MİLLETLERARASI İktisat Tepesi (UEZ 2026) ikinci gün açılışında konuşan Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, “Bölgesel olarak baktığımızda Asya’nın global ticaretteki hissesinin artmakta olduğunu Avrupa’nın ve Kuzey Amerika’nın global ticaretteki hissesinin da önemli formda azaltmakta olduğunu hatırlayabiliriz. Aslında global iktisadın tartı merkezinin bir ölçü Kuzey’den Güney’e lakin çok daha fazla Batı’dan Doğu’ya kaymakta olduğunu gösteriyor. Türkiye’yi biz bütün bu yeni denklemde bulunduğumuz pozisyonun da getirdiği avantajları dikkate alarak global ticaretin merkez ülkelerinden biri olarak görüyoruz. Önümüzdeki periyotta gelecek 25 yılda dünya iktisadında hangi bölgelerin daha fazla hisse sahibi olacağına baktığımızda Türkiye’nin önünde gerek ticaret irtibatları gerek güç temasları gerek üretim ve teknolojik kabiliyetleriyle yeni fırsat pencerelerin açılmakta olduğunu değerlendiriyoruz” dedi.
Bu yıl 15’incisi gerçekleştirilen Memleketler arası İktisat Tepesi ikinci gününde devam ediyor. ‘Büyük Dönüşüm: Güçlü ve Sürdürülebilir Bir Global Sisteme Geçişin Pusulası’ temasıyla gerçekleşen doruğun ikinci gününe Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır katıldı. Dorukta konuşan Kacır, “Dünyada bilhassa son periyotta hem ekonomik sistemde hem siyasal nizamda büyük dönüşümlerin yaşanmakta olduğunu müşahede ediyoruz. 80 yıldır global tertibin ana parametreleri olarak kabul edilen birçok öge görünen o ki önümüzdeki devirde geçerliliğini yitirecek. Globalleşme, özgür ticaret, liberal iktisat yaklaşımları yerini korumacılığa, yerinde üretime, mahallî üretime, dostlardan tedarike ve nihayetinde yeni bir sisteme bırakıyor. Bunun art planında son 25 yılda dünya iktisadında değişen istikrarlar olduğunu söz edebiliriz. 25 yıl öncesine döndüğümüzde Çin’in dünya ekonomisindeki tartısı bugünküyle kıyaslandığında çok daha mütevazi bir düzeydeydi. Ancak Çin yılda ortalama yüzde 8 buçuk büyüme gerçekleştirerek artık tek başına Avrupa Birliği iktisadını geride bırakmayı başardı. Avrupa Birliği ve Amerika ortasındaki makas da Avrupa Birliği’nin yılda lakin yüzde 1,4 büyümesi nedeniyle bu periyotta açılmış oldu. 25 yıl öncesine döndüğümüzde Avrupa Birliği iktisadı Amerika iktisadının yalnızca yüzde 17 gerisindeyken artık fark yüzde 30’lara kadar yükseldi. Dünya iktisadında değişen bu istikrar dünyada yeni arayışları beraberinde getirmiş oldu” dedi.
‘TÜRKİYE, KENDİ İMKANLARIYLA GELİŞEN BİR ÜLKE OLMAYI BAŞARDI’
Kacır, “İlk ve en süratli sonuçlarını ticarette korumacılık yaklaşımları olarak görüyoruz. Bilhassa pandemi periyoduyla birlikte dünyanın bütün ülkelerinde korumacılık trend haline geldi. Ama pandemi geride kalmış olsa da korumacılık yaklaşımı terk edilmedi ve bütün dünya şu anda fazla yerinde üretim, gümrük manisi ve teknik önlemlerle ithalatın kısıtlaması yollarını tartışıyor. Tabi bölgesel olarak baktığımızda Asya’nın global ticaretteki hissesinin artmakta olduğunu Avrupa’nın ve Kuzey Amerika’nın global ticaretteki hissesinin da önemli halde azaltmakta olduğunu hatırlayabiliriz. Aslında global iktisadın yük merkezinin bir ölçü Kuzey’den Güney’e lakin çok daha fazla Batı’dan Doğu’ya kaymakta olduğunu gösteriyor. Türkiye’yi biz bütün bu yeni denklemde bulunduğumuz pozisyonun da getirdiği avantajları dikkate alarak global ticaretin merkez ülkelerinden biri olarak görüyoruz. Önümüzdeki devirde gelecek 25 yılda dünya iktisadında hangi bölgelerin daha fazla hisse sahibi olacağına baktığımızda Türkiye’nin önünde gerek ticaret ilişkileri gerek güç kontakları gerek üretim ve teknolojik kabiliyetleriyle yeni fırsat pencerelerin açılmakta olduğunu kıymetlendiriyoruz. Bu fırsatları değerlendirmenin de en değerli şartının Türkiye’nin kritik teknolojileri kendi imkanlarıyla geliştirebilen, üretebilen, rekabetçi formda dünyaya ihraç edebilen, sunan bir ülke olma seyahati yani Ulusal Teknoloji atağı olduğunu kıymetlendiriyoruz. Türkiye son 25 yıllık periyotta kurulmuş altyapılar, yetişen insan kaynağı, istikrarlı kamu tercihleri sayesinde üretim kabiliyetlerini araştırma, geliştirme ve inovasyon ile taçlandırmayı ve daha ileri teknolojili eserleri kendi imkanlarıyla geliştiren bir ülke olmayı başardı” diye konuştu.
‘GEÇTİĞİMİZ YIL TÜRK SANAYİ 246 MİLYAR DOLAR KATMA BEDEL OLUŞTURDU’
Kacır, “Küresel ticaretteki hissemizi yüzde 0,55’lerden 1,07’ye yani iki misline, global üretim katma kıymetindeki hissemizi yüzde 0,69’dan 1,38’e iki misline çıkarmayı başardık. Türkiye 2002 yılında yalnızca 41 milyar dolar imalat sanayi katma pahası üretebilmişti. Geçtiğimiz yıl Türk sanayi 246 milyar dolar katma bedel oluşturdu. 2002’den 2025’e dünya çok değişti. Fakat dünyanın süratiyle gitmiş olsaydık biz fakat 123 milyar dolar sanayi katma pahası üretmiş olacaktık. Ortaya koyduğumuz daha ileri performans sayesinde bunun tam iki misli 246 milyar dolar imalat endüstrimiz katma bedel üretmeyi başardı. Bugün Türkiye 41,5 milyar dolar yıllık otomotiv ihracatı olan, 32 milyar dolar kimya ihracatı olan, 29 milyar dolar makine ihracatı olan yani teknoloji düzeyi ileri seviyesinde olan dallarda rekabetçi üretim ve ihracat kapasitesine sahip bir ülke. Askeri insansız hava aracı pazarının global seviyede 3’te 2’si Türk firmalarının elinde. Güneş paneli üretiminde, beyaz eşya, ticari araç üretiminde Avrupa’nın en büyük üretim ülkesi. 2002 ile kıyasladığımızda ana endüstrimizin bütün kesimlerinde üretimi birkaç misli büyüttüğümüzü tabir edebiliriz. 2002 yılında yaklaşık 7 milyon beyaz eşya üretiliyorken geçtiğimiz yıl Türkiye’de 29 milyon üretildi. Türkiye beyaz eşya üretiminde Avrupa’da bir numaralı, dünyada 2. sııradaki üretici ülke. Türkiye, 2002’de lakin 350 bin otomotiv üretmişken geçtiğimiz 1 buçuk milyon araç ürettik. Türkiye Avrupa ve dünyanın en değerli otomotiv üretim merkezlerinden biri haline geldi. Tarım makinelerinde Avrupa’nın 4. büyük üreticisiyiz. Alüminyum da Avrupa’da birinci 2’deyiz. Hala Türkiye’de çokça tartışılan dokumacılık, hazır giysi üzere dallarda Avrupa’da en büyük ölçekli üretim yapan birinci 2 ülke arasındayız” sözlerini kullandı.
Kacır, “Dünya son 100 yılın en büyük pandemisini 2020-2022 devrinde yaşadı. Bugün Avrupa’nın en büyük sanayi ülkeleri hala pandemi öncesi üretimin çok gerisinde kalmışlardır. Fransa’da üretim seviyesi pandemi öncesinin hala yüzde 3 daha aşağısındadır. İtalya’da yüzde 5,4 daha aşağıda, Almanya’da üretim seviyesi hala yüzde 11,8 daha gerisindedir. Türkiye’de ise sanayi üretim seviyesi pandemi öncesinin yüzde 31 daha üstündedir. Türkiye kurduğu güçlü sanayi altyapısı sayesinde ve elde ettiği üretim, teknoloji, Ar-Ge, inovasyon ekosistemindeki dinamizm sayesinde pandemi periyodunun ve sonrasının kazanan ülkelerinden olmayı başarmıştır. Eser ihracatımızı 36 milyar dolardan 273 buçuk milyar dolara çıkardık. Yani 8 misli bir düzeye geldik. Ancak ihraç ettiğimiz eserlerde yüksek ve orta yüksek teknolojili eserlerin hissesine baktığımızda oradaki yükselişin daha fazla olduğunu görüyoruz. Biz 2002’de 36 milyar dolar ihracat yaparken bunun içinde orta yüksek ve yüksek teknolojili eserlerin hissesi 10 milyar dolar seviyesindeydi. Geçtiğimiz yıl 112 milyar dolar Türkiye teknoloji düzeyi yüksek ve orta yüksek seviyede olan eser ihracatı yaptı. Bu segmentteki eserlerde 12 misline erişmiş bir ihracat kapasitesinden bahsediyoruz” dedi.
‘İHRACATIMIZIN HACMİNİ ÇOK DAHA İLERİ DÜZEYE ÇIKARDIK’
Kacır, “Türkiye Çin’den sonra Avrupa ortasına kadar uzanan geniş coğrafik jenerasyonun rekabet gücü en süratli yükselen ihracatçı ülkesi oldu. Bir yandan da elbette ihracatımızın hacmini çok daha ileri düzeye çıkardık. Bütün bu coğrafyada da Türkiye öbür hiçbir ülkenin başaramadığı bir ihracat düzeyine erişti. Biz 2002 yılında Ulusal gelirimizin lakin binde 5’ini araştırma geliştirme faaliyetlerine ayırabiliyorduk. Artık Ulusal gelirimizin yüzde bir buçuğunu Ar-Ge’ye ayırıyoruz. Bu oran İtalya, İspanya üzere ülkelerle benzeri düzeylerdir. Araştırma geliştirmeye ayırdığımız kaynak 20 milyar dolara erişti. 1,2 milyar dolar Ar-Ge harcaması yaptığımız devirde Türk özel bölümü lakin 350 milyon dolar Ar-Ge faaliyeti üretiyordu. Artık yalnızca ASELSAN’ın Ar- Ge faaliyeti 350 milyon doların üzerinde. Türk özel dalı her yıl 14 milyar dolara yakın araştırma geliştirme yatırımı yapıyor. Araştırma geliştirmenin özü insan kaynağıdır. O periyotta Türkiye’de yalnızca 29 bin insan kaynağımız vardı artık Ar-Ge insan kaynağımız 311 bine erişti” tabirlerini kullandı.
Kacır, “23 yıl öncesine döndüğümüzde Türkiye’de yalnızca 2 Teknopark olduğunu ve bu Teknopark’larda 56 teşebbüsün faaliyet gösterdiğini görüyoruz. Artık ise 114 Teknopark’ın 12 bin 800’den fazla teknoloji teşebbüsü Ar-Ge, inovasyon odaklı çalışmalarını sürdürüyor. Özel bölüm kuruluşlarımızın bünyesinde bin 700’den fazla Ar-Ge tasarım merkezlerimiz var. Biz çok güç bir coğrafyadayız. Bu coğrafyanın tüm zorluklarını tarih boyunca yaşadık. Tarihten bu yana da bu coğrafyanın konut sahibi, Türkiye olarak barış getirebilmek kesin maksadımız. İsrail bir soykırım gerçekleştiriyor. Doğu komşumuz İran’a bir taarruz gerçekleştirildi. Bu atak sonucunda de bölgemiz çatışmalar içerisinde kaldı. Kuzeyimizde Rusya-Ukrayna savaşı devam ediyor. Nitekim insanlık olarak maalesef büyük bir zahmet periyodundan geçiyoruz. Türkiye bunların üstesinden gelebilmek için teknoloji seyahatinde savunma sanayii en önde tuttu. 2000’li yıllarının başından itibaren savunma endüstrinde yeni bir bakış açısıyla Ulusal ve özgün üretimi önceliklendiren ve kritik teknolojikleri geliştirmeye üreten bir anlayışla savunma sanayiinde yeni bir muvaffakiyet öyküsü elde ettik” diye konuştu.
SCHMIDT: TARİFELERİN ÖLÇÜSÜZ BİR SİLAH OLARAK KULLANILDIĞINI GÖRÜYORUZ
Danimarka Eski Başbakanı Helle Thorning-Schmidt, doruğun ikinci günü açılışında yaptığı konuşmada, global ticaret sisteminde esaslı bir dönüşüm yaşandığını belirterek, bilhassa tarifelerin giderek daha fazla siyasi ve stratejik bir araç olarak kullanıldığına dikkat çekti.
Thorning-Schmidt, son devirde yüksek gümrük tarifelerinin sırf ekonomik değil, birebir vakitte jeopolitik bir baskı ögesi haline geldiğini vurgulayarak, “Tarifelerin özensiz bir silah olarak kullanıldığını görüyoruz. Elbette ki eski Danimarka Başbakanı olarak bunu son derece açık ve net bir biçimde gördüm. Bilhassa Donald Trump Grönland’ı istediğinde, Danimarka’yı destekleyen ülkelere tarifeleri artırma tehdidinde bulundu. Bu, tarifelerin bir müzakere aracı olarak nasıl kullanıldığına dair son derece tipik bir örnek” dedi.
Konuşmasında Ortadoğu’daki gelişmelere de değinen Schmidt, İran ile ilgili son ateşkes sürecinin son derece kırılgan olduğuna işaret ederek kalıcı bir barış ihtimaline temkinli yaklaştığını lisana getirdi. Thorning-Schmidt, bilhassa İsrail’in öngörülemez siyasetlerinin istikrarsızlığı artırdığını söz etti.
Çatışmaların sadece siyasi ve askeri sonuçlar doğurmadığını, tıpkı vakitte derin insani ve ekonomik tesirler yarattığını vurgulayan Thorning-Schmidt, savaşların siviller üzerinde yıkıcı sonuçlar doğurduğunu ve milyonlarca insanın hayatını direkt etkilediğini kaydetti.
‘YENİ DÜNYA TERTİBİNİN İNŞASINDA TÜRKİYE KİLİT AKTÖRLERDEN BİRİ’
Küresel sistemde yaşanan dönüşüm sürecinde Türkiye’nin stratejik pozisyonuna dikkat çeken Thorning-Schmidt, şöyle devam etti:
“Şu andaki ortama baktığımızda hem zorluklar hem fırsatlar bir ortada. Bunu net bir halde söyleyebiliriz ki Türkiye de bu açıdan bölgede çok özel bir pozisyona sahip. Avrupa, Orta Doğu ve Asya ortasında köprü misyonu gören kritik coğrafik ve jeopolitik pozisyonu, Türkiye’yi kıymetli bir merkez ve bu bölgeler ortasında bir koridor haline getiriyor. Üretim, güç ve ticari bağlantısallığın sağlanmasının yanı sıra Türkiye’nin en kıymetli fonksiyonlarından biri de bir NATO üyesi olarak bölgede barışın tesisine yönelik değerli sorumluluklar üstlenmesi. Körfez ve Orta Doğu krizlerinde bu rolün ne kadar kritik olduğunu gördük ve görüşmeler sırasında da bunu gözlemledik. Türkiye’nin umut ediyorum ki bu pozisyonu ve değeri devam edecektir. Zira hem NATO üyesi olması hem de bölgeler ortasında köprü misyonu görmesi, bu alanda atacağı adımları daha da değerli kılıyor.”
Türkiye’nin Avrupa ile Orta Doğu ve Körfez ülkeleri ortasında bir köprü olmaya devam edeceğini belirten Schmidt, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Sistemsel olarak baktığımızda yeni bir dünya sistemi, yeni bir dünya tertibi kuruluyor. Bunun nasıl bir tertip olacağına dair şimdi net bir çerçeve yok. Lakin bu dönüşüm sürecinin başladığı açık. Bu süreçte birlikte hareket etmek zorundayız. Avrupa Birliği, Türkiye ve NATO ortasındaki iş birliğini göz arkası edemeyiz. Türkiye’nin Avrupa ile Orta Doğu ve Körfez ülkeleri ortasında köprü rolü her vakit kıymetini koruyacaktır. Tüm bunları düşündüğümüzde Türkiye’nin kilit bir rol üstlendiğini inkar edemeyiz.”
SARPYENER: YENİ KUŞAK YATIRIM BANKASI VİZYONU
Tera Yatırım Genel Müdürü Emir Münir Sarpyener, tepenin ikinci gününde açılışta yaptığı konuşmada, UEZ’in Türkiye iş dünyasının en güçlü buluşma noktalarından birisi olduğunu vurguladı. Sarpyener, “Burada üretilen fikirler salonda kalmıyor. Şirketlerin stratejilerine, dalların rotasına, ülke siyasetlerine taraf veriyor. Tera olarak bu doruğun ana sponsoru olmak bizim için büyük bir onur. Zira biz de Türkiye iktisadının gücüne inanan ve bu inancı yatırıma dönüştüren bir grubuz. Tera, finans temelli ve teknolojiyle ölçeklenen bir yatırım platformu. 3 holding, 25 şirket, 5 halka açık şirket ve yaklaşık 1600 kişilik bir ekosistem. Aracı kurumluktan yatırım bankacılığına, portföy idaresinden faktoringe, sigortadan teknolojiye, tarım ve gayrimenkule uzanan geniş bir faaliyet alanında paha üretiyoruz. Sayılarla konuşmak gerekirse, yönettiğimiz varlıklar 5 milyar doları aştı. 200 bine yakın yatırımcıya hizmet veriyoruz. Şirketleri sermaye piyasalarıyla buluşturarak büyümelerine takviye olduğumuz halka arzlarda yarım milyar dolar büyüklüğü geçerek bu alanda birinci üçte yer alıyoruz. Bu yılın başında 22 günde 7,2 milyar liralık 4 halka arzı tamamladık. 1,2 milyon tekil yatırımcıya ulaştık. Türkiye’den dünyaya açılan yeni jenerasyon yatırım bankası vizyonumuzla hayata geçirdiğimiz Tera Bank’ın etkin büyüklüğü yalnızca bir yılda 10 kattan fazla artarak 28 milyar liraya ulaştı” dedi.
‘TÜRKİYE, GLOBAL SERMAYEYİ ÇEKEBİLECEK GÜCE SAHİP’
Dünyanın son kırk yılın en ağır jeopolitik imtihanlarından birini verdiğini anlatan Buyruk Münir Sarpyener, şöyle konuştu:
“İran savaşı, global iktisadın denklemlerini bir gecede değiştirdi. Havayolu rotaları değişti, lojistik maliyetleri tırmandı, gübre fiyatlarındaki sıçrama global tarımı tehdit ediyor. Avrupa’dan Asya’ya, Afrika’dan Amerika’ya her iktisat bu dalgayı hissediyor. Türkiye, bu krizde hem ABD hem de İran ile direkt diyalog kurabilen sayılı ülkelerden biri. Ateşkes müzakerelerinde etkin arabuluculuk yürütüyor. Bu diplomatik yükün ekonomik karşılığı büyük. Körfez sermayesi yeni inançlı limanlar arıyor ve çok yeterli biliyoruz ki Türkiye bu sermayeyi çekebilecek siyasi iradeye, altyapıya, insan kaynağına ve kurumsal çerçeveye sahip. Savaş sonrası tekrar inşa süreçlerinde çimentodan çeliğe, lojistikten güce Türkiye’nin kapasitesi öne çıkacak. Biz iş dünyası olarak bu süreçte üstümüze düşeni biliyoruz. Üretmeye, yatırım yapmaya, Türkiye’nin kıssasını dünyaya anlatmaya devam edeceğiz.”
