Daha evvel “Enflasyonla çabayı kenara koymayacağız ancak bir ince ayar ile kur siyasetini, ihracat rejimini, ithalat rejimini gözden geçirmemiz lazım” diyen İTO Başkanı Şekib Avdagiç, bu sefer Türkiye iktisadının içinde bulunduğu devrin “alışılmış formüllerin ötesinde” yeni perspektiflerle birlikte kıymetlendirilmesi davetinde bulundu.
İstanbul Sanayi Odası (İSO) Başkanı Erdal Bahçıvan, Ankara Sanayi Odası Lideri Seyit Ardıç, İş Bankası Genel Müdürü Hakan Aran’ın de iktisada dair peş peşe davetleri dikkat çekerken. Avdagiç ise enflasyon ile döviz kuru ortasındaki makasın ihracatçıyı zorladığını, mal ihracatının ithalatı karşılama oranının tekrar yüzde 75’lerin üzerine çıkarılması gerektiğini kaydetti.
“EVRİMSEL DEĞİL DE BİRAZ DEVRİMSEL ADIMLAR ATMAK LAZIM”
Dünya gazetesinden Nurdoğan Ergün’ün haberine nazaran Avdagiç, geçmişte kiralar ve özel okul fiyatlarına yönelik müdahalenin piyasada düzeltmenin de ötesinde hareketlere yol açtığını, döviz kuruna baskının da uzun vadede sürdürülmemesi gerektiğini söyledi. Orta Doğu’daki savaşla hızlanan global değişimin ruhuna uygun olarak devrimsel adımlar atılmasının vakti olduğunu belirten Avdagiç, “Artık özel bir dönemdeyiz. Farklı cepheden bakmak lazım. Yani daima alışılmış klasik formüllerle bakmaktan fazla biraz yeni perspektifler geliştirmek lazım diye düşünüyorum. Oradan bir tahlil üretmek lazım. Bugüne kadar gelmiş kabullerle yürümek yerine, yani şu periyotta evrimsel değil de biraz devrimsel adımlar atmak lazım” sözlerini kullandı.
“TÜRKİYE DAHİL ŞU ANDA HİÇBİR ÜLKE TEK TERCİH DEĞİL”
Avdagiç, “Dünyada ekonomik tertip değişirken yatırım tercihinde karar vericilerin kesinlikle birden çok alternatifi var. Türkiye dahil şu anda hiçbir ülke tek tercih değil, tek alternatif değil. Türkiye dünyanın 10-15-20 yıllık yatırım projeksiyonunda en üstte yer almalı. Açıklanan ıslahat paketini bu sebeple çok pahalı buluyoruz” diye konuştu.
“PİYASAYA MÜDAHALE HAKİKAT BİR YAKLAŞIM DEĞİL”
Kira, okul fiyatları ve döviz kurlarına yönelik devlet müdahalelerinin piyasanın istikrarını etkilediğine işaret eden Şekib Avdagiç, özgür piyasa şartlarının önemine dikkati çekti. Son periyotta enflasyon yorumlarında öne çıkan iki bahsin kiralardaki artışlar ve özel okul fiyatları olduğunu lisana getiren Avdagiç, her iki kalemin de son devirde devletin müdahale ettiği alanlar olduğunu söyleyerek, piyasanın bu müdahaleye düzeltmenin de ötesinde reaksiyon verdiğini belirtti. Kira artışlarının yıllık yüzde 25 ile sınırlandırılmasının akabinde kimi kiraya verenlerin önden yüklemeli kira talep etmeye başladığını anlatan Avdagiç, “Örneğin konutunu 50 bin liraya kiraya verecek biri, ‘yarın artış kısıtlanır ben şimdiden 70 bin isteyeyim’ diyerek yeni artışları gündeme taşıdı” yorumunu yaptı. Birebir mantığın bugün döviz kuru için de geçerli olduğunu belirten İTO Başkanı Avdagiç, “Dövizde de yani dövizi baskılarsanız, piyasa bir noktadan sonra kendi dengesini oluşturur” değerlendirmesinde bulundu.
İHRACATÇININ YÜZDE 84’Ü DÖVİZ DÖNÜŞÜM DESTEĞİ KULLANMIYOR”
İTO Başkanı Şekib Avdagiç, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB), firmaların yurt dışı kaynaklı dövizlerinin Türk Lirası’na dönüşümünü destekleyen uygulamasına değinerek, “Firmalar, yurt dışından elde ettikleri döviz gelirlerini bankalar aracılığıyla TCMB’ye satarak TL’ye çeviriyorlar. TL’ye dönüştürülen bu fiyatın yüzde 3’ü kadar hibe niteliğinde ek bir ödeme direkt firmaya veriliyor. Bu yüzde 3’ü kullanan firmaların karşılaştığı kimi aksilikler, cezalar, kasvetler var. Onların da süratlice giderilmesi lazım. İhracatta uygulanan bu yüzde 3’lük desteği, toplam ihracat içinde yalnızca yüzde 16 kullanılıyor. Yani yüzde 84’ü kullanmıyor” bilgilerini paylaştı. Döviz dönüşüm desteğinde düzenleme talep eden Avdagiç, şunları söyledi: “Bu yüzde 3’ü aldığınızda ‘şunu, şunu yaparsan ben senden hem yüzde 3 takviyesini alırım hem ceza keserim’ diyor. İş hayatı o kadar dinamik ki, ihracatçı bir sonraki ithalatı için döviz depo hesabı tutuyor. Bunlar yönetilebilir kurallar değil. Birçok şirket bu risklerle karşılaşmamak için ‘ben yüzde 3’ü almayayım, rahat hareket edeyim’ diyor.”
“TRANSİT TİCARET MERKEZİ ALKIŞLANACAK BİR PROJE”
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından geçtiğimiz haftalarda kamuoyuna duyurulan yeni vergi düzenlemesi ile uluslararası rekabetçi bir “transit ticaret merkezi” oluşturulmasının hedeflendiğini hatırlatan Avdagiç, bu uygulamayı “Müthiş bir adım. Sonuna kadar destekliyoruz” ifadeleriyle yorumladı. Avdagiç, “Yurt dışından satın alınan malların Türkiye’ye getirilmeksizin yurt dışında satılması teşvik ediliyor. Yapılacak düzenleme ile bu indirim oranı yüzde 50’den yüzde 100’e çıkarılacak. Böylelikle, İstanbul Finans Merkezi’nde (İFM) yerleşik şirketlere transit ticaret kazançları büsbütün vergisiz olacak. Bu teşvik daha evvel sadece İFM bölgesi hudutları içinde uygulanırken, yapılacak düzenleme ile İFM dışında faaliyette bulunan kurumların transit ticaret gelirlerine de yüzde 95 çıkar indirimi getirilecek. Alkışlanacak bir hareket” değerlendirmesinde bulundu.
“VALLAHİ DE YAPARIZ, BİLLAHİ DE YAPARIZ”
Dubai 4 milyon ton transit ticarette elleçleme yaparken, Türkiye’nin şimdi 1 milyon tona ulaşamadığını söyleyen Avdagiç, “Biz dışarıdan gelen transit malı evvel ithal ediyoruz, güya transit gitmeyecekmiş üzere bir ithalat işlemi yapıyoruz. Sonra bir daha ihracat süreci yapıyoruz. Halbuki bütün dünyada tek süreçle, bu gelir geçer. Dünyada yerleşik bunun üzere sistemleri süratle alıp ülkemize adapte etmemiz lazım. Transit ticarette biz 1 milyon tona şimdi ulaşamamışken, Dubai 4 milyon ton transit ticaret yapıyorsa, bunu çok süratli ve tesirli bir formda tahlil etmemiz lazım. Türkiye’yi çabucak biz nasıl 5 milyon tona çıkaracağız onun hesabını yapmamız lazım. Vallahi de yaparız, billahi de yaparız” diye konuştu.
“AVRUPA ARTIK TÜRKİYE’YE FARKLI BAKMAK ZORUNDA”
ABD ve İsrail’in İran’a saldırılarıyla başlayan Orta Doğu’daki savaşın, savunma teknolojisi konseptlerini güncellediğini belirten Şekib Avdagiç, insansız hava araçları, taktik füzeler ve nitelikli drone’ların öne çıktığı yeni teknoloji konseptinde Türkiye’nin birçok ülkeye nazaran açık orta önde olduğunu söyledi. Türk üretimi İHA’ların satışlarını ve İspanya ile imzalanan Hürjet mutabakatını “tarihi” olarak nitelendiren Avdagiç, son Orta Doğu savaşının akabinde Avrupa’nın Türkiye’ye farklı bakması gerektiğinin farkında olduğunu söyledi.
AVDAGİÇ’TEN ‘SINIR ÖTESİ ÜRETİM’ MODELİNE DESTEK
Türkiye’de minimum fiyatlı bir çalışanın patrona maliyetinin bin dolar barajını aşmasıyla birlikte hazır giysi, ayakkabı ve mobilya üzere emek ağır bölümlerde rekabetçiliğin zorlaştığını söz eden Şekib Avdagiç, Türkiye Giysi Sanayicileri Derneği’nin (TGSD) gündeme getirdiği Suriye hududunda üretime yönelik stratejik yol haritasına dayanak verdi. Avdagiç, emek ağır dalların, Suriyeli ustaların bilgi birikimiyle Halep yahut hudut bölgelerinde üretim yapmasının dış pazarı kaybetmemek ismine baş yorulmaya paha bir proje olduğunu belirtti. Aşamlı olarak hazır giysi, ayakkabı, saraciye, mobilya üzere kesimlerin sonda kurulacak bölgelerde üretilebileceğini lisana getiren Avdagiç, “Birtakım tesislerin orada organize edilmesi, oradan gelen malların Türkiye’de tamamlanarak Türk malı olarak ihraç edilmesi süreci, hem yurt dışındaki müşterilerimizi koruma eder hem de firmalara katkı sağlar” formunda konuştu. .
ŞEKİP AVDAGİÇ’TEN 7 KRİTİK ÖNERİ
* Alışılmış, klasik formüller ve küçük iyileştirmeler yerine, ezber bozan ve esaslı adımlar atılsın.
* Kiralarda ve özel okullarda görüldüğü üzere fiyatlara yapılan müdahaleler piyasa istikrarını bozar. Döviz kurunu baskılamak da benzeri halde uzun vadede sürdürülebilir değil.
* Hazır giysi, ayakkabı ve mobilya üzere emek ağır kesimler için Halep yahut hudut bölgelerinde üretim yapılması değerlendirilmeli.
* Dubai 4 milyon ton transit ticaret yaparken Türkiye 1 milyon tonda kaldı. Mevzuattaki ithal-ihraç bürokrasisi tek sürece indirilerek Türkiye süratlice 5 milyon ton maksadına ulaştırılmalı.
* İhracatçıya sağlanan yüzde 3’lük döviz dönüşüm dayanağının koşulları çok ağır. Kurallar daha “yönetilebilir” hale getirilmeli.
* Özel okul velisi, devletin üzerinden bir öğrenci maliyetini alıyor. Bu katkıyı teşvik etmek ismine özel okul fiyatlarındaki KDV oranı sembolik olarak yüzde 1’e düşürülmeli.
* Kuyumculuk bölümünde ayar konutlarının yetkilerinin Darphane’ye devredilmesi süreci yavaşlattı. Bu bürokrasi süratle giderilmeli.
“KUYUMDA YİNE FIRSAT KAPISI ARALANDI”
Son iki yılda kuyum bölümünün önemli kan kaybettiğini ve değerli bir kısmının Dubai’ye gittiğini ifade eden İTO Başkanı Şekib Avdagiç, Orta Doğu’daki savaş nedeniyle Türkiye’nin kuyumculukta tekrar merkez olabileceğini belirterek, “Fırsat doğdu lakin kesimin önünü açacak düzenlemeler yapılmalı” dedi. Ayar meskenleri yetkilerinin Darphane’ye verilmesinin kesimi zorladığını söyleyen Avdagiç, “Birçok ihracatçı Darphane’den onay almak için 15 gün beklemek zorunda kalıyor. Bu yönetilebilir bir şey değil” tabirlerini kullandı.
“ÖZEL OKUL FİYATLARINDA KDV YÜZDE 1 OLSUN”
Özel okulda tahsil gören her öğrencinin devletin sırtından bir maliyet yükü aldığını vurgulayan Şekib Avdagiç, özel okul fiyatlarındaki KDV’nin sembolik olarak yüzde 1’e düşürülmesini önerdi. Avdagiç, şunları söyledi: “Bir öğrencinin devlete 100 ünite maliyeti varsa, siz o çocuğu özel okulda okuttuğunuzda devletin sırtından 100 ünite yük alıyorsunuz. Fakat veliler üzerine bir de KDV ödüyor. Birçok ülkede özel okula çocuğunuzu gönderdiğinizde, devlet üzerinden aldığınız yük kadar size katkı yapar.”
EKONOMİ DÜNYASINDAN PEŞ PEŞE ÇAĞRILAR
BAHÇIVAN: “BİZDEN BEKLENECEK NE KAN NE DE CAN VAR”
İstanbul Sanayi Odası (İSO) Başkanı Erdal Bahçıvan Mart ayındaki açıklamasında “Enflasyonu çözme konusunda en büyük fedakarlığı endüstrici üstleniyor” diyerek “Sanayici ve ihracatçı üzerinden bu savaşı verme konusunda gücümüz kalmadı. Herkesin bunu anlaması lazım. Türk endüstrici ve ihracatçısı 3 yıldır bu çabayı fazlası ile verdi. Rekabetten, maliyetten yatırımdan taviz verdik fakat artık bu uğraşta bizden beklenecek ne kan ne de can var” tabirlerini kullanmıştı.
ARDIÇ: “BİZ ENDÜSTRİCİLER NEFES ALMAKTA ZORLANIYORUZ”
Ankara Sanayi Odası Başkanı Seyit Ardıç ise Nisan ayındaki konuşmasında “Maalesef biz endüstriciler nefes almakta zorlanıyoruz” diyerek “Bu süreç gerçek kesimin omuzlarına taşıyabileceğinden çok daha ağır bir yük bindirmiştir. Unutmayalım: Sanayi iktisadın akciğeridir. Endüstrinin nefesi kesilirse yatırım iştahı düşer, üretim yavaşlar, büyümenin temeli zayıflar” formunda konuşmuştu.
ARAN: “SANAYİDE KIRILGANLIĞIN ARTMASINI ÖNLEYECEK PROGRAM REVİZYONU ÖNERİYORUM”
İş Bankası Genel Müdürü Hakan Aran ise “enflasyonla uğraş programına orta verilip, endüstrinin dönüşümü programına odaklanılması gerektiği” istikametinde konuşmuş, akabinde yaptığı açıklamada net anlaşılamadığı söz ederek, “Bu programı birinci günden bu yana destekliyorum. Noksanlıklarına karşın enflasyonun ana sorun olduğunu ve önceliğin de bu olması gerektiğini söylüyorum. Bu konjonktür normalleşene kadar yeni bir istikrar noktasında oluşacak, gerçek dal ve endüstride kırılganlığın artmasını önleyecek bir program revizyonu öneriyorum” demişti.
