Bir vakitler Donald Trump, New York’un en itibarlı adreslerinden Fifth Avenue’de, kapısı yalnızca randevuyla açılan bir mağazanın müdavimlerindendi. O kapının gerisinde ise Batı’nın güç ve ihtişam sembollerini giydiren bir isim vardı: Bijan Pakzad. Tıpkı terzinin imzası, yıllar sonra Türkiye’de de bir diğer güçlü figürün gardırobuna dokunacaktı. Turgut Özal, Türkiye’yi dünyaya açmaya çalıştığı devirde sadece iktisat siyasetleriyle değil, stiliyle da bir dönüşümün simgesi olmuştu.
Bir İranlı terzinin elinden çıkan kadro elbiseler; Washington, New York ve Ankara ortasında görünmez bir köprü kurarken, aslında siyasetin, gücün ve kimliğin nasıl iç içe geçtiğini de anlatıyordu. Dün vitrinlerde parlayan bu kıssa, bugün savaşın gölgesinde çok daha farklı bir mana kazanıyor.
Gazeteci Okan Sarıkaya, işte bu çarpıcı tezatın izini sürüyor; geçmişin ihtişamından bugünün sert gerçekliğine uzanan o kıssayı kaleme aldı.
İşte Sarıkaya’nın o yazısı:
Bugün ABD/İsrail ile İran ortasında büyüyen savaş, yalnızca füzeleri değil, tarihin acı ironilerini de yine önümüze bırakıyor. Bir vakitler ABD’nin para, güç ve siyaset etraflarının gözdesi olan isimler, Manhattan’da St. Regis Oteli’nin bitişiğinde, New York Beşinci Cadde’deki efsanevi mağazada bir İranlı terzinin kapısını çalıyordu. Donald Trump da bilhassa 1980’ler ve 90’larda, o mağazanın nizamlı müşterileri ortasındaydı.
Önce günümüz..
SAVAŞIN GÖLGESİNDE DAĞILAN DİASPORA
Vaşington, Tahran’a bir defa daha yükleniyor. 28 Şubat 2026’da başlayan ve füzelerle bölgesel bir çatışmaya dönüşen savaşta, bugün kırılgan ateşkes görüşmeleri sürse de Hürmüz üzerindeki belirsizlik bitmiş değil; İran hafta sonu tekrar boğaz üzerindeki denetimini sertleştirirken, deniz trafiği ve güç akışı üzerindeki baskı da tam olarak kalkmış görünmüyor.
Mart sonu prestijiyle 230’dan fazla çocuk öldü, 1.800’den fazlası yaralandı. Savaş; rejimi değil, suçsuz sivillerin elektriğini, suyunu ve geleceğini vurdu. Global ekonomiyi de..
Bu sırada, Amerika’da sayısı 1 milyonu aştığı söylenen o devasa İran diasporası ne yaptı?
Yazık ki paramparçalar.
İki Oscar ödüllü direktör İranlı Asghar Farhadi “savaş suçu” diye feryat ederken sesi cılız kaldı. İngiliz-İranlı gazeteci ve “The Ex-Files” programının sunucusu Christiane Amanpour ise 1980’leri hatırlatıp, dışarıdan gelen bu askeri baskının içerideki çatlağı kapatıp rejimi daha da kemikleştirdiğini anlattı. Haksız da sayılmaz; taarruzların kendilerini özgürleştireceğini sanan bir avuç İranlı bile, yanan yakıt depolarından yağan “zehirli yağmurun” altında yalnızca hayatta kalma gayreti verdi, veriyor. Beşerler rejimi sevmese bile, dışarıdan gelen taarruz karşısında gövdelerini ülkelerine siper etti.
BEYAZ ELDİVEN VE NY BEŞİNCİ CADDE’NİN GİZEMİ
Savaşın soğuk yüzü ve diasporanın çaresizliği bir yanda dururken, ben sizi 1980’lerin renkli dünyasına, Özal’lı yılların Türkiye’sine ve New York Beşinci Cadde’de dünya devlerini giydiren efsanevi İranlı dizayncı Bijan Pakzad ile yaptığımız o tarihi sohbete götüreyim.
Caddeden geçen herkesin burnunu cama dayayıp içeri bakmaya çalıştığı, kapısında kilit ve üzerinde “Sadece Randevuyla” yazan küçük altın renkli bir tabelanın olduğu o gizemli mekandaydım.
Kilitli ön kapının arkasında beyaz eldivenli bir vazifeli nöbet tutuyordu. İçerisi devasa Baccarat kristal avizeler, antika mobilyalar ve nadide İran halılarıyla adeta bir sarayı andırıyordu.
Karşımda oturan adam, efsanevi İran asıllı moda dizayncısı Bijan Pakzad’tan oburu değildi. Yurt dışında yaşayan İranlılar ortasında açık orta en tanınmış isimdi. Hollywood yıldızlarından İngiltere Kraliyet ailesine, Amerika liderlerinden dünyanın en güçlü iş beşerlerine kadar herkesin terzisi. Türkiye’den onunla böylesine kapsamlı bir mülakat yapmayı başaran tek Türk gazetecisiydim. Türkleri ne kadar çok sevdiğini o gün o lüks odada, çayımızı yudumlarken o kadar içten anlatmıştı ki..
Mağazanın şatafatını anlatırken kullandığı tabirlere şaşırdığımı hatırlıyorum:
“Kalbimde, buranın bir mesken üzere olmasını, insanların girebileceği büyük bir oturma odası olmasını istiyordum ve oturma odası da büyük, şık bir Fransız oturma odası olacaktı.”
1980’LER TÜRKİYE’Sİ VE ÖZAL’IN İSMİ
Bijan, o yıllarda bizim için yalnızca bir moda devi değildi; 1980’ler Türkiye’sinin magazin ve siyaset kulislerini, gazetelerin 1. Sayfalarını meşgul eden isimlerinden biriydi. Nedeni, Turgut Özal’ın Türkiye’yi dünyaya açma rüzgârları estirdiği o yıllarda, Başbakan’ın gardırobunda Bijan’ın imzasının olmasıydı.
Dönemi bilenler hatırlar… Türkiye içine kapalı, gri yıllardan çıkmaya çalışıyordu. Özal’ın vizyonu yalnızca iktisatta değildi; o, Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı’nın, Ronald Reagan yahut George Bush üzere dünya önderleriyle yan yana geldiğinde tıpkı kalitede, tıpkı vizyonda temsil edilmesini istiyordu. Klasik, sıkıcı lacivert/gri siyasetçi ekiplerinden çıkıp, o meşhur, canlı sarı ceketleri giymesi daima bu tarz danışmanlığının, bu değişimin bir kesimiydi.
Tabii 80’lerin Türk medyasında bu durum kıyametleri kopardı. “Başbakanlıkta lüks düşkünlüğü mü, yoksa çağdaşlaşma ve prestij mı?” tartışmaları günlerce manşetlerden inmedi. Birden fazla vakit bu durum resmi ağızlardan inkâr edildi. Hatta Sedat Ergin, 1985 yılında Cumhuriyet gazetesindeki haberinde Bijan ile konuştuğunu ve tasarımcının “Özal’ın müşterisi olmadığını” söylediğini yazmıştı.
Fakat 1989’daki mülakatımızda, Bijan büyük bir tebessümle Özal’ı giydirdiğini şahsen kabul etmişti. Ben de bunu yazdım ve doğal olarak Ankara’dan tek bir yalanlama gelmedi.
Bijan, en sadık müşterilerinin isimlerini mağazasının o meşhur vitrinine yazdırıyordu. Hatta müşteri bekleme salonunda kimi müşterilerinin çerçevelenmiş fotoğraflarını bulunduruyordu. En güzel müşterilerinin isimlerini ve memleketlerini taşıyan 100 saatten oluşan bir de duvarı vardı ve saatler, her müşterinin memleketinin lokal saatine ayarlanmış durumdaydı.
Turgut Özal’ın ismi de o gün, dünya devlerinin, hükümdarların ve liderlerin hatta o günlerde New York mağazasının sadık müşterisi olan Donald Trump’ın yanında, o efsanevi isimler ortasında parlıyordu.
Ocak 1990’da New York’ta Özal ile Donald Trump karşılaştığında, her iki ismin üzerinde de Bijan imzalı ekip elbiselerin bulunması boşuna değildi. Bir İranlı terzinin imzası, o yıllarda hem Ankara’nın vitrinine hem New York’un güç ve para etraflarına birebir anda dokunuyordu.
40 DOLARLIK KUTUDAKİ 1000 DOLARLIK KRAVAT
O gün mülakatımızda anlattıkları, tam bir girişimcilik ve pazarlama dehasının dışavurumuydu. Almanya’ya okumaya gittiğinde cebinde yalnızca iki yüz markı olan o genç adam, Amerika’ya gelip 10 binlerce dolarlık altın işlemeli özel koleksiyonlar, 1500 dolarlık erkek parfümleri yaratarak milyar dolarlık bir imparatorluk kurmuştu.
Bana o inanılmaz ticari zekâsını anlatırken “Bunca yıldır tek bir eserime bile indirim yapmadım” demişti. Tersine, satılmayan gömlekleri yahut çantaları bir sonraki dönem, “klasikleştiği ve hammaddesi pahalandığı için” yüzde 30 artırımla satıyordu. Lüksü nasıl sunacağını çok düzgün biliyordu. Örneğin 1000 dolara sattığı o meşhur kravat… Bana dönüp, “Benim kravatım tıpkı kravat fakat bin dolara mal oluyor. Zira İtalya’da yalnızca kutusu 40 dolara mal ediliyor. Şayet zenginseniz, sunulan eserin o görkemi için o bin doları ödemeye razı olursunuz.” tabirini kullanmıştı.
“YALTAKLANAN DEĞİL DİZ ÇÖKTÜREN BİR İRANLIYIM”
Tüm bu gösterişin, lüksün ve Amerikan duşunun gerisinde yatan asıl sırrını sorduğumda ise verdiği karşılık sözün tam manasıyla tokat üzereydi: “Başarımın sebebi İranlı olmamdır.”
Çocukluğundan beri içinde kükremek isteyen bir aslan olduğunu anlatmıştı, o gün. Kendi tabiriyle; gerçeklerle yaltaklanan, ezik bir İranlı değil, dünyanın en büyük sanayi devlerinden biri olan ve dünyanın sert insanlarını, o güçlü erkeklerini diz çöktüren bir İranlıydı. Varlığının, kurduğu o imparatorluğun başlı başına bir siyasi bildiri olduğunu söylüyordu.
Kendisini siyasetten nasıl uzak tuttuğunu sorduğumda şu yanıtı vermişti: “Batı medyasında her gün İran hakkında olumsuz şeyler yazılıyor. Benim yaptığım şey yabancılara, Amerikalılara net bir bildiridir: Tanım ettiğiniz bu lüks, o kapı, bu zarafet İran’a ilişkin ve verdiğiniz para da bir İranlıya ilişkin. Ben hareketlerimle siyasi misyonumu yerine getirdim.”
Ama Bijan’ın İranlılığı yalnızca bir kimlik vurgusu, bir estetik meydan okuma ya da Batı’ya verilmiş sembolik bir yanıt değildi. Sohbet ilerledikçe kelamı İran toplumuna, İranlı çalışanlara ve personellere getirmişti. İranlı çalışanlara sahip olmasının birkaç nedeni olduğunu söylüyordu; bunlardan birinin onların çok zeki beşerler olmaları olduğunu anlatıyordu. Ancak asıl çarpıcı olan, bu cümlenin gerisinden gelen itiraftı: “Allah şahit, size şunu söylemek isterim ki, evet, ben İranlıyım. İster beğeneyim ister beğenmeyeyim, İran kültürü, Farsça ve vatanımın geçmiş ve bugünkü durumu nedeniyle birtakım şeylerden etkileniyorum.”
Pasaportunun Amerikan olduğunu, lakin kendisini Amerikalı olarak görmediğini bilhassa vurguluyordu. “Kendimi çok lakin çok İranlı olarak görüyorum” derken, bunun yalnızca duygusal bir aidiyet değil, hayatını belirleyen temel bir prensip olduğunu hissettiriyordu.
Hatta bir adım daha ileri gidip, doğduğu ülke olan İran’da makus bir şey olduğunda kendisinin de direkt etkilendiğini anlatmıştı. Bu mevzuyu, bilhassa Amerika Birleşik Devletleri’ndeki akrabalarının bulunduğu liderlerin aileleriyle birkaç defa görüştüğünü söylerken, lüks mağazasının duvarları ortasında yalnızca modayı, zenginliği ve gücü değil; memleket acısını, sürgün kimliğini ve kopmayan aidiyet hissini da konuşuyorduk.
Bin notu daha vardı..
Bugünün dünyasına açılmak isteyen, teşebbüs kurmak isteyen her gencin şu sözleri başucuna asması gerekir: “Boyunuz uzun olmasa da İngilizceniz akıcı olmasa da kıymetli değil. Kapınıza gelip sizi ve eserlerinizi satın almak zorunda kalacakları kadar çok, lakin çok güzel şeyler yapmalısınız.”
Bugün dönüp bakıyorum… Bir yanda 1980’lerde, zekâsı ve vizyonuyla Amerikan seçkinlerine kimliğini altın harflerle kabul ettiren, gücünü estetik bir sanat yapıtına dönüştüren o “İranlı Aslan” Bijan Pakzad ve onun temsil ettiği gurur…
Diğer yanda, bugün ülkelerine bombalar yağarken, siviller hayatta kalma çabası verirken kendi içindeki siyasi arbedelerden başını kaldıramayan, sesi cılız bir diaspora…
Geçmişin o ışıltılı ve gururlu öykülerinden, bugünün savaşla kararmış çaresizliğine uzanan bu tablo, aslında yalnızca bir ülkenin değil, bir coğrafyanın da ne kadar büyük bir savrulma yaşadığının en acı özeti.
Odatv.com
