İsviçre’de seçmenler, 14 Haziran 2026’da “10 milyonluk İsviçre’ye hayır” ismiyle bilinen referandumu oylayacak. Bu, ülkenin kalıcı yerleşik nüfusunun 2050’ye kadar 10 milyonu aşmamasını öngören bir oylama. İsviçre’nin nüfusu 2025 sonunda yaklaşık 9,1 milyondu. Federal hükümete nazaran 2002’de bireylerin özgür dolanımının yürürlüğe girmesinden bu yana nüfus yaklaşık 1,7 milyon arttı ve bu artışın temel nedeni göç oldu.
REFERANDUM NEYİ ÖNGÖRÜYOR
Girişimin ardında, İsviçre siyasetinin en güçlü aktörlerinden sağ popülist İsviçre Halk Partisi bulunuyor. Parti, göçün denetimden çıktığını, nüfus artışının konut piyasasını, ulaşımı, altyapıyı ve kamu hizmetlerini baskıladığını savunuyor. Parti, bu teşebbüsle hükümeti nüfusun 2050’den evvel 10 milyonu geçmemesi için anayasal teminat vermeye zorlamak istiyor.
Teklifte kritik eşik 9,5 milyon. Kalıcı yerleşik nüfus bu seviyeyi 2050’den evvel aşarsa Federal Kurul ve Parlamento’nun bilhassa iltica ve aile birleşimi alanlarında tedbir alması gerekecek.
“EVET” ÇIKARSA NE OLACAK: “SCHENGEN” AYRINTISI
Sandıktan “evet” çıkması halinde İsviçre’nin göç siyasetinde sertleşme bekleniyor. Teklif, nüfus 9,5 milyonu aşarsa hükümetin nüfus artışını hızlandırdığı düşünülen memleketler arası mutabakatları yine müzakere etmesini de öngörüyor. Nüfusun 10 milyon eşiğini kalıcı biçimde geçmesi durumunda ise yetkililerin hududu sağlamak için “mevcut tüm önlemleri” alması gerekecek; bu önlemler arasında Avrupa Birliği ile Schengen içi özgür dolanım muahedesinin feshi de bulunuyor.
İsviçre, AB üyesi olmasa da Avrupa iktisadıyla derin biçimde entegre. Özgür sirkülasyon muahedesi, İsviçre şirketlerinin Avrupa’dan iş gücü temin etmesinde kritik rol oynuyor.
HÜKÜMETTEN “EKONOMİ” VE “AB” UYARISI
İsviçre hükümeti ise bu teşebbüse karşı. Federal Kurul, teklifin kabul edilmesi halinde ülkenin refahının, iç güvenliğinin ve Avrupa ülkeleriyle işbirliğinin ziyan görebileceği görüşünde. Reuters’ın mart ayında aktardığına nazaran hükümet, teşebbüsün AB ile işbirliğini tehlikeye atacağını ve iktisada ziyan vereceğini belirterek seçmenlere “hayır” daveti yaptı.
İsviçre iktisadının yabancı iş gücüne bağımlılığı, karşı kampanyanın en güçlü argümanlarından biri. Federal hükümet, hastaneler ve bakım konutları üzere kamu kurumlarının da gereksinim duyduğu nitelikli çalışanları sıklıkla AB ülkelerinden sağladığını belirtiyor.
Girişimin aksileri, İsviçre’nin hastaneler, oteller, inşaat bölümü ve üniversitelerde yabancı çalışanlara muhtaçlık duyduğunu vurguluyor. Birebir vakitte göç ve özgür sirkülasyon üzerindeki sert sınırlamaların İsviçre’nin mevcut milletlerarası taahhütleriyle çatışabileceği belirtiliyor.
DESTEKÇİLER NE DİYOR
Referandumu destekleyenler ise tabloyu farklı okuyor. İsviçre Halk Partisi’ne nazaran sorun sadece göçmen sayısı değil; nüfus yoğunluğunun yarattığı zincirleme baskı. Parti, kalabalık trenleri, sıkışan yolları, zorlaşan konut piyasasını, artan kiraları ve toplumsal güvenlik sistemindeki yükü göç kaynaklı nüfus artışıyla ilişkilendiriyor. Parti bu durumu “nüfus yoğunluğu baskısı” olarak tanımlıyor.
İSVİÇRE AVRUPA’NIN ERKEN İKAZ SİSTEMİ Mİ
İsviçre’de referandum kültürü uzun müddettir ülkenin siyasi istikrarının temel ögelerinden biri olarak görülüyor. Lakin son yıllarda göç, vergi, AB münasebetleri ve kamu harcamaları üzere sert başlıkların sandığa taşınması, direkt demokrasinin toplumsal öfkeyi yatıştırıp yatıştırmadığı sorusunu tekrar gündeme getirdi.
Bern Üniversitesi’nden siyaset bilimci Hans-Peter Schaub, İsviçre modelinin öteki ülkeler için bir cins “sismograf” fonksiyonu görebileceğini belirtiyor. Yani bu demek oluyor ki İsviçre, göç, AB zıtlığı ve vergi adaleti üzere kriz başlıklarını komşularından daha erken sandığa taşıyor; öbür ülkelerde üzeri örtülen tansiyonlar, İsviçre’de referandum yoluyla görünür hale geliyor.
Bu yüzden 14 Haziran’daki oylama, Avrupa’da giderek büyüyen “göç-refah-kimlik” üçgenini de test edecek.
TÜRK VATANDAŞLARINI DA İLGİLENDİREBİLİR
Referandum direkt Türkiye’yi maksat almıyor. Ancak sandıktan “evet” çıkması halinde İsviçre’nin aile birleşimi, iltica ve oturum müsaadeleri alanında atacağı muhtemel adımlar Türk vatandaşlarını da ilgilendirebilir. Bilhassa İsviçre’ye uzun müddetli çalışma, eğitim, aile birleşimi ya da sığınma başvurusu yapan üçüncü ülke vatandaşları, göç siyasetindeki bu sertleşmeden etkilenme potansiyeli olan kümeler ortasında.
Bu nokta Türkiye açısından dikkat alımlı. İsviçre Göç Sekreterliği’nin 2024 bilgilerine nazaran Türkiye, İsviçre’ye yapılan iltica müracaatlarında Afganistan’ın akabinde üst sıralarda yer aldı; 2024’te Türk vatandaşlarından 4 bin 107 müracaat kaydedildi.
İsviçre Federal Gümrük ve Hudut Güvenliği Ofisi’nin 2025 bilgilerinde ise sistemsiz giriş olaylarında yakalanan şahıslar ortasında Türk vatandaşları 1.933 şahısla birinci sırada yer aldı.
SANDIKTAN ÇIKACAK SONUÇ AVRUPA’YA BİLDİRİ OLACAK
İsviçre, daha evvel de göç başlığında Avrupa’dan evvel sert tartışmalar yaşadı. 2014’te “kitlesel göçe karşı” teşebbüs kabul edilmiş, fakat AB ile özgür dolanım muahedeleri nedeniyle tam manasıyla uygulanamamıştı. 2026’daki nüfus hududu teşebbüsünün kabul edilmesi halinde nasıl uygulanacağı da hala belirsizliğini koruyan bahisler ortasında.
14 Haziran’daki oylama tam da bu nedenle Avrupa’da göç tartışmasının hangi tarafa evrileceğine dair bir fragman niteliğinde.
Zeynep Sevinç Görgülüer
