığının esasen yüksek olduğu ve TL bazlı bütçe planlamasının zorlaştığı vurgulandı.
İBB’nin bu argümanlarının, kamu mali idaresi unsurları açısından da sorun teşkil ettiği belirtilmişti.
Öte yandan Danıştay, İBB’nin KİK’e yaptığı müracaata cevap verilmemesi nedeniyle açtığı ikinci davada da yürütmenin durdurulmasına karar verdi. Bu dava, yönetimin sessiz kalmasının “zımni ret” sayılmasına ait sürecin iptaline yönelikti.
Danıştay 13. Dairesi’nin bu emsal niteliğindeki kararının akabinde, kamu ihale mevzuatında nasıl bir düzenleme yapılacağı merak konusu oldu. Yeni bir düzenleme ile kelam konusu istisnanın kapsamının genişletilip genişletilmeyeceği ya da farklı bir formülle tekrar yürürlüğe sokulup sokulmayacağı önümüzdeki süreçte netlik kazanacak.
